მთის კილოთა ლექსიკონი

There are 312 names in this directory beginning with the letter ა.

(2) კითხვითი ნაწილაკია, რომელიც დაესმის კითხვის ქვეშ დაყენებულ სიტყვას. გუდამაყარსა და მთიულურში ა-ზე გათავებული სიტყვის შემდეგ ორ ა-ს შორის ვითარდება ჲ: მვიდაჲა, მკვდაჲა, შნაჲა. მას მახვილი არა აქვს, არც წინა სიტყვის უკანასკნელ ხმოვანს: მკვდაჲა? რ გესმის? მოხეურში კითხვა ინტონაციით გამოხატება.


(3) წინ დაესმის წოდებითში დაყენებულ სიტყვას, განსაკუთრებით მაშინ, თუ ვისაც მიმართავენ, შორს არის: ა ონისე!


(1) ჴ, შემოკლებული აი (აჰა) ნაწილაკია, რომელიც ამჟამად დამოუკიდებლად აღარც კი იხმარება, არამედ ყოველთვის რომელსამე სიტყვასთან ერთად, იმის წინ. მაგალითები: აბეჩავ აი ბეჩაო, აეგ აი ეგ, აეგრ აი ეგრე, აეგრევ აი ამნაირადვე, აემ აი ამ, აეს აი ეს, აესრა აი ესრე, აეხლა, ეეხლა (<აი ეხლა) აი ეხლა, აისივ აი ისო, ამაგით მაგიტომ, ამანდით მანდედან და სხვ. (ჴ. მას.).

აბა-მე
ნ. აბაჲმე.

აბაეტი
თ. ბედოვლათი, არაფრის შნო რომ არ აქვს (ქართველებმა ბაბაყული იციანო“). ნ. აბუეტი.

აბაჲმე
მოჴ. მწუხარებისა და გაოცების შორისდებულია (აბაი-მე ყ. 320, 16 შეიძლება შეცდომა იყოს), აბაი-მე (ყ. 512, 11).

აბასტად, აბაშტად
ფშ. (ვაჟა 280, 19) უეცრად, მოულოდნელად. შდრ. აშტაფა.

აბატინე
თ. გამოუსვლელი, უმწიფარი პური; ძნა და თივა გაუმშრალი; ნედლი ტყავი. ნ. აპატინა.

აბდა-უბდა
მოჴ. მიდებ-მოდება, უთავბოლოდ ლაპარაკი.

აბეზარზედ მოვედ
ჴ. გული მომივიდა.

აბეზარი
მთ. გულ-ამაყი, მოუთმენი; მოჴ., ფშ. ავ-გული, ბრაზიანი.

აბეზრად წჸიდაო
თ. იტყვიან, ქმარს რომ ცოლი გაექცევა.

აბელაჸებს
თ., აბელებს ჴ. აფაღარათებს.

აბესჩიკი, აბეშჩიკი
მთ., ფშ., ჴ., აბეშიკი მოჴ., თ. სახაზინო ტყვეების მცველი, ტყაჩო. Объездчик.

აბეჩხარი
ნ. ნაბეჩხარი, ხირხატი.

აბზარი
ავი კაცი, კვინწარი. ცუდი ენის პატრონი.

აბზინდა
ნ. კარშიკი.

აბზინდა
მოჴ. გვირილა, სომხის ბუბულა ჴ. (იყიდება).

აბირდა, აბირება
ნ. ბირ.

აბლა-დაცემული
ნ. დაჴამლული.

აბლი
ჴ. გაუგებარი, უთაური; თავდაბალი; პირ-უტეხი („შაუწყინარი“). შდრ. დამბლა.

აბოეტი
ნ. აბუეტი.

აბოტებს
ნ. ბოტება

აბრაყვი
ფშ. ხისგან გაკეთებული რგოლი (უმეტესად ჲ ასოს მოყვანილობისა), რომლითაც თოკი მაგრად ეჭირება ტვირთს (ძნას, თივას, შეშას). მლეთესა და თუშეთში არ იციან. ნ. ავარტი.

აბრო
(სპ. ბრ) ქვ. მთ. „ზავიანი კაცი რო იყოს, ტანოვანი, მსხვილი; აბროს არ იტეხსო (ქვ. მთ.) „ვითამ ისივ ის იყოს, წინათ რომ იყვო“. მლეთეში არ იციან (ალბათ იგივეა, რაც „აბრუს არ იტეხს“). შდრ. ბროიანი.

აბუეტი, აბოეტი
ფშ. (ვაჟა 164, 8), გუდ., ამბუეტი ჴორ. გაუგებარი, მიუმხვდარი, ყეყეჩი.

აბურძგვლა
აიბურძგა ნ. ბურძგი.

აბუში ჴ.

აბჯარი
ჴ. საომარი იარაღი (ჴ. მას.).

აბლე
აბა (მომეცი), აჰლე აჰა (წაიღე), აილე აი.

აგარჲ
ნ. აგერე.

აგება
(1) ჴ., აგებ ჴ., აგევ მთ., მოჴ. ეგემც თ. ეგებ.

აგება
(2) „მეჴევე ამბობს: წისქვილს აუგეო, ჩვენ ვიცით წისქვილს ჩავყარეო“ ჴ., ჩუჸუსხი თ.

აგეთი
ჴ., ეგეთი (ჴ. მას.).

აგრე
მთ., მოჴ., (ყ. 16,25; 25,27; 247,7 ქვ.; 376,3), ფშ., ჴ., თ. ჰო, კი.

აგულვა
ფშ., თ. ჭურჭლის ალაგება, შენახვა. ავიგულე თ. ავიღე.

აგრ, აგჷრ
მთ. აი, აგარაჲ მოჴ. აგერაჲ ჴ.

ადამიანი
ფშ., გუდ., მთ., მოჴ. დედაკაცი. ხევსურეთში არ იციან, თუშეთში ადამიანი კაციც არის და ქალიც.

ადეზი
ჴ., ადესი ფშ., ჴორ. ერთგვარი წმინდა პური. ფშავში მოდის, თუშეთში არ მოდის, არც სახელი იციან.

ადეში
ჴ. ბანების სახურავად სახმარი ფიჩხი (ხის ტოტები), რომელსაც ჯერ ყარტი დაეყრება და ზემოთ მიწა. ზოგან, სადაც სიპი იშოვება, ადეშისა და ყარტის ნაცვლად სიპს ხმარობენ. ბანისათვის საჭიროა: კეზი, ხეები, ჭერი, ადეში, ყარტი და მიწა (ადეშისა და ყარტის ნაცვლად ზოგან სიპი იციან). ნ. ხეები.

ადი
ფშ., თ. პრესტიჟი, ადის გულისთვინ, ადს ნუ გაიტეხავ თ. სახელს ნუ წაიხდენ. „რად წარხვედი იქა? – ადის გულისთვინ წავედი, თორემ არ მინდოდა წასვლა“. „შენ რაღა სთქვი ესა? – ადის გულისთვინ ვთქვი“.

ადის გული
ჴ. ადის გულო! ასე მიმართავს ქალი ქალს ან ვაჟს და იმასვე ნიშნავს, რასაც მოჴეური „ჩემო ყველავ“. ვაჟი ამგვარად არ მიმართავს. „რაჴე გადიდებულ დაოს ზოგიერთა ადის გული“! (მოჴ.).

ადლი
ჴ. ერთი წყრთა (გუდამაყარში ორი წყრთა). შამჯუღვილი ადლი ჴ. ერთი წყრთა თითებდამჯიღული.

ადრე
ფშ., ადრევ მოჴ., მალედავ ჴ. დიდი ხანია.

ადრეული
ფშ., მოჴ., ადრიული მთ. შემოდგომაზე და ზამთარში გაჩენილი საქონელი და ფრინველი (გასაზრდელად ვარგა). ნ. ნელაი. ადრეული მოჴ. ადრე (აპრილში) მოხნული, მალეული ჴ., თ.

ავ-წალიკა, მედგარა
ფშ. ბალახია.

ავანქვიჯა
ნ. სანაყელი.

ავარტი
გუდ., ჴ., არტი მოჴ. იგივეა, რაც აბრაყვი ფშაურად (ნ.). თუშეთში არ ხმარობენ სრულებითო.

ავაჯი
ჴ. „ცუდ-უბრალო რამე სახლში, ხის ბუნაგი ან ხისა რამე სახლში, ჯოხი ან ტარი, რაც რამე წარა-მარა იქნების“ (ბეს.).

ავჟანტა
ჴ. „უნაგირის უზანგა“ (ბეს.).

ავრეხი (არეხი)
(რაზ.-ჭყ.), ქვ. მთ. „უნაყოფო ხე“. ჴადასა და მლეთეში არ იციან.

ავქაში
თ., ფშ. (ძვ.), ქათმის ძვალი, რომელსაც სანაძლეოდ გასტეხენ ხოლმე.

ავშანი
ფშ., მოჴ., თ. მლაშე ბალახია (იზრდება შირაქსა და ყიზლარის არემარეში). ზამთარში საუკეთესო საჭმელია ცხვრისთვისო. ნ. ყარღანი, წითელ-წვერა.

ავჲმე
მთ., მოჴ., ფშ. შორისდებული წყენისა და ტკენის ნიშნად. ავაჲმე (ავამე), ავაჲ-შე (ავაშე), ავაჲ-თქვენ თ. იგივე.

აზადი
ჴ. ა) თავისუფალი, უბეგრო (მაგ., თარხანი); ბ) უღელში შეუბმელი მოზვერი (ჴევსურეთში „აზატი“ ცხვარზე არ ითქმის).

აზადი, აზატი
(სპ.) ფშ., გუდ., მთ. ბერწად დარჩენილი ცხვარი, რომელიც არ იწველება, „ბატკან-აზადი ცხორი“ მთ., აზატი მოჴ. იგივე.

აზადუნა, ჩანჩალა
ჴ. ჯარიმა სასმელში (სამეტოდ დასალევი).

აზანქარი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.), აზაქარი ქვ. მთ., ტუტუცი, ცრუვი კაცი“. გაურჯელი, ზარმაცი; აზაქარი ფშ. ზარმაცი. „ეგ ჩვენში არ არის“ (მლეთე).

აზარი
ფშ. ჴ., მოჴ. ასი მოკლული ჩლიქიანი ნადირი. კურდღელი, მგელი და დათვი აზარში არ ითვლებიან (ვაჟა, „ივერია“, 1886, №141). რამდენ აზარს შეასრულებს მონადირე, იმდენჯერ თოფი უნდა დამარხოს მიწაში სამ დღეს (ან რამდენიმე ხანს). ბევრია ისეთი თოფი, ოთხი-ხუთი აზარი აეთავებინოს. მონადირე ეუბნება თავის თოფს ერთ ლექსში: „სამჯერ კი დაგფალ მიწაჩი, ავათავე აზარიო“. ზოგიერთის აზრით აზარი ნიშნავს ათას მოკლულ წმინდა ნადირს (სპ. ჰაზრ „ათასი“), გომეწრელი ფშაველის ხიწუას ახსნით: „ძველთაგან გამიგონია: ასის ასია, შვილო, აზარიო“. „შვიდასიც გამიგონია“ (მოჴ.). ჴევსურეთში აზარი ჩამიწერია „ბევრის, უთვალავის“ მნიშვნელობითაც. ტაზარი ქვ. მთ. „ასი ნადირი, ფრინველის გარდია“ (მგელიც, დათვიც). თუშეთში აზარი არ იციან.

აზარის ათავება
გუდ., ფშ. სიკვდილის მოწევა. „ტაზარი აგისრულდაო – შენი საქმე მორჩაო (ქვ. მთ.). „დაზარალდება რითიმე, მოუკვდება ვინმე, დაიცარება, დავარდება უკენ, მაშინ ვიტყვით: აზარი აუთავდაო“ (ფშ.).

აზატი
თ., ფშ. ა) თავისუფალი (მაგ., აზნაური, თავადი); ბ) მშრალი ცხვარი, უბატკნო ცხვარი.

აზაქარი
ფშ. ნ. აზანქარი.

აზგამ!
(ყაზბ.) მიმართვა ძაღლისადმი, როცა უჯავრდებიან.

აზდავს
ნ. ზდვა.

აზეზება
ნ. ზეზ.

აზიდვა
ნ. ასაზიდი.

აზირ
ფშ., ჴ., აზრი მთ., მოჴ. ის არ სჯობს (სჯობდა), რომ... აზირ შენ წახვიდე ჩემს წასვლასა! აზრი მე წავსულიყავ! (მთ.), აზრი მე მამცა! (მოჴ.).

აზრ:
უაზრებენ ჴ. უცქერენ, უაზრებთ ჴ. ვუცქერით (ჴ. მას.) ნ. დააზრება.

აზღოტი
ჴ., ფშ. ტალავრის აზღოტი გვერდში ჩასაკერებელი ნაჭერი (ახალოხისა, ჩოხისა), აზღუტი თ.

აზღუდი
ს. ორბ., ჩუბ.

ათათა
ჴ. ჰაი გიდი, არიქა; ათათა თ. ძაღლებს გაუჯავრდებიან.

ათენგენობა
ჴ., ფშ. (მათურასა და უკვენა ფშავში), ათენგენა ჴ. ერთ-ერთი დღესასწაულია ფშავსა და ჴევსურეთში. ათენგენობა მოდის მე-7 კვირას სულიწმიდის მოფენის შემდეგ. ათნიგენა თ. (კ. კეკელიძე იერუს. კანონარი VII საუკუნისა (გვ. 20 და 294).

აილე
ჴ. აი.

აიმეტე
ნ. ამატება.

აკავანი
ფშ., ჴ., აკვანი. დაწნული აკავანი ნ. კორნილა.

აკაზმა
თ. ყდა, აკაზმები თ. ყდანი.

აკეცილაი
ჴ. მეორედ გადაჩეჩილი მატყლი.

აკვალთვა, აკვართვა
ჴ. აკაპიწება. დამკვართვა თ. ნ. კვალთ.

აკვეთა
თ. აღკვეთა. ნ. დაკვეთა.

აკვრეცა
ფშ. ნ. კვრენცა.

აკმაზულობა
თ. ნ. კმაზულობა, მართულობა.

აკო
(1) მოჴ. საწოლი კარების უკან, „საცა ნეფე-დედოფალი დააწვინიან“. მხოლოდ დიდ ოჯახებსა ჰქონდათო.

აკო
(2) ჴ. კიდობანი, ბეღელი (ფიცრისა, ქერის ჩასაყრელად), ჴარო (ჴარო და აკო ერთია ჴევსურეთში). ფშ. (რაჭ.-ჭყ.) „ფქვილის ჩასაყრელი, საფქვილე“, მთ., მოჴ. ფქვილისთვისაც და პურისთვისაც. მაღალია და გრძელი. ჴევსურეთში მას კიდობანსაც ეძახიან, მაგრამ აკოც იციან. თუშეთში არ იციან.

აკოლტება
მოჴ. აგროვება, შეგროვება, შექუჩება. „ავაკოლტებთ“.

აკრეფა
ჴ. თივის მოხვეტა. ნ. სულთა კრეფა.

ალ-ი
თ. მური (ქვაბისა გარიდან).

ალაზანი
დიდი მდინარე საზოგადოდ (შატილში, არდოტში, პირიქით თუშეთში, თუშეთის გომეწარში): „რა დიდი ალაზან მოდიოდა თბილისშიო“.

ალალ-ი
(არაბ. ჰალლ) ჴ. მართალი (ჴ. მას.). ნ. სიალნე.

ალალაჸი
თ. დინჯი, ჭკვიანი (კაცი, საქონელი). საპირისპიროა მარჴე (ნ.).

ალაო
ნ. გოგლომა.

ალატები
თ. ნ. გარემო.

ალატი
მთ., მოჴ., ჴ. საფქვილე ადგილის წისქვილში, რაშიდაც დაფქული იყრება. ნ. ქრიჯი. თეთრი ფიცარი გავთალე / წისქვილის ალატისათვი. / ლამაზს ქალს თოლი დაუდგეს / გვირგვინის ღალატისათვი (მოჴ.).

ალაუში
გუდ., ჴ. შეშების ჩამოსატანი, წნელისა. „შეშებს შეჰკრავს და არ დაიბნევის“. „ალაუში, ალაუში, / ალვის ტანი ამაუშვი“ (გუდ.). საჭმელია, ტყეში რი“ მთ. (ეს არის, ალბათ, ალოშა ფშ., რომელიც ბალახია).

ალაქანა
ფშ., ჴ. წინდისად გამოცვლილი ძირი (ყელს ქვეშ). ნ. ალახა, საქუსლე.

ალაყა
მოჴ. აყალო, ყვითელი მიწა, თიხა, იხმარება სააგურედ და შენობის გასალესად კირის მაგივრად.

ალაჩა
ჴ., ბაჩა ჴ. დაბალი ცხენი; ბაჩა თ. დაბალი (საქონელი, კაცი).

ალაჩუყი
(თურქ.) გუდ., ფშ. ნაბდის ან ტილოს კარავი. თ. ნაბდის კარავი; ჴ. (შატ.) კარავი.

ალახა
ფშ. (რაჭ.-ჭყ.) „ქართლურად ალაქანა, წინდის მეორედ გამოქსოვილი ძირი“, მთ., მოჴ. წინდის საქუსლე. ნ. ალაქანა.

ალაჴი
(1) (ჭყ. ალაყი) ჴ. თივის ან მარხილის წინ ამოსადები კავი (მთიულეთში ჯაჭვი), რომ შეაჩეროს და არ გაცურდეს, მარხილის შესაჩერებელი კავი. საზოგადოდ სათრევის ქვეშ (თივისა, მარხილისა, შეშისა) გაგდებული კაპებიანი ჯოხი, რომელიც მიწას ფხაჭნის და სათრევს უშლის დაღმართზე დაცურებას. თუშეთში არ იციანო.

ალაჴი
(2) გუდ., ქალამნის თასმა ფეხის მოსაჭერი. ალაჴი მოჴ. ბანდულის (ნ.) ან ძირახლის (ნ.) შესაკრავი თასმა ფეხის სავარცხალზე. საალაჴე ჴ. ფეხის ნაწილი სავარცხლის გვერდზე. სალაჴი თ. (<საალაჴე?) შარვლის ტოტის ქვეშ მიკერებული თასმა, რომელიც ფეხის გულს ამოედება.

ალაჴი
(3) მთ. ჴვირის ქვეშ (ნ.) ამოკრული ფიცარი, რომ ადვილად გაათრიონ. „ჴანდოში და გუდამაყარში საცურავას ეძახიან“ (მთ.).

ალდახი
გუდ., ვალდახი მოჴ. ნ. ალერდი.

ალერდი
ფშ., ჴ. თივის გადასაკრავი, ქარმა რომ არ გაფანტოს (იმავე თივისა არის). „ალერდი არის თივისა, გაგრეხილი თოკივით, როგორც თოკი, ხოლო თივისა, თოკზე სუსტია ბევრათ, რაკი თივისა არის“ (ბეს.). ალდახი გუდ., ვალდახი მთ., მოჴ. იგივე შდრ. ჭრო, ნ. ნაკრაული.

ალთო
თ. ყინულის ნამტვრევები რომ მიაქვს წყალს.

ალია(ის) ჩიტა ჴ.
(არხ.) ჩიტია.

ალმანი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ვისაც იარაღი მოჰკლავდა ან დაჭრიდა, იმ იარაღს პატრონს უნდა ეზღო სისხლი, იარაღი გინდ სხვას სჭეროდა. ამ საზღაურს ჰქვია ალმანი“. ამ ახნის პირდაპირ მიმიწერია: „შეცდომაა“ და ორი კითხვის ნიშანი დამისვამს. ჩემთვის ასე აუხსნიათ: ალმანი ფშ. (წინათ) იყო დაჭრასა და მოკვლაში შესარიგებლად აღებული საზღაური (მაგ., კარგი რამ იარაღი, ცხენი, მამული და სხვ.).

ალმანი
მოხ. მაგიერი. „შენს ალმანზედ მამივიდა ჩხუბი – შენს მაგივრად, შენს თაობაზე, შენი გულისთვის“.

ალო
ფშ., მთ., მიწის მოხვნის რიგი რამდენიმე მეზობლის შეამხანაგებისას. როცა რამდენი უღელი ხარით ხნავენ და არა ჰყავთ საკმარისი ხარები, მეზობლები შეერთდებიან და ხარებს ერთურთს ათხოვებენ. ერთ დღეს ერთი მოხნავს, მეორე დღეს – მეორე. ამგვარად მიწის მოხვნის რიგს ჰქვია ალო. „ახლა ჩემი ალოა, არა ჩემიო, გაუჴდებათ ზოგჯერ ჩხუბი“ (მთ.). ნ. ჴარდღე.

ალოშა
ფშ. ბალახია.

ალტამა
გუდ., მოჴ., (ყ. 743,10 ქვ.) სიმინდის ცომი პატარა კუპატებად მოხარშული. ანტრია ფშ., ღურღუჭელი ჴ., გორდილა თ. (სიმინდისა), ღურღურღჭალი თ. (პურისა). ნ. ხამპალა.

ალუდ-ი
თ. ლუდი.

ალუდა
ჴ., მძაჴველი მთ., ფშ. მცენარეა.

ალღიში
ნ. იაღლიში.

ალღო
მოჴ., ჴ. შეჩვევა. „ალღო აიღა“ მოჴ. ხასიათი გაუგო. ალღო თ. ხასიათი, გუნება. ალღო აიღეს შეეთვისნენ ერთმანეთს. „ჴარი ჴართან დააბი და ალღოს ჸღებსო“ თ. შეეწყობაო. ალღო ფშ. ზნე. ნ. ანდე.

ალყა
გუდ., ფშ., ჴ., თ. ძალი, სიმი, ლარი.

ალხ-ი
მოჴ. გამხდარი, მჭლე (საპირისპიროა ბაჩა).

ალხაჯი
ნ. არხაჯი.

ამააგნოდი
ნ. ამოგება.

ამაგდება (ჯავრისა)
ჴ. ჯავრის ამოყრა. ვინ ამაიგდებს მტრის ჯავრსა (ჴევს. მას.).

ამაე
ჴ. ამოსვლა. დილა ამაეს მზისასა დილას, მზის ამოსვლისას (ჴევს. მას.).

ამაკრეფა
ჴ. ამახკრეფდ წყალს ჴ. ამოიღებდა წყალს (ჴევს. მას.).

ამანათი
(არაბ. ამნათ) გუდ., ჴ., ფშ., თ., შეხიზნული. მიმიწერია: გოგანა ჴ. (მაგრამ იქვე: ზოგან არ იციან).

ამანდჲ
ჴ. ნ. ანდე (2).

ამატება, ამეტება
აუმატე გუდ., მთ., მოჴ., ფშ., აიმეტე, აუმეტე ჴ., თ. სუფრა აალაგე.

ამაყრა (ჯავრისა)
აწა ამავიყრით თქვენს ჯავრსა (ჴევს. მას.). ნ. ამაგდება.

ამბა
მოჴ. შესაკავებელი (ურმისა, მარხილისა).

ამბუეტი (ჴორჴში)
ნ. აბუეტი.

ამენ
მთ., მოჴ., ჴ., ოჩაჸ თ. ნ. ომენ.

ამეტება
ნ. ამატება.

ამით
ჴ. ამიტომ (ჴევს. მას.)

ამინარია
ჴ (არხ.) ფრინველია.

ამირანიანი, დარეჯანიანი
ჴ., ამირნიანი ფშ. დიდი დათვის ვარსკვლავნარი. მიმიწერია: შეიძლება ამირანიანი დიდი დათვის ვარსკვლავნარი იყოს და დარეჯანიანი პატარა დათვის ვარსკვლავნარი ნ. ჴარ-გუთანი და შაბათ-კვირა.

ამლათი
ამლათზე ფშ. უცბად, სწრაფად. „ამლათზე მივიდა და ამლათზე მოვიდა“; „შვიდსავ მარჯვენა ააჭრა ერთის ამლათის ხანზედა“ (ვაჟა, „ივერია“ 1886, №36).

ამლათიანი
მოჴ. ჩქარი, უეცარი (ცხენი, კაცი). „ამლათიანი კაციაო, ვიტყვით ჴელ-ფეჴიან კაცზე“ (გუდ.). ამლათიანი კაცი მთ. ფიცხი, ჩქარი.

ამლიაებს
ჴ. ნ. მლიაება.

ამობოხრვა
ნ. ბოხრვა.

ამობუბუნება
ნ. ბუბუნი

ამოგება
ძლივ-ღა ამააგო ენა (გუდ.), ამოაგო (მოჴ.). ენა ძლივს-ღა ამოაგნო (ყ. 317,7 ქვ.). ამააგნოდი „შააწუხოდი, დააღონნოდი“ (ალბათ ფშაურად. არ მიწერია, სად).

ამოგემო
ფშ. „უწყინარი“, „გემრიალი კაცი“ (გუდ.), მშვიდობიანი (მთ.), ემოგემოდ თ. (ცხოვრება) ტკბილად, მშვიდად.

ამოგნასული, ამოიგნასა
ნ. გნას.

ამოდ
ფშ., ამოდაჸ თ., ნება მოჴ., ჴ., ფშ. ნელა.

ამომღერება
ამაამღერა გუდ., ჴ., თ. ამოათამაშა (ხმალი, ხანჯალი).

ამოჟიპანება
ნ. ჟიპან.

ამოჟიჟინება
ნ. ჟიჟინი.

ამოჟუჟუნება
ნ. ჟუჟუნი.

ამორიდება
ნ. რიდება.

ამოსადები
თ. ალუდას (ე.ი. ლუდის) ამოსაღები საწდიდან (ნ.). რვლისა არის, კონჩხოს ჰგავს (ნ.).

ამოტოლება
ჴ. ნ. ტოლება.

ამოტორა
მოჴ. ნ. ტორვა.

ამოქმნა
ამოვიქამთ ფშ. ამოვიღებთ.

ამოცემული

ამოწვერვა (მზისა)
ამოსვლა (ყ. 734,4 ქვ.), მზის წვერზე ჴ.

ამოჴე
ნ. ჴდომა.

ამოჴეჴვა
თ. საჩეჩლის კბილიდან დამრჩალი მატყლის (კვირტის) ამოწეწვა.

ამპარიობა
მოჴ. ნ. ლამპარიობა.

ამპურა
ჴ., ფშ. (რაჭ.-ჭყ.) ხეა, წითელ ნაყოფს ისხამს, ცოტათი კუნელს ჰგავს, ჭამენ“. გუდ., ქვ. მთ. ხეა, ნაყოფი აქვს ქუჩად ყურძენივით (ხუთ-ხუთი, რვა-რვა), თეთრად დაისხამს და, როცა დამწიფდება, გაწითლდება. პურადა მთ. (ჴადა), მჭადა მთ. (შონჩო).

ამრეზა
ნ. მრეზა.

ამრეშა
ნ. მრეშა.

ამტკრეცა
ნ. ატკრეცა.

ამხანაგი
მოჴ. ნ. კორჯოხობა კორთან.

ამხანიგი
(სპ.) ჴ. ამხანაგი, საამხანიგოდ საამხანაგოდ (ჴევს. მას).

ან
თ. ხო არ (კითხვისას).

ანაბრივ
ჴ. ალბათ

ანასალი
თ.უხეირო მარცვალი, ზრდას რომ ვერ აითავებს. ნ. ჭორღი (1).

ანგალი
ფშ. უგვანი ქცევის პატრონი, მასხარა, ნუ ანგლობ, ნუ ხარ ანგალი. უფრო მოვაჭრეები ხმარობენო.

ანგელოზი
ჴ. საზოგადო სახელია სხვადასხვა „ხატისთვის“ (კოპალა, კვირია, გუდანის ჯვარი და სხვ.). მოწაღმართე ანგელოზი (ჴ. მას.). ნ. ხთიშვილი.

ანდაბი
„ეს დადგმული ტაბლაო მააჴმაროს შატილიონთ ანდაბსაო“ (ჩაჩ. 143). „მოხუც შატილიონთ გადმოცემით შატილიონთ ანდაბი ერთია და მასში სხვა სოფლის მოგვარეთა „სულები“ არ შედიან. შატილიონთ სასაფლაოც საერთო აქვთ, გამოყოფილი აქვთ მხოლოდ ანატორელებს“ (ჩაჩ. 143).

ანდგრევა
ჴ. შეძვრა, არევ-დარევა: ვაშკაცის დაცემაზედა / სრუ აინდგრივა მთა-ბარი“.

ანდე
(1) გუდ., მთ., ჴორ., ჴ., თ. აზრი, გაგება. ანდე ვერ ავიღე, ანდე ვერ მივიტანე, ვერ მოვიანდევე ვერ მოვიაზრე, ანდეს მოვედო (გუდ.) გავიგე გულში. ანდე-ანდე გაიარა მთ. ალღო ხასიათი, ანდე ინსტინქტი.

ანდერძი
(სპ.) გუდ., მთ., მოჴ. გადმოცემა, ძველი ამბავი. „ანდერძად არის თქმულიო“ მოჴ., ანდრეზი ფშ., თ., ანდრეზი, ანდრეძი ჴ. (ჴ. მას.)

ანდრეზი, ანდრეძი
ნ. ანდერძი.

ანდ
(2), ამდ მთ. აი, ემანდჲ მოჴ., ამანდჲ

ანერღდა
ნ. ნერღი.

ანზლატი
ფშ. გაწურული ყველში შრატი. სელი ჴ., შრატი მთ., ანძლატი ს. (ორბ. ჩუბ.).

ანტრია
ნ. ატრია.

ანძალი
(1) ანძალაი მთ., ენძალა ფშ., ენძალაი, ვენძალაი მოჴ., ვენძალა ჴ. ბალახია, თეთრი ყვავილი იცის. „გაზაფხულზე იმაზე წინ არ მუა რა“ (მთ.). ბედრიანა ვენძალაო, / წელში მოხოლ სამჯერაო. / – ერთხალ მოვალ, მოვშავდები, / ისიც შავი მუჴლითაო (მოჴ.). — ენძელავ, თავს შემოგევლე, / იავ, შენ დამიტირია, / მოხვიდი, დაამშვენოდი / ჩემი საფლავის პირია (ფშ.).

ანძალი
(2) მოჴ. მოკაული რკინა რისამე ჩამოსაკიდებლად (კარგად ვერ ამიხსნეს ანძალის მნიშვნელობა. შეიძლება ერტი და იგივე იყოს მე-2 ანძალი და მე-3).

ანძალი
(3) (ყ. 445,16 ქვ.; 775,7 ქვ.) ანძა, ანძალი ამიბა (გუდ.) „მამაძულა თავი“. ანძალი ამიგო (მთ.) ყელში ანძალი გამიყარაო.

ანჯახი
გულ-ანჯახი ფშ., გუდ. ამაყი, ძალიან გაჯავრება იცის, „ფიცხი კაცია, მოუთმინარი“ (მთ.); ავი, ანჩხლი (თ.).

ანჯმობა
ნ. საანჯმო.

აჲ-ჰჲ (ჲ-ჰაჲ)
გუდ., ფშ. მოჴ. დადასტურების ნაწილაკი. ყაზბეგს ყველგან „ჰაი-ჰაი“ უწერია, მაგრამ მოხევეებმა დამიდასტურეს, რომ ჩვენ „აჲ-ჰაჲ“ ვიცითო. ჰაჲ-ჰაჲ თ.

აოთანა
ფშ. ერთნაირი სამარხვო საჭმელია, ნიგვზით შეზავებული.

აპაჲ-მე
ნ. აბაჲ-მე.

აპარტო
მთ. (ჴადა) ნ. ყაპყატო.

აპატინა
ჴ. ახალი, ნედლი (ხორცი, ბალახი, ტყავი); არდადუღებული (ლუდი). აპატინა, აპატიტენა ფშ. ნედლი, გამოუვალი (ტყავი, ხე). აბატინე თ. გამოუსვლელი, უმწიფარი პური; ძნა და თივა გაუმშრალი; ნედლი ტყავი.

აპაური
ნ. აპეური.

აპეური, სამალდი
ფშ., აპაური, აპეური ჴ. ა) ტაბიკების შესაკვრელი ბაწარი, სამალდი. ბ) საკინძის შესაკვრელი (პერანგზე, ჩოჴაზე), პერანგის საკინძეზე გადასახვევი ბაწარი; გუდანურის წინ შესაკრავი ზონარი. აპეური მთ., მოჴ. იგივეა, რაც ხევსურული კვალა.

აპრაკუნე
(ყ. 680) გაღატაკებული აზნაური, რომელსაც გვარიშვილობით მოაქვს თავი.

აპყი
თ. ბალახია. ნ. მამალი.

არა-დ’
ჴ., ფშ. (ვაჟა 18.1 ქვ.; 25,3 ქვ.) არა და, წინააღმდეგ შემთხვევაში.

არა-თითი
მთ. უსახელო თითი („უფრო სკოლურიაო“, მიმიწერია). ნ. თითი.

არაგვი
ჴ. მდინარე. თერგი მოხევეებისთვის არაგვია: ჴევსურეთის არაგვი, ფშავი არაგვი, მთიულეთის არაგვი, გუდამაყრის არაგვი, ჴევის არაგვი. არაგვის წყალა ახიელის გვერდზე ჩამომდინარი ხევი.

არბითი
ჴ. თუ ვინმემ ასე თუ ისე მონაწილეობა მიიღო კაცის მკვლელობაში, მასაც ახდევინებენ ფულის განსაზღვრულ რაოდენობას. ამ გადასახადს ეწოდება არბითი.

არგანი
ჴ. ჯოხი, ხელში დასაჭერი (ჴ. მას.).

არდაბაგა
ჴ. ადგილი კედელსა და ქაზდარს შუა, უკანა ნაწილი სამყოფოში, ყურე – ყვერფს ზემოთ კედლამდი, ყვერფნი კერა, ქაზდარი – კერას ქვემოთ (თავისუფალი ადგილია. მას მოჴევეები შუა-ყანას უწოდებენ), არდაბაგა – ქაზდრიდან კედლამდე. ნ. ქაზდარი.

არეკი
მთ., ფშ. ზღაპარი.

არზანი
გუდ., მთ., მოჴ. დიდი სიცივე, ყინვა; დიდი თოვლი (გუდ., ფშ.), „მძიმე თოვლი რომ მუა“ (მთ.), არზანი თოვლი მოვიდაო (მოჴ.).

არზანი
ჴ., არზამი ჴ. (შატ.) სველი.

არზაპი
ნ. ორზაპი.

ართმევა (მჴრისა)
ჴ. მოკლა. მარჯვნივ აართვა მჴარია – მარჯვნინ მოუარა.

არილი
ჴ. „მზის შუქი რაზედმე დამდგარი“ (ბეს.). ტუტილის კიდურთ ნისლი დგას, / არილს გაიგდებს მზისასა (ჴ.)

არის,
...ც არის: ცოტაც არის (ყ. 6,7).

არიქ
ჴ. არიქა, არიქათ ჴ. არიქა (მიმართვა მრავალს) (ჴ. მას.).

არნაგი
ნ. არნადი.

არნადი
გუდ., მთ., ფშ. ერთგვარი ნიჩაბი თოვლის გადასახვეტად. არნატი ჴ. (შატ.) ზვავის მოსახვეტი; არნაგი ჴ. თოვლის გადასახვეტი. თ., მოჴ. არ იციან.

არტ-ი
მოჴ. ნ. ავარტი.

არტახი
ფშ. შემოსაჭერი რისამე. არტახები თ. სალუდე ტომრების დასაწურავი კეტები. ნ. ტანკაი.

არყანი
მოჴ. ურემზე ცხენის გამოსაბმელი თოკი (როცა ცხენი მიჰყვება ურემს).

არყის ზოკო
ჴ. თ., ფშ. (რაზ.-ჭყ.) სოკო, რომელსაც არყის ხე ისხამს. „არყი ისხამს და ამ სოკოსაგანა ბურთებს თლიან ბალღები“. აბედსაც აკეთებენ (ჴ.), არ იჭმევა.

არც ვინ
მთ., მოჴ., (ყ. 9.30), ფშ., ჴ.; არც რა გუდ., მოჴ., ფშ., არც რა, აღარც რა თ.

არც სრუ
ჴ. სრულიადაც არა.

არცისკანა
მოჴ. (ყ. 493,7 ქვ.; 758,15 ქვ.). ცეცხლის საჩხრეკი რკინისა (ყანობელის ახსნით), მაშა „მაყვალამ არცისკანათი ცეცხლი გამოიტანა“. ბორწკალი ჴ.

არწივი
ნ. ბოლო არწივა, ჩიტთ არწივა.

არხაჯი
ზ. ფშ. (ზოგმა არ იცის) ცხვრის დასაყენებელი ადგილი „ბინის“ მოშორებით. ნაარხაჯალი ნაწიდვარი (ჭყ.), ცხვრის ნადგომი. ნ. ნაწიდვარი.

არხვი
ჴ., ფშ. ვარხვი თ. მეტად დიდი ფრინველია (ორი ინდაურის ოდენა, ყაჯირზე მეტი), ყვითელნისკარტიანი. მარტო ნისკარტს არშინის სიგრძე ექნება. ერთ ხევსურს მისი ნისკარტისაგან ხანჯლის ქარქაში გაუკეთებია. ძალიან იშვიათად დაჯდება მიწაზე. ჭამენ. შდრ. ვარხჳ სახისმეტყველში1.

არხილი
მთ., მოჴ., ჴ. ფშ. გამაგრებული თოვლის ნამქერი, ხის ფოთლებზე და ტოტებზე გაბმული თოვლი; დღისით მზისაგან გამდნარი და ღამით გაყინული თოვლი (ფშ.).

არხიმი
მთ. (რაზ.-ჭყ.) ავი კაცი, მოჩხუბარი. „არხიმზე დგასო, არხიმზე არიო, კაცს რომ არ ეპუება, რომ კერპობს“. „ჩვენში ეგ სიტყვა არ არი“ (მლეთე).

არჯაკალი
ჴ., არჯაკელი თ., არჯეკელი მთ. (ჴადა), ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „მთის ბალახია“. „მხლოვანში ვურევთ“. „არჯეკალა დავკრიფეო“. ცხვარს ვნებსო. თუ მოხარშეს, მხლად ვარგა.

არჯალი
გულ-არჯალი ფშ. ავი, ბრაზიანი. ბოზო, რას ამბობ, დიაცო, / არჯალო, აუგიანო? / უწყლო, უღარო წისქვილი / მთაში ვის აუგიანო? (მერკ. 13).

არ, ართ
(პირიქითში) არა.

ასაზიდი
მოჴ., თ., მანქანა ჴ., სამანქნე ფშ. წისქვილის ფეხის ასაზიდ-დასაზიდი.

ასაყარი
ჴ. თითქმის იგივეა, რაც ოჯინჯალა საჯავახოში (ოჯინჯალა კერის თავზე სხვენზე მიკეთებული კაპებიანი ჩამოსაკიდი). საყრები გუდ., აყრები მთ., აყარი მოჴ., ფშ.

ასახელებული
ჴ., ბერ-ზორა მთ., სულდგმული მოჴ. ნ. ბერ-ზორა, სულდგმული.

ასეთ-აგეთი
შემომაკვდება ეს ასეთ-აგეთი (ყ. 223,8 ქვ.).

ასერ
ჴ. აი, (ძვ. ქ. აჰა ესერა) ასერ-ასერ ფშ., ჴ. აი, აი; დახე, დახე.

ასის თავად
ჴ. ერთი ასად(?) (ჴ. მას.).

ასისთავი
ფშ. ცუდი ყოფაქცევის ქალი, კახპა (მიმიწერია: შესამოწმებელიაო). ნ. წარა-მარა, ქრიანი.

ასკილი
ნ. ესკალა.

ასრელაჸი
თ. აქეთ.

ასრია
თ. ნ. სრევა

ასროლა
ჴ., მოჴ. ნ. სრევა.

ასტამი
მთ., მოჴ., ჴ., ფშ. ცეცხლის ასაღები და გამოსაცხობ პურზე დასაყრელი (ნიჩაბივით), რკინისა; საფხეკელი ცომის ასაფხეკი ვარცლიდან. ვარცლის ასტამი ჴ., ყვერფის ასტამი ჴ., აშტამი მოჴ., ასტამაჸი თ. ცომის მოსაფხეკი.

ასფურცელა
მთ., მოჴ., ფშ., ჴ. საქონლის ფაშვის დაკეცილი ნაწილი. მღვდლის მოსე კავკასიძის სიტყვით, ზემო იმერეთში მას წიგნარას ეძახიანო. ცხრაფურცელა ჴ. (შატ.), გუბჯაჸი თ. „ქართველები კუჭს ეძახიან“ (თ.).

ატერი
ჴორ., გუდ., მთ., ერწ. სიმწიფეში ახლადშესული (მსხალი). არც მწიფეა და არც მკვახე. ფშავში არ იციან. ნ. დოილა.

ატკეცა
აიტკიცა (ყ. 819,7 ქვ.), აიმტკრიცა გუდ. იწყინა, გაჯავრდა, გაგულისდა.

ატკრეცა
მოჴ., ჴ. აბურძგვლა, ფერის წასვლა (სიცივისაგან).

ატკრეცილა
მოჴ. პური რომ ვრ გამოცხვება.

ატრატა
ჴ. ქაღალდი, ატრეტი გუდ., „პირველად რომ ქაღალდის ფული გაჩნდა, ჩვენც (გუდამაყრელნი) ატრეტს ვეძახდით“. ნ. თეთრი.

ატრია
მთ., მოჴ., ანტრია ფშ. თხლად მოხარშული ცომი. მოხარშავენ (რძეში ან წყალში), გაათხელებენ და წვრილ-წვრილად დაჭრიან. ღურღუჭელი ჴ. ნ. ალტამა, გორდილაჸი, გუგლუმა.

აუმატე, აუმეტე
ნ. ამატება.

აფე
თ. მომწვანო. აფე თაგვი ნ. თაჴვი.

აფიკაი
ჴ. დიდი კოვზი, ქოშაი მოჴ. (წოვა-თ. ჸაბიკ).

აფორთქლებული
ჴ., ფშ. ნ. ფორთქლ.

აფრობა
აიფრო ფშ. აიკლო (?); აიფრა ჴ. დაიბრიყვა, შაიფრო გუდ. დაიბრიყვა.

აფშრუკვა
ნ. ფუშრუკი.

აფხაზი
ჴ. ფხიანი, მარდი, ყოჩაღი.

აქა-და
„აქა-და გრიგოლაი ეჯიბრების იაგოს, მთელი სოფელი უნდა აგვრიონ“? (ყ. 257,2 ქვ.) „მოჴევეებმაარ იციანო“, მიმიწერია.

აქვიტი
თ. ქორფა ბალახი. ნ. მწვანილი.

აქია
ფშ. (ვაჟა 366,13), (რაზ.-ჭყ.) ამბავი, ანეგდოტი (არ.), გაიქიავა ფშ. არაფრად ჩააგდო (კარგად ვერ მიხსნიან). „ქართველებისა არის“ (თ.).

აქით
ჴ. აქედან (ჴ. მას.).

აქიმი
(არ.) ჴ ექიმი, მკურნალი (ჴ. მას.).

აქიმიტდა
ნ. ქიმიტი.

აქის(ე), იქის(ე), მოღმ(ის), მიღმ(ის) თ.

აღალ-ი
მოჴ. რამდენიმე ურემი ერთად გზაზე. აღალბაში მეურმეების მეთაური, ქარავნის უფროსი. აღალბაში ყ. 658,16 ქვ. ამბოხების მოთავე, მეამბოხეთ ხელმძღვანელი.

აღარცად
ჴ. აღარსად; აღარცაით ჴ. აღარსაიდან (ჴ. მას.).

აღბირდა
ჴ., თ. ნ. აბირება.

აღე
თარგი (ტანისამოსისა, ქუდისა, ფეხსაცმლისა). აღე თ. სქემა, ნასახი, მაგ., ბავშვი რომ მოსწყდება უკვე გამოსახული. „გამჴდარი იყო ისე, აღე-ღა დამრჩალიყო“ (თ.).

აღება
(1) (ალღოსი) ნ. ალღო.

აღება
(2) ნ. პირის დაჭერა.

აღვარტი
თ. ბევრმა არ იცის), ფსლიკვი ფშ. ხვლიკი მსვენი თუშეთის გომეწარში (და სხვაგანაც ყველგან) საზოგადოდ ხვლიკია. შიტყორი ჩაღმელებმა იციანო. შიტყორი თ. ტინტილა, პატარა ხვლიკი, აღვარტი დიდი ხვლიკი. ნ. ფსვენი.

აღვსება
ფშ., ჴ., თ. აღდგომა (ქრისტიანთ დღესასწაული).

აღრაჭუნებს
ჴ., თ. ნ. ხრჭიალი.

აყარი
(1) თ., ყონდი ჴ., ხალიკი მთ., საყადელი (გურიაში) დადგმული შეშა. ნ. ხალიკი.

აყარი
(2) ფშ., მოჴ. ნ. ასაყარი, აყრები მთ., მოჴ. ნ. საყარი. აყარი მოჴ. ნ. ყავარი.

აყევრება: აყევრდა
მთ. მაღალი გაიზარდა (ყაბა, ბალახი), აყვირდა ფშ., მოჴ., თ., გამყავრდა ჴ.

აყვირდა
ნ. აყევრება.

აყლაყუდა
მთ., ფშ., დიდი ტანის კაცი, მოჴ. უშნოდ მაღალი, ჴ., თ. წვრილ-მაღალი. აწმაყული თ. (თუშებმა „აყლაყუდა“ იციან, მაგრამ თუშური არ არიო).

აყროლება (ყველზე)
ნ. აძმორება.

აშალი
ჴ. ნ. ცხრეული, გორილა.

აშმორდა
ფშ. დალბა.

აშმორება
ნ. აძმორება. აშმორებული მოჴ. ნ. დამშმარი.

აშტამი
მოჴ. ნ. ასტამი.

აშტაფა
ჴ. უეცრად, ნ. აბაშტად.

აჩათანა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ტარ-მოკლე ნიჩაბი“, ასტამის მაგივრობას ეწევა.

აჩქამება
ნ. ჩქამი.

აჩქროლება (გულისა)
გუდ. ნ. ჩქროლა.

აცუნცრუკებული
გუდ. ბავშვივით ათამაშებული.

აცხროებს
ჴ., თ., ფშ., გუდ., მთ., მოჴ. ნ. ცხროება.

აძმორება
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „აყროლება, დასავლეთ საქართველოში აშმორებას იტყვიან“. აშმორება მთ., მოჴ. დამჟავება და სუნის გამოცემა (პურისა, ყველისა), აყროლება ჴ. (ყველზე), დამძიმება ჴ. (პურზე).

აძრახდომა
მთ., მოჴ., ფშ., ჴ., თ. ხმის გაცემა, დალაპარაკება. ასძრახდ ჴ. ხმა გასცა, დაელაპარაკა. ნ. ძრახ.

აწ
ჴ.ახლა (ჴ. მას.), აწ, ჲაწ ნ. ეეწ.

აწერიებს
ნ. წერიება.

აწიიდი
ნ. წევა.

აწმაყული
თ. აყლაყუდა.

აჭა
ჴ. (შატ.), მაჴაობელი ფშ. „იფქლს გაერევის“. მრგვალია ნაცვერცალასავით და პატარა. ნ. მაჴაობელი.

აჭე
თ. მახის სასხლეტი. ნ. საჭე.

აჭკანა
ჴ., აჭკანტა თ. ნ. ჴატჴვერა.

აჭკვავდა, დაჭკვავდა
თ. ახმაურდა. აჭკვავდა ფშ. ახმაურდა, აჭკვავება თ. ნ. ძრახ. დაჭკვავდა ფშ. დადუმდა.

ახ-ი
(არაბ.) ახია თქვენდ ჴ. ახია თქვენზე. ახში თ.

ახალ-ი
მოჴ., ფშ., ჴ., თ. ახალგაზრდა, მრ. რ. ახლები, ახალნი, ახალგაზრდები.

ახალ-ნატეხი
ნ. ნაყვერი.

ახალ-უხალი, ახალ-უხლები
ფშ. (ვაჟა 43, 2 ქვ.) ჴ., გუდ. ახალგაზრდები.

ახალ-ყვავილები
თ., ახალ-ყოილნი გუდ., მთ., მოჴ., ფშ. (ვაჟა, „ივერია“, 1886, №34) ახლად დაქორწინებულნი.

ახალ-ძველი, ახან-ძველი
(ეს ფორმა უფრო ხშირია) მთ., ფშ. ხბო-მოგებული ფური, ერთი წლისაც რომ იყოს (კარგად იწველება). არის კიდევ ბერწი მეწველი და ბერწი მშრალი.

ახალზალი
ჴ., თ. პატარძალი ნ. ზალი.

ახალთესლი
თ. ნ. ბოცორაგი.

ახლოთ
ჴ. ახლოდან.

ახო
გუდ. ნ. ნაყვერი. გუდამაყრელი მარწმუნებს ახო უნდაო (მთიულეთშიდაც ახო მითხრეს). „აჴოს ჩვენ ხატობას ვეტყვით“ (მთ.).

ახჭენს
(ბაკურჴევში) ნ. ხრჭიალი.

აჴე
(1) თ. (მხოლოდ პირიქითლებმა იციანო): არ, აჴე! როგორ არა, აჴე; მე არ ვიყავ, აჴე. „სიტყვის ლოღათია“.

აჴე
(2) ჴ. ნ. ჴდომა.

აჴია-ბაჴია
ჴ. (შატ.) ახალ წელს ბავშვები მოჰკლავენ მყვარს (ბაყაყს), დაჰკიდებენ ჯოხზე და ჩამოივლიან სოფელს. ზოგი არაყს დაალევინებს, ზოგი ხმიადს მისცემს, ზოგიც ხორცს მოუჭრის.

აჴირება
ამეჴირა ფშ., ჴ., მოჴ. მიშარა. აჴირებული.

აჴო
ნ. ახო, ნაყვერი.

აჴჩაჴუნაჸი
თ. ნ. აჴჯაჴიანი.

აჴჯაჴიანი
ჴ. უსწორ-მასწორო, მიხვეულ-მოხვეული, ცოტა კლდიანიც (გზაზე ითქმის), ოღრო-ჩოღრო (ადგილი). აჴჩაჴუნაჸი თ. ოღრო-ჩოღრო.

აჯათი
(არაბ.) ნ. საღონი.

აჯამი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ბრიყვი, გაუთლელი“, მთ. გაუგონარი, კერპი, რომ არ ეყურება, ჯიუტი. ჴ., თ. გაუგებარი (არაბ. არა არაბი, სპარსი; გამოუცდელი).

აჯილღა
ნ. დასაკოდი ცხოველი.

აჯო
(?) გუდ., მთ., მოჴ., ნ. მეჯი.

აჰუ
მოჴ. (ყ. 18, 13 ქვ.; 49, 18; 51, 17; 126,2 ქვ.) შერცხვენის გამოსახატავი შორისდებული. ნამუსი აღარა გაქვსთ, აჰუ! აჰუ თქუენს ნამუსს! აჰუ, მშიშარაი ყოფილხარ! აჰუ, დიაცი ყოფილხარ! ეჰუ გუდ., ჴ., ფშ., ჸჰუ გუდ., ეჶუ ჴ.

აჰლე
ჴ. აჰა (აიღე) (მაგ., ლუდს რომ არიგებენ), აჰალეღ ჴ. (აჰა-ლე-ღ) აჰა (ჴ. მას.).

აკაკი შანიძე, მთის კილოთა ლექსიკონი

ლექსიკონში შესულია ის სიტყვები და განმარტებები, რომელიც ავტორმა მოიპოვა 1911 და 1913 წლებში ჩატარებული მივლინებების დროს.

აკაკი შანიძე, თხზულებანი, ტ. 1, თბილისი, 1984 წ.

ელექტრო ვერსია მოამზადა მანანა ბუკიამ

Don`t copy text!