მთის კილოთა ლექსიკონი

There are 313 names in this directory beginning with the letter ბ.
ბაბანი
მთ., მოჴ., ფშ., ჴ., თ. ძიგძიგი, კანკალი, ცხროება (სიცივისაგან). „აბაბანებსო“.

ბაბო
ჴ., თ. პაპა.

ბაბრი
მთ., ფშ., ჴ. ძალიან დიდი დათვი. ბობრი დათვი მოჴ. მძლავრი დათვი. ფაფრი თ. იგივე.

ბაგი-ბუგი
მოჴ. ცემა-ტყეპა.

ბადაგ-ი
„წითლი ბადაგით მთვრალია“ ჴ. „სისხლით მთვრალი, მომკვდარი“ (ბეს.).

ბადიმი
ფშ. გათლილი ხე, რომელშიც ჩამჯდარია ქვემო წისქვილის ქვა.

ბაზაზი
(არაბ.) მოჴ. ფარჩის გამყიდველი. გუდ., მთ., ფშ., ჴ., თ. ჯანჯალი ვაჭრობაში, „ძვირი“, „ძვირად გამყიდველი“ (საწინააღმდეგოა იაფი).

ბაზალუყი
მთ., ბუზალაყი ფშ., ხათა მოჴ., ბუყი ჴ., თ., ნაწური ჴ. (შატ.) არყის ნახადი, არყის თხლე, „არაყის გამონახადი“ (რაზ.-ჭყ.).

ბათქაში
მთ., ფშ., მოჴ. ლამ-კირი, ლამში არეული კირი კედლების შესალესად (ჭყონიას „ბაქთაში“ კორექტურული შეცდომა მგონია).

ბათხვა
ჴ. თათხვა (ფეხებისა).

ბაი-ბუად არ გამაჩნდა
გუდ., მთ., ფშ. (ვაჟა 378,7), ჴ., თ. „ბაი-ბუად არ ჩამაჩნდაო“ მთ. არაფრად მიმაჩნდა, არაფრად ვაგდებდიო.

ბაითალი
ყ. 274,14.

ბაითალმანი
ფშ., გუდ., მთ., მოჴ. ოჴერ-ტიალი, უპატრონო (საწყევარი სიტყვაა). „ო, დედო, შე ბაითალმანო“ (ფურს ეტყვიან) (არაბ. ბაჲთ ალ მლ სახელმწიფო ხაზინა).

ბაკანი
ჴ. ჯამი (ჴ. მას.), ბაკანი ჴ. გობი (ჩაჩ. 31). ნ. საბაკნია.

ბალარჯი
(ს. ხმიადი) ფშ. ცუდად გამომცხვარი პური (ან ცომი იქნება, ან გაუფუარი და სხვ.) „ქისტებიც ბალარჯს იტყვიან“ (ფშ.), ჴ. უსუფთაო.

ბალახა
ნ. გველთ ენა.

ბალახის ჩაჴდომა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ბალახის ჩასვლა, შემოდგომით რომ გახმება და ჩაიფშვნიტება“, ბალახის ჩასვლა თ.

ბალდახი
ჴორჴში იგივეა, რაც ვალდახი მოჴ.

ბალთვა
(ვაჟა 20,4 ქვ.), ფშ., მთ., მოჴ., ჴ. დაჭრა, გაჭრა (საქონლისა, ტყისა). თ. არ იხმარება.

ბალითი
მოჴ., თ. დაყვავება, მოფერებით მოტყუება. ფშ., ჴ. მოტყუება, ღალატობა. დაიბალითა მოჴ., ჴ., ფშ.

ბალინჯი
ჴ. მაცილი, „კაცს რომ გამეეკიდების ღამით“ (ფშ.), ეშმაკი (კაცზედაც ითქმისო). ბალინჯობა მოჩვენება (სიზმარში). მებალინჯე ჴ. ეშმაკი, ბალინჯი გუდ. მარცხი, უბედურება, მთ. ხაიბარი, ულაზათო. „ბალინჯი კაცი გამოიდაო“ (მთ.).

ბალიში
(სპ. ბლიშ) მთ. ნ. სასთაული.

ბალღი
გუდ., მთ. შვილი (ქალიც და ვაჟიც). ბალღი, ბალღაი მოჴ. ვაჟი (მხოლოდ): „ბალღაი ჰყავს თუ ქალაი? – ბალღაი (მოჴ.). ბალღი ფშ., თ. ყმაწვილი, ბავშვი.

ბალყუმი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „მიწის ნიადაგი“. მთ., მოჴ. ძირიანი მიწა, კაი მიწა, უქვო. ჴ. კაი მიწა, თ. (იშვ.) იგივე.

ბამ
ნ. დასაბამი.

ბან-ი
ბანზედ შესაჴდომლო ჴ., ცალბანი ჴ. ერთსართულიანი სახლი.

ბანდება
გუდ., მთ., მოჴ., ფშ. (ჴ. არ იხმ.) მოცდენა, დაგვიანება „საქმეს ნუ აბანდებ“ (გუდ.) – საქმეს ნუ აგვიანებ. დაბანდება ფშ., მთ., ჴ. დაგვიანება საქმისა: საქმე დამებანდა, „ფული დამებანდა“ (ვერ ავიღეო); დავბანდდი დავბრკოლდი. გაბანდება (საქმისა) ფშ., გუდ., მთ., მოჴ., თ. აწეწა, დაბრკოლება, დაგვიანება (ჴ. არ იხმარება). თ. გახლართვა, საქმის დაშლა.

ბანდვა
(1) თ. დაკერება.

ბანდვა
(2) ჴ. ჯღნის (ბანდულის) ძირის გამოქსოვა თასმებით.

ბანდული
მთ., მოჴ. „მთაში სასიარულო ქალამანი, რომელსაც ძირები წვრილის ღვედითა აქვს დაწნული. თვით ამ ღვედებს საბანდს ეძახიან“ (ყ. 516). ნ. ჴუნჩა, ძირ-ახალი, ჴუნჩაჸი (მრ.ჴუნჩაჸები) თ. „ჩვენ უფრო კოხუჯსა ვჴმარობთ“ (მთ.).

ბარ-ი
ნ. ნაბარევი.

ბარაქა
(არ.) ჴ. წყალობა, ხვავი (მოსავლისა) (ჴ. მას.).

ბარაქალ
(არ.) ყოჩაღ, ვაშა.

ბარგ-ი
ჴ. ტვირთი საზოგადოდ, კერძოდ „თივის კონა შეკრული, სამი-ოთხ ფუთიანი თივა“ (ბეს.), რომლითაც ეხმარებიან, ონჩხრის შემთხვევაში, საქონლის საკვებ-უქონელ კაცს ზამთარში. ბარგან ნ. დაბარგანავება.

ბარდა
გუდ., ბარდალაი მთ. ნ. ფათალა.

ბარდანა
ფშ., თ. ტილოს ან შალის დიდი ტომარა მატყლისთვის. ბერანდა ფშ., თ. ბარდნის თავის შესაკვრელი, თუშებში იციან, მაგრამ არ არის თუშურიო.

ბარდნის
მთ., ფშ., ბრაბნის ჴ. მსხვილად თოვს (საწინააღმდეგოა იწინწკლება მთ. წვრილად თოვს).

ბარემ
ფშ., (ყ. 214,1; 624,10). ბარემდინ მოჴ., ბარამდე გუდ ., ბარემდე მთ., მოჴ., ბარემც ჴ. რა თქმა უნდა, ბარემ, ბარევალ თ. იგივე, ბარევალ ჴ. თუნდაც, უკიდურეს შემთხვევაში. ბარემდის, რომ... კარგი იქნებოდა (ყ. 759,21; 879,12 ქვ.).

ბარზიმა
თ. ლუდის სასმელი თასი, ხისა.

ბართი
ჴ., მოჴ. ხარ-ფურის წივა (კალაპოტში ამოუჭრელი, კედელზე მიტყეპებული და გამხმარი). შდრ. დრემლა, ნ. ქურთი.

ბარმა
თ. ბრმა.

ბარნელა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ჯოხზე გაკეთებული ჯვარი რძის სადღვებათ“. ზოგს ჯარჯი აქვს შემოხვეული. ბარნელა საჭიროა, თუ სახდღვებელი დგას და არ იძვრის (შდრ. ვორია). ბირინელა ჴ. (შატ.), ბურნელი თ. ნ. ჩხუტი (1).

ბარტყი
ხანჯლის ბარტყი მთ. ნ. ლურსა.

ბარღოჯანა
რაზ.-ჭყ. „ავი სული, ამ სახელით აშინებენ ბავშვებს“. მე არ დამიდასტურეს.

ბარჩო
მოჴ. მატყლის ნარჩენი გაპენტვის შემდეგ.

ბარცაკალი
ნ. ფარსაკალი.

ბარჭოიანი (ნაბადი)
გუდ., მთ. ლეკური ნაბადი, გრძელბეწვიანი და დახუჭუჭებული. ბაჭკოიანი (ნაბადი) მოკლებეწვიანი.

ბასილყა
მთ. ნ. ბაშლაჴა.

ბასლიყა
მოჴ. ნ. ბაშლაჴა.

ბასრი
(1) ჴ. ფიცხი ფოლადი (ადვილად გადატყდება); ფშ., მჭრელი ფოლადი.

ბასრი
(2) (ქვა, კლდე) ფშ., ჴ., გუდ., მთ., მოჴ. მაგარი. საპირისპიროა ჩეთი: ჩეთი კლდე მთ., გუდ., ადვილად დასაშლელი კლდე. „ბასრი-ბუსრი ხარ, ამირან“ (მოჴ.).

ბასრი (ქვა)
მოჴ. (ყ. 877,11 ქვ.; 1089,7) მაგარი ქვა, სალესავი ქვა.

ბატ-ი
(1) თ. ორ-კაპი ჯოხი ჯარაში, რომელშიც ჯარა ტარი ტრიალებს. ჴ. ჯარატარზე ჩამოცმული კვირისთავი (რგოლი), დვალი ფშ.

ბატ-ი
(2) მთ., მოჴ. დახლილი სიმინდი. დაბატდა მთ., მოჴ., გუდ. დახალდა. ბოტი, დაბოტდა გუდ., იგივე. შდრ. ბიჭონი ჴ.,თ., ფიჭვანი ფშ.

ბატარა
ჴ., ფშ., მთ. პატარა.

ბატატური
ჴ. ფეხების განზე გადგმა.

ბატილი
ნ. კუჭალი.

ბატის ფეჴა, ყოვის პწკალა
ფშ. ბალახია, მწნილად ხმარობენ.

ბატკანი
ნ. ბიჭა ბატკანი.

ბატონი
ფშ., გუდ., ჴ., თ. „ხატი თემის „ბატონია“, თემი კიდევ ამ ბატონის „ყმა“ (ურბნელი, „ივერია“ 1886, №267). „გუდამაყრელბი ეძახიან ბატონსა“ (მთ.).

ბატრა
თ. ვირის ჩიჩვირი.

ბაურა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „საქონლის შემაწუხებელი“ ბუზია ერთი. ბაურა ჰკბენს, მაგრამ ვერ აშინებს, ბზიკი აფრთხობს და არბენს საშინლად.

ბაღდავანი
ჴ., მოჴ. პასუხისგება, კისრება. „ჩემი ბაღდავანი იყოს, თუ“... მე ვზღავ, მე ვაგებ პასუხს. „მე ვიბაღდავნებ“ ჴ., ბოღდავანი ფშ.

ბაყალიკა
ჴ. (არხ.), ბაყონიკა ჴ. (გურო) ნორჩი ფიჭვი, მარნა, მარანა, თ. ფიჭვის ნერგი. შდრ. ბაყილა.

ბაყაყი
ფშ. (ყ. 17,17) ჩლიქების იმგვარი ბეჭედი, რომელიც მაშინ დაეტყობა, როდესაც, ცხენი უნალოდ არის. „ქიჩების შუა“ (გუდ.), ცხენის ფეხის გულში (რბილ ნაწილზე) გამოხატული ფიგურა. საბაყაყე მოჴ. ცხენის ფეხის შუაგული („საბაყაყე ამასჭრე“). სამყვრე ჴ.,

ბაყაყის კოვზა
მთ. (ჴადა), კოვზის ტარა მთ. (მლეთე), კუდურა ფშ., სასალა თ., სანსალა მოჴ., სამსალა ჴ. თავკომბალა. სანსალა მოჴ., ჴ. კიდევ პაწა წყლის ჭიაა.

ბაყვი
ნ. ოჟგალა.

ბაყილა
თ. ნორჩი ხე. ბაყილა ფშ. და შიმელა ფშ. ერთია ორივე, მაგრამ ბაყილა უფრო ნორჩს ჰქვია, შიმელა ცოტა უფრო მოზრდილი რომ იყოს. ბაყილა ერწო, ფშ., გუდ., მთ., თ. ახალგაზრდა ხე (სამ-ოთხ წლამდი) ნერგად (უფრო ხეხილზე ითქმის). ბოყოლა, ბოყოლიკა (ბოყონიკა) ჴ.

ბაყლიანო
თ. ჭუჭყიანო, პირ-დაუბანელო.

ბაყონიკა
ნ. ბაყალიკა.

ბაყოტი
ფშ. გომბიო. ნ. ყოტი, მყვარი.

ბაყოჭაი
მთ. ნ. ბოყვი.

ბაშკა
ჴ. (არხ.) ბაშკია მოჴ., მაშკა ჴ. პატარა ძაღლი, გოშია, „რუსული ლეკვი“.

ბაშლაჴა
თ., ფაშლაჴა ჴ., ბასლიყა მოჴ., ბასილყა მთ., კაბალახი ფშ.

ბაშო
მოჴ., შიბუ ფშ., ჴ., შებუ თ. ღანძილი.

ბაშტე
თ., საძროხე ჴ. გომური ნ. ჭერხო.

ბაჩა
მთ. ტან-დაბალი (კაცი, საქონელი, „ალაჩა“ ცხენი), ჴ., თ. დაბალი, მოჴ. მსუქანი (უფრო ცხენზე). საპირისპიროა ალხი.

ბაჩოლა
ნ. ბოჩოლა.

ბაცანკალი
ნ. ფარსაკალი.

ბაცაროგა
ფშ. ნ. ბოცორაგი.

ბაცაცა
ფშ., ჴ. ბაჭია.

ბაცოები
(ჩეჩნურად ყ. 353,14 ქვ.) თუშები. შატილივნის გამოთქმით: ბცაჲ.

ბაცუკაობა, მგელ-ჯიჴვაობა
თ. ნ. მგელთკვერა.

ბაწარ-ი
ჴ., თ. მსხვილი ძაფი. ბაწარი ჯღნისა ჴ. თასმა (ჴ. მას.). ბაწრის შიტე ნ. შიტე, ხიფი.

ბაწარა
ნ. გზა-ბაწარა.

ბაჭია
თ., ბაჭყია გუდ., მთ., ბაცაცი ფშ., ბაცაცა ჴ. ბაჭია. ბაჭყია მოჴ. ა) ბაჭია, ბ) დათვის ბელი.

ბაჭკო
თ., ფშ., ჴ., მოჴ. ავდარში წამოსასხამი შალისა.

ბაჭყო
ჴ., წ. ფშ. ნ. ბაჭკო.

ბაჴბაჴი
(1) მთ. (სოფ. მუღურში) „რას ბაჴბაჴებ“ მოჴ. რას მიედ-მოედები.

ბაჴბაჴი
(2) ჴ., ფაჴფაჴი ფშ., თ. უხეირო სიარული (ბალღისა, მოხუცისა).

ბაჯა
თ. ქვისელი, ქვისლი. ნ. ქვისელი.

ბაჯეა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „მალვა-პარვით გაუბარაქოვება რამესი“. დაბაჯა ფშ. ბარაქა დაუკარგა. მოპარვა შინაურებში რა მეზობლებში და ბარაქის დაკარგვა. „მალვაში, პარვაში მაცილსაც უძე წილიო“ (ფშ.)

ბებერა
ფშ., ჴ. მოჴ. ობობა. ბებერას ტოლი მოჴ., ბებერას ქსელი ჴ. ობობას ქსელი. თუშეთში არჩევენ ბებერასა და ხაცუმას: ხაცუმა დიდი ობობაა, ქსელს არ აკეთებსო. ქსელს რომ აკეთებს, იმას ბებერას ეძახიანო. თუმცა დასძინეს: ზოგან ხაცუმას ეძახიან იმასაც და იმასაცო.

ბეგ-ი
ნ. ხვაცი.

ბეგარა, ბეგარი
ჴ. გადასახადი. უბეგრიან გადასახადი უხდევინებია (ჴ. მას.). (სპ.).

ბედ-დოვლათიანი
ჴ. ბედნიერი.

ბედ-ი
უბედო ფშ., ჴ. უძეოდ გარდაცვალებული.

ბედენა
გუდ., მთ., მოჴ., ფშ., ჴ., თ. განსხვავება. რა ბედენაა? რა ბედენა-ას (ჴ.).

ბედნი
ნ. კოჭაობა.

ბედნიარი
მთ., გუდ., ჴორ., თ. ერთნაირი ავადმყოფობა, გაასივებს კაცს თეთრად („თეთრი ბედნიარი“) ან წითლად („წითელი ბედნიარი“). თეთრი ბედნიარი საძნელოა. ხორხელის სიტყვით, ავადმყოფობა ცხრა დღეს გასტანს, მერმე ან მოკვდება, ან მორჩება ავადმყოფი. გუდამაყრელის სიტყვით, სამ დღესაც ვერ გაუძლებს. გამოჰყრის მხოლოდ წელს ზევით და მარჯვენა მკერდზე. „ბედნიარსაო ბედნიარი გადარჩებაო“ (მთ.). „თეთრი“ და „წითელი“ მთიულეთში არ იციან. ბედნიერი ფშ., ჴ., ბედრიანი მოჴ. ბედნიერი მოჴ. ხარის ყვავილი, ციმბირის წყლული (კაცსაც უჩნდება). ნ. მარტო ყვავილი. ბედრიანის ლოცვა: ბედო, ბედო, ბედრიანო, / სახე-ტურფა, მშვენიარო. / ზღვას იქით ვიარებოდი, / ზღვა ჩქვეფით გამოვიარე. / მოვღნამავ ნამებურასა, / მოვეფინები ვერცხლებურასა. / ვიმალებოდი ჴარის ნაჭლეკარშია / და ცხენის ნატერფალშია (მოჴ.). როგორც ჩანს, აკლია.

ბედოვლათი
(სპარს.) ფშ., მთ., მოჴ. უხეირო, უვარგისი, უგერგილო.

ბეზირგანი
ფშ. ცუდი ყოფაქცევის ქალი.

ბეკვერაი
მოჴ. ნ. მაკვერი.

ბელ
აბელებს ჴ., აბელაჸებს თ. აფაღარათებს.

ბელ-ი
ნ. ბუზის ბელი, კუაი, ჩინკორი.

ბელადი
ჴ. მეთაური.

ბერ-დუცა
ფშ., ვირ-დუცა ჴ. ბალახია.

ბერ-ზორა
მთ., სულდგმული მოჴ., ასახელებული ჴ. ბერ-ზვარა, ხატისად შეწირული ხარი (ან გაჩენისას „აზორებენ“, ან ავად გახდეს, მაშინ). ბერ-ზორა უღელში გაებმის, მხოლოდ არ გაიყიდება. კურატი კი არც უღელში გაებმის.

ბერ-ი
კოპალას (ნ.) ეპითეტი.

ბერ-ღარა
ფშ., ბერ-ღარი გუდ., მთ. წისქვილის წყლის გადასაგდები ღარი. ნ. ღარ-ბერა.

ბერა-თითი
ნ. თითი, ჯიგვი.

ბერადუშელია
ნ. ჭლიკამპურაი.

ბერანდა
ნ. ბარდანასთან.

ბერდედა
ჴ., თ., ბებია. საპირისპიროა ბაბო.

ბერდენკა
ჴ., თოფის სახელია (ჴ. მას.)

ბერიკა
ფშ. (ვაჟა 371,16), მთ. ვინც ბერიკაობაში იღებს მონაწილეობას. ბერიკაობა ფშ., ერწო, ჴორჴი, გუდ. ჭონისა და ალილოს მაგვარი ყველიერში. „შეჰკრებენ ერბოს, კვერცხს, ყველს. ჭარლითაც მოვლენ, მთიულეთითაც მოვლენ“ (გუდ.), „ქსნიდანაც მოდიან“ (მთ.).

ბესტვანი გაყარაო
თ. იტყვიან, როცა რაიმე ჩამოვარდება და დიდ ხმას გაიღებს.

ბეღელი
მთ. პურის ჩასაყრელი, ფიცრისა (გოდორი დაწნულია). ბეღელი ჴ. პურის ან ლუდის შესანახავი ხატში, თ. პურის შესანახავი ხატში. [ქორ-ბეღელაჸი თ. – ზემყნელი].

ბეღვა
ფშ., სახლთან უბრალოდ ჩამოხურული რამ ფანჩატურივით, სადაც ზაფხულობით ცეცხლს ანთებენ და საჭმელს აკეთებენ.

ბეჩავი
ფშ., ჴ., (<ბედშავი), ბეჩაო მთ., მოჴ., თ., ბეჩა ყ. 486,5 ქვ., ბეჩა თ. საწყალო (მაგრამ ხშირად უმნიშვნელოდაც ხმარობენ). სიბეჩავე ჴ. სისაწყლე. ნ. ძაღლ-უმადური.

ბეწიკუა
ჴ., ცოტიკუა ჴ. ერთი ბეწო, პაწაწა.

ბეჭ-ი
მთ., ფშ., ჴ., თ. ქსოვაში სახმარებელი იარაღი, რომლითაც ძაფები ერთი-მეორეზე მიჰყავთ. კბილებიანია ხერხივით. აქედან: ბეჭვა, ჩაბეჭვა (ჩაბეჭე!). ნ. დამახვილება.

ბეჭდის დადება
ჴ. ნახშირის დაყრა ყოველგვარ ნივთზე სახლში და დალოცვა კუდიანთ წუხრას (ჴ. მას. 149-150).

ბეხვი
ფშ., ჴ., თ. გამოუდეგარი ჭურჭელი (ვთქვათ გახვრეტილი).

ბეხნე
თ. (მხოლოდ შენაქოში) მოედანი სოფლის პირას ეკლესიასთან, სადაც ხალხი იკრიბება. შდრ. ფიხონი, ფეხონი. „ფარსმის შუაგულში დიდი მოედანია, სადაც აშენებულია საქვაბე, წინ ბეხვნეა, უკან – საანჯმო“ (ჩაჩ. 119).

ბეჯითი
მთ., გუდ., მოჴ., ფშ., ჴ. მუყაითი. ბეჯითად (ყ. 366,4 ქვ.), დაბეჯითებით მთ., მოჴ., ფშ., ჴ. მართლა, სწორად, უტყუვრად, ნამდვილად, დანამდვილებით.

ბზიკი
მოჴ., ფშ., ჴ., თ. საქონლის შემაწუხებელი ბუზი, მწარედ ჰკბენს, ბზუკი მთ. (ბორა ფშ. სხვა არის). [ბზიკი გურიაში, კელა ფშავში – კრაზანა, oca].

ბზინველა
გუდ. ნ. ჭიაცეცხლა.

ბზუკი
ფშ. ბუზი [ბზუკი მთ. იგივეა, რაც ბზიკი მოჴ., ფშ.,], ბუზურაი მთ.

ბია-თოლი
მოჴ., ცეცხლი-თოლი გუდ., გუგა, თვალის ცეცხლი ჴ., თვალის გუგაჸი თ., თვალის სინათე ფშ., ნ. თოლის კაკალი, ცეცხლი.

ბიბილო
მთ. გარეული ვენახი, კირკენი. ზღვამლი.

ბიბინი
ჴ. ფრენა (არწივისა), ჭენება (ცხენისა), ღელვა (ყანისა) (ჴ. მას.).

ბიბკი
(1) ბიპკი ჴ. ფიფქი, ყაპყი, ახლად მოსული თოვლი, ყოპყი გუდ.

ბიბკი
(2) ფშ. ობი.

ბიგა
(1) მთ., ფშ., ჴ. (შატ.), ბიგვა ჴ. პატარა თაგვი, რომელსაც სუნი უდის. კატა მოჰკლავს კი, მაგრამ არ ჭამს.

ბიგა
(2) ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ხის ნაჭერი რამესთვის გასამაგრებლად შეყენებული“. მე კითხვა მიზის: ფშავლებმა არ დამიდასტურეს.

ბიდა
მოჴ., ჴ., თ.სირმის მსგავსი მოქსოვილი, ჩოხა-ახალუხზე შემოსაკერებელი.

ბითაო
(რაზ.-ჭყ.) „კაცი, რომელსაც გვერდის ძვლები და წინ მეკერდი სულ ერთის ძვლისა აქვს“. მთ. მკერდიანი, სრული, კარგი ვაჟკაცი. ბითაოდ ჴ. სულ ერთიანად, ბითაოდ გაკეთებული ჴმალი – სრულიად მოჭედილი ხმალი. ბითაო კაცი ჴ., თ. ვისაც ფერცხლების მაგივრად მთლიანად ძვლის ფიცარი აქვს (ასეა!). ბითაო თ. მთლიანი, მასიური (კერძოდ კაცი). ნ. ბითუმი.

ბითლა
ჴ. ერთის ან ორის წლის მამალი ჯიჴვი (საპირისპიროა წალი). დურააი თ. ნ. ჯიხვი.

ბითუმი, ბითაო
ფშ. ერთიანი. „ბითუმი გულ-მკერდი აქვს“.

ბიკი
თ., ბიბკი ფშ. ობი. დაბიკებული თ. დაობებული. ნ. ბიპკი (NB დ. ჩუბინაშვილს თავის ქართულ-რუსულ ლექსიკონში შეუტანია: „ბიძგი ს. ობი“. ეს არი უთუოდ გაუგებრობა, იმისგან გამოწვეული, რომ ს. ორბელიანს ობი ასე აქვს განმარტებული: ტენიანმან ადგილმან ანუ საჭმელმან ხანიერმან თეთრი ბიძგი მოიკიდოს, მას ობს უჴმობენ. მე მგონია, რომ აქ ბიძგი წარმომდგარია ბიბგისაგან ცუდად წაკითხვის გამო. ბიბგი, ბიბკი ობი).

ბილიგი
ჴ. ბილიკი (ჴ. მას.).

ბილილა
მოჴ. ნ. ბულულა.

ბილჩი
ფშ. ტვირთისთვის გაკეთებული სამჴრე მთ., მოჴ., ჴ., სამჴრეული ჴორ., გუდ.

ბინა
(ა) ფშ., ჴ., მოჴ., თ. „ბინას ეძახიან ადგილს, სადაც ღამე ცხვარს აყენებენ. ზაფხულის განმავლობაში ბევრჯელ, თვეში რვაჯელ იცვლება ამგვარი ბინა“ (ყ. 733 შნშ.).

ბინა
(2) გუდ., ფშ., ჴ., საგზაო ბარგი, რაც თან მიაქვს კაცს.

ბიპკი
(1) ფშ. ობი, ბობო მთ., ბიკა, ბიკი თ., დაბიკებული თ. დაობებული.

ბიპკი
(2) ჴ. ახლად მოსული თოვლი, ფიფქი.

ბიჟინა
მოჴ. ერთად შეყრილი თივა (წვიმამ რომ არ გააფუჭოს, უბრალოდ შეახოხოლებენ). ჴოლნაბო ჴ., ჩადალი თ., ჴაწირი ფშ. „შენს აგებულს ბიჟინასა ხალხი უკრავს კიჟინასა“ (მოჴ.) ნ. ხორამი.

ბირ
აბირება ფშ., გუდ., მთ., მოჴ., თ. მადაზე მოსვლა. „მემცხორეებმა იციან: ცხორი ბირაობსო: პატრონთან მიდის და შეჰყურებს, მარილი უნდა“ (გუდ., ჴ.) საქონელი აბირდა (ჴ. აღბირდა) – მარილი მოუნდა (მთ., ჴ.). აბირდა მოჴ. „იშტაზე მოვიდა“ (კაცისაგან ქალის მონდომებაზედ, საქონლის ატეხაზედ). თ. იგივე. შაჲბიროოდა ფშ.

ბირკოლი
ჴ. დაბრკოლება. ბირკოლს მიღგანდაო (ჴ.). „კაცი ავად გაჴდება და ვიტყვით: ხატის ბირკოლი აქვსო, დაბირკვლულიაო“ (გუდ.) [ჩვენ ვიტყვით: ხატის მიზეზი აქვსო, მთ.]. დაბირკვლდა მთ. შეფერხდა, „ზარალი რომ მოუვა“ (მთ.).

ბირწკილი
ჴ. (ჭყ. ბირწკნილი შეიძლება კალმის შეცდომა იყოს, ან ბეჭდვის შეცდომა: „ფრჩხილი“). ფრჩხილის წვერი. შდრ. ბწკილი.

ბისნურაი, მოხურაი
ჴ. (არხ.) საკალოე ვარსკვლავი. ბისნა და მოხე მთებია არხოტში, სადაც საკალოე ვარსკვლავი ამოდის.

ბიტირი
„მიდამოები მალე აივსო ძვლებით, ბუმბულით, ნადირთა ბალნით და ბიტირით (ვაჟა, ნაპრალნი, VI, 55.4). ა. ჭინჭარაულის ახსნით, ბიტირი არის „უხეში მატყლისა და ბალნის ქვეშ ამოსული ნაზი ბეწვი („ვაჟა-ფშაველას მცირე ლექსიკონი“).

ბიტლი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „წვრილი, ხილზე იტყვიან“. ფშ. წვრილი (ქვა, ხე, ყანა).

ბიღი, ბიღები
(თათრ.) თ., ფშ. ულვაშის გასაგრძელებლად დაგდებული (მოუპარსავი) წვერი.

ბიძა
ჴევსურულში და სხვაგან მთაში ბიძა მხოლოდ მამის ძმაა (დედის ძმა დედის ძმაა და არა ბიძა). ბიძია კნინობ. ფორმაა (ჴ. მას.).

ბიწკინტარაჸი
თ. ერთი ბალახის ძირია, ჭამენ.

ბიჭა
(1) „მთაში ქალი კაცს სახელს ძნელად დაუძახებს, საზოგადოდ ბიჭობით ელაპარაკებიან“ (ყ. 632, შნშ.) ბიჭა მოჴ. ბიჭო. ასე ეძახის რძალი მაზლს, ქმრის ბიძაშვილსა და მამამთილს (გინდ ბებერიც იყოს). ქმარს ეძახის: კაცო! მულს ეძახის: ქალა! ქმარი ცოლს ეძახის: ეი, ან გვარიშვილობით: ღუდუშაურიანთ ქალო, ჩოფიკაანთ ქალო, ოდიანთ ქალო და სხვ. ეგრეა მთიულეთშიც. ბიჭა (ყ. 890, 12 ქვ.) მიმართვაა ქმრისადმი, მაგრამ მე მიმიწერია: „შეუძლებელია ჴევში ბიჭობით დაუძახოს ცოლმა ქმარს, ყაზბეგი სცდება“. თუშეთში რძალი დედამთილს მიმართავს: ქალო, მაზლებს და სხვებს ბიჭო. ბიჭა შავი ჴ. (ყ. 503,14), ბიჭ-შავო! ქალ-შავო! წყევლაა. ბიჭ-შავო მთ., ბიჭ-კუპრი ნ. ქალა-შავი.

ბიჭა
(2) ბიჭა ბატკანი უდროოდ განერბული ცხვრის ბატკანი. „მემცხორეს რომ ყოჩი გაეპარება და ცხორში შავალის, განერბავს ცხორს და ბატკანი გაჩნდება დოლის წინ. იმას ვეძახით ბიჭა ბატკანს“ (გუდ.). იგივეა მთიულეთშიც. ნაზამთრევი ჴ. (ნახეთ).

ბიჭონი
ჴ., თ., ფიჭვანი ფშ. დაჴალებული სიმინდი, ქერი ან სვილი (სანამ დაიფქვეოდეს. დაიფქვება და ჴალია). ნ. ბუჭონი ჩუბ.

ბლანტი
(არ აღმინიშნავს, სად), ბლაჩუა (ნ. ჭყ.) მოუხერხებელი კაცი.

ბლონად
გუდ., მთ. ბლომად, იაფად ჴ. ნ. ჩოლხი.

ბმა
იბომს ჴ. იბამს („იბომს სისხლიანს ჴმალსაო“, ჴ. მას. 165,27). ნ. საბამი, სამბური.

ბობო
მთ. ობი (პურისა, ხისა). დაბობოვდა მთ. დაობდა, ჩაბობოვდბა მთ. დანესტიანდება (გვირილას აშრობდნენ და იმაზე იყო ნათქვამი). ბიკა თ., ბიბკი ფშ.

ბობოქარი
ნ. შარის ბობოქარი. ბობოქრობს შფოთავს (ჴ. მას.).

ბობრი
ნ. ბაბრი.

ბოზვი
ჴ. ბოზი (ჴ. მას.).

ბოინთ-იხვა
ჴ. (არხ.) ფრინველია.

ბოინი
(1) ჴ. ირაო. ბოინობს ჴ. ნელ-ნელა ცურავს ჰაერში (ჴ. მას.).

ბოინი
(2) ფშ. გროვა (ფრინვლისა, საქონლისა და სხვ.).

ბოინი
(3) (ყ. 783,14) მოჴევე (ჩეჩნურად), ბოინები (ყ. 353,14 ქვ.) მოხევეები (ჩეჩნურად).

ბოკოკა
მთ. დაჭრილი, დასახიჩრებული, გაფუჭებული (ხელი, ფეხი).

ბოლიქი
ბაჩ. „დ.“ 7 ჯოგი (?).

ბოლო-არწივა
ჴ. (არხ.) ფრინველია (=ჩიტთ-არწივა ჴ.?).

ბოლო-დგალა
ნ. დგალა.

ბოლო-მაკიდება
მოჴ., ჴ. (არხ.) ბავშვების თამაშობაა.

ბოლოთრია
ფშ. (აქა-იქ) პატარა ურემი მთებში სახმარებლად. ფშაურ ბოლოთრიას გრძელი ბოლო აქვს და მიწაზე მიათრევს. „ბარში იციან“ (გუდ.), „ბოლოთრიბი საქართველოში იციან“ (მთ.).

ბოლტი
მოჴ. ბალახიანად მოჭრილი მიწა (მაგ., სარუისთვის), ბელტი, ბალახით დაფენილი მინდორი, რომელიც არას დროს არ მოხნულა. ყამირი ჰქვია მოუხნავად დაგდებულ მიწას ნ. ბორტი.

ბოლქვი
ფშ. ჯგუფად ამოსული ყანა, გროვა, ქუჩი; ერთ მარცვალზე ბურჩხად ამოსული ღერი (ოთხი-ხუთი), ბორჯი თ. ნ. ჯინჭველაჸის ბოლქვი, ჯინჭველთ გორალა.

ბოჟირი
(ჭყ.) „დაწიოკება. თ. რაზიკაშვილის განმარტებით – აშლა, აყრა. არწივი წეროებს ააბოჟირებს, ღრუბლები ამობოჟირდნენ“. არევ-დარევა. ნისლი ბოჟირობს. მთიულეთში არ იციან.

ბორა
(1), ბაურა ფშ. (თვალივლებმა: ზევით იციან ფშავშიო). ბორა სხვა არის, ვიდრე ბზიკი (ჴ., თ., მოჴ.), რომელიც საქონლის შემაწუხებელი ბუზია ერთი.

ბორა
(2) ნ. ჭიკვა.

ბორბალი
თ. ნ. წისქვილი.

ბორბოლიჭყი, ბორბოხჭელაი
მოჴ. ბროლი, გველთ-მარილა ჴ., გველის სალოკი ქვა ჴ., გველის ნასლეკი (ნალოკი) ქვა ფშ., თ. ბროლს ხევსურები ეძახიან, თეთრი ქვაა ერთი, იმას კვარცი (?).

ბორბოწია (ქარი)
ფშ. ნ. ქარქვეტა.

ბორიელ
დაბორიელება (დაბორიელდა) ფშ. გონების დაკარგვა, დაბნევა. თ. დატრიალება და წაქცევა საქონლისა.

ბორკილი
ჴ., თ. კვანტი, სარმა, ხრინკი (ჭიდაობაში), ხრიკნული ფშ. ნ. ხრინკი.

ბორტ-ი
ფშ., მთ., ბორტვი ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ბელტი“. ბორტვი ჴ. სრულებით მოუხნავი მიწა, თ. სრულებით გაუტეხარი მიწა (ყამირი თ. ხან იხვნება, ხან არა). ბორტვი ფშ., ბუსნა ფშ. გაუტეხარი მიწა. ბორტვი ჴ. (ბორტი გუდ., მთ., ბოლტი მოჴ.) მოლი, მწვანე ბალახით დაფენილი მიწა, გაუტეხელი, სრულიად მოუხნავი. ბორტვი ჴორჴში ნიშნავს ბელტს, წყლის პირში ბალახიანად მოჭრილ მიწას, ბუსნო მთ. უქვო მიწა, ხირხოტი მთ. ქვიანი მიწა. ნ. ბოლტი.

ბორცო
მოჴ. ღერი, ღერო. „მთიულეთში იციან“ (მოჴ.) მამალი თ. (მამალი უფრო კატარიანი ღერია, გახმება და ჯოყარი შიქნება).

ბორძიკი
მთ., მოჴ., ყ. 17.1 ქვ. ფეხის მოცურება. „ცხენმა დაიბორჯა“ მთ. წაიბორძიკა.

ბორწკალი
ჴ. მაშა, საკეცი, არცისკანა მოჴ., ბორწკალი თ. იგივეა, რაც ფშ. წეპწკალი, ე. ი. პაწაწა მაშა (წვერის საგლეჯი). ნ. წეპწკალი.

ბორჯ
ნ. დაიბორჯა (ბორძიკთან).

ბორჯი
თ. ნ. ბოლქვი.

ბოსელი
(1) ხევსურეთში სახლი ჩვეულებრივ ორსართულიანია. პირველ სართულს ბოსელი ჰქვია, სადაც საქონელი ჰყავთ. მეორეს – ჭერხო.

ბოსელი
(2) ჴ. ა) საქონლის ბინა სოფელში, ან სოფლის გარეთ, ხანდახან ძალიან შორსაც (ჴ. მას.) ბ) სოფლის მოშორებით აშენებული ქოხი თვიურიანი ქალის სამყოფად. „ბოსელჩ-ორ“, მიპასუხა ერთმა ქალმა, როცა დავუძახე, რომ მეკითხა ჩირდილის გზა, და არ მომეკარა. სამრელო, სამრევლო ჴ.

ბოსლობა
(1) (რაზ.-ჭყ.) „ფშავში, ხევსურეთში და თუშეთში ქალები თვიური წესისი დროს სახლში არ შევლენ, ვიდრე არ დაირეცხებიან, და ბოსელში ცხოვრობენ. ამიტომ დარქმევია ბოსლობა“. მთ. თითქმის აღარ იციან. მოჴ. სრულებით არ არის.

ბოსლობა
(2) ჴ. საბოსლოდ წასვლა ხარ-ძროხით და ცხვრით (მხოლოდ). თ. ზამთარში სოფელს გარეთ ქოხებში ცხოვრება ცოლ-შვილით და საქონლით.

ბოსტან-ი
ჴ. ბოლოკი.

ბოსტანა
ჴ. ბოლოკა. ბალახია. ფოთოლი ბოლოკს („ბოსტანს“) მიუგავს, ძირს კი არ იკეთებს.

ბოტ-ი
(1) ნ. თხა. გაიბოტნა ჴ. თხა დამაკდა. იბოტება ნ. კეთილობს. ნაბოტარი (თხა) მთ., მოჴ., ფშ., თ. დანაკოდი თხა (ჭყონია, რაზიკაშვილზე მითითებით, ამბობს: ნაბოტარი თხა დაუკოდავიო, მაგრამ შეცდომა მგონია).

ბოტ-ი
(2); დაბოტდა ნ. ბატი, დაბატდა.

ბოტ-ი
(3) თ. აბოტებს ფშ., მოჴ., თ. დიდ ნაბიჯს დგამს, გაიბოტა ჴ. ფეხები განზე გადგა; ნაბოტარი „ნავალი დიდთა ცხოველთა“ (რაზ.-ჭყ.).

ბოტილაი
ნ. ბოტი (თხასთან).

ბოტიტ
ნ. ბოწიწკობა.

ბოტიტანა
ერთურთზე ჯვარედინად (X ასოს მსგავსად) გადაბმული ორი ბოძი, შეშის სახერხავად ან სხვა რამის ფეხად გაკეთებული. ორია, რომელთაც ჴიდი აერთებს.

ბოქა ყოჩი
(ყ. 542,19). ბოქაი მოჴ. ფალავანი, მოჭიდავე. „ეს ჩემი ბოქაიაო“ – ეს ჩემი ფალავანიაო.

ბოღდავანი
ფშ. ნ. ბაღდავანი.

ბოყვი
ქართ. (რაზ.-ჭყ.) „მომცთარი ნაყოფი ტყემლისა ან ქლიავ-ღოღნოშოსი“. ბოყოჭა ჴორ., გუდ. ტყემლის ან ქლიავის გაფუჭებული ნაყოფი. ტკბილია საჭმელად, თეთრად გამოვა. ბაყოჭაი მთ., ლავაშა, ტყლაპა ფშ.

ბოყოლა, ბოყოლიკა (ბოყონიკა)
ნ. ბაყილა, მუში.

ბოყოჭა
ნ. ბოყვი.

ბოში
მთ. დიდი ტანისა და მოუხერხებელი. „ბატარა კაცი წააქცევს და სხვები ეტყვიან: არამი იყოს შენზე ეგ ტანიო“ (მთ.). მოჴ., ფშ. ფონე, მოდუნებული, მოშვებული.

ბოშქვი
თ. ნ. ჭინჭველთ გორალა.

ბოჩოლა
მთ. ხბო; მოჴ. წამოზრდილი ხბო (სანამ ძუძუს აბია, მზორაი ჰქვია).

ბოცორაგი, ბოცორაკი
ჴ. გაზაფხულზე დასათესი სვილი (ჩვეულებრივი სვილი სთველზე ითესება). ახალთესლი თ., ბაცაროგა, ბაცაროგი ფშ.

ბოძ-კინტი
ნ. ბოწკინტი.

ბოძალდი
ფშ. მშვილდ-ისრის კონდახი, რომელზედაც ისარი ძევს და რომელშიდაც სასხლეტ-ბორბალია გაკეთებული. „თოფის მსგავსად სასხლეტი მშვილდ-ისარი (რაზ.-ჭყ.). ნ. ქაიბური.

ბოწიწკობა
ფშ., (რაზ.-ჭყ.) მთ., მოჴ., ჴ. ფეხების მომაგრება მიწაზე, „ფეჴები გაუბოწიწკე“, „რა ფეჴათ მიბოწიწკებ“ (მოჴ.). გაიბოწიწკა „მაგრა დაიჭირა ფეჴებიო“ (გუდ.), გაიბოტიტა, გაიბოწიწკა მთ. იგივე.

ბოწკინტი, -ტა
(ბოძ-კინტი) ფშ., მთ., მოჴ., ჴ., თ. წვრილი ბოძი, „წვრილა ბოძა“, (გუდ.), პატარა ბოძი, წვრილი ბოძი (მთ.).

ბოჭვა
ნ. მობოჭვა.

ბოჭოლა
ჴ. ნ. ბუჭულა.

ბოხარი
თ. ბუხარი.

ბოხრვა
გული მაიბოხრა მტერზედო (გუდ.) – სამაგიერო გადაუჴადაო, ჯავრი ამაიგდოვო. მთ. იგივე. გულის ამობოხრა (ყ. 33,16). მიმიწერია: ძვირად იხმარებაო.

ბრაბნის
ჴ. ნ. ბარდნის.

ბრაგი-ბრუგი
გუდ. ნ. დაგა-დუგი.

ბრალი
ბრალს გამაღებინებთ ჴ. დამაბრალებთ (ჴ. მას.).

ბრდენი
მთ., თავხე, თავი ხე ფშ., გუდ., კეზი ჴ., ტანი მოჴ., დღელი თ. (ჭანჭახოვანში).

ბრე
გალეწილი ფეტვის ბზე (ნ. პტკველი) „მე ფეტვი, შენ ბრეო“ (ხალხური), ბრე მთ., მოჴ., გაფშვნილ სიმინდს რაც გასცვივა განიავების დროს.

ბრეზა (ბრიზ)
მოჴ. ნ. ბრეშა.

ბრეშა
ჴ., ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ხარი როცა ხართან საჭიდაოთ ემზადება, ბრეშას იწყებს“. თვალების პრაწვა, ბრიალი. ფშ. მრეშა (აიმრიშა), მრეზა მთ. „ჩვენ ვიცით აიმრიზაო“ (მთ.). ნ. მრეშა.

ბრიზ
ნ. ბრეზა.

ბრიყვი
ჴ. გამოუცდელი (ჴ. მას.).

ბრმა
ნ. საბრმობელა, ბარმა.

ბრო
მთ., ბროიანი მთ., მოჴ., ფს., ჴ., თ. შარიანი კაცი, გაჯავრებული, ხანდახან რომ მოუვა გული, მოუთმენელი; თ., ფშ. ხანდახან გიჟი, ხანდახან ჭკვიანი.

ბროლი
ჴ. ნ. ხინჭრუკა.

ბრუნ
ნ. გაბრუნება, გადაბრუნება, ფეჴის ბრუნება.

ბრძამი
მთ., ფშ. ბალახია, ზამთარშიც მწვანეა („ურთხლის ფოთოლს და იმას რა გააჴმობს!“), საქონელი ჭამს. ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „მტის მცენარეა, უფრო ბალახსავით“. ჴადაში არ იციან.

ბრძოლ
გაბრძოლება ყ. 389,2 ქვ. აგონია.

ბუ
ბუობა მოჴ. თამაშობაა. ერთი („ბუ“) კედელთან მივა და ქუდს ჩამოიფარებს თვალებზე. დანარჩენები დაიმალებიან აქა-იქ. „ბუ“ დაიძახებს: „უჰ, გამთენებიაო“! და შეუდგება დამალულების ძებნას. დამალულები ცდილობენ, გაეპარნენ, კედელთან მიასწრონ და დაიკივლონ: ბუ! თუ „ბუმ“ ვინმე დაიჭირა გზაში ან სამალავში, ქუდს დაჰკრავს და „დასჭრის“. ამის შემდეგ „დაჭრილმა“ უნდა იკისროს ბუობა.

ბუა
ნ. ბულა.

ბუბნა
„ქვეს ამოიდო ბებერი, / დაუწყო ბუბნა საცოდავს / დააწვა როგორც დათვია“ (რ. ერისთავი, „ივერია“ 1886 №77).

ბუბულა
ჴ., ნ. ბულულა.

ბუბუნ-ი
ფშ. (ჭყ.), მთ., ჴ., თ. (ვაჟა, 97,1„2; 191,13) ხარის ყვირილი, ფუტკრის ზუზუნი. ბუბუნებსო ბუღრაობსო (მთ.). „ბუბუნი იცის ჴარმა, ფუტკარმა“). ამობუბუნება. ბუბუნა ფუტკარი მთ. ნ. კაზარა (1).

ბუბუნაჸი
თ. ნ. ბულულა.

ბუგრიანი
მოჴ., ფშ., მტ. მუწუკებიანი. ქაჩალი, უხეირო (ყ. 22), მთ. ქაჩალი (მუწუკებიანი?), კიტრიანი მთ. აი შე ბუგრიანო! (ყ. 238,8 ქვ.), „ბუგრით სავსეო – ტილით სავსეო“. „ბუგრიანი ნიშნავს ტილიანს“ (მოჴ.). „უკაცრავად პასუხია, ტილიანს ვეძახით“ (მთ.).

ბუდარობა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ფრინველთ ბუდობის დრო“.

ბუდაყი
მთ. მსუქანი, სრული. გაბუდაყებული, გაბუდახებული მთ. ჩასუქებული. გადუყებული მოჴ. ძალზე გასუქებული, გაბუტაყებული ფშ. ძალიან გასუქებული და თავ-გასული (საქონელი, კაცი), გაბუტაყებული თ. გამსხვილებული (საქონელი, კაცი).

ბუდე
ჴ., საბუდარი ფშ., საბუდანო გუდ. ადგილი, რაშიდაც წისქვილი დგას. ბორბალი რაშიდაც ტრიალებს, იმას ჰქვია საღორე მთ., მოჴ., ჴ (!). ნაბუდვარი ჴ. ნაბუდარი (ჴ. მას.).

ბუერა
ფშ., ჴ., თ. ძალიან ფართოფოთლებიანი მცენარეა, დაბალი. მას საჯავახოში (გურია) ოხოკუა-ს ეძახიან.

ბუზალაყი
ფშ. ნ. ბაზალუყი.

ბუზვი
ჴ., თ. ბუზი, დაბუზვა ჴ. „წყენით რო სახე შეეკვრის ვაჟს“ (ბეს.).

ბუზიკანტი
გუდ., მთ., ფშ., ჴ., თ., ბუზუკანტი მოჴ. კლავიატურიანი საბერველი მუსიკალური ინსტრუმენტი.

ბუზის ბელი
ჴ. თაფლი.

ბუზუნა
მოჴ., ბუზურა მთ. ბუზვი ჴ., თ. ბუზი. ბუზურა ფშ., ჴ. მეთაფლია. ბუზი (დიდია და ჭრელი). ბუზურა ფშ. (რაზ.-ჭყ.), ჴ. „მწერი, მიწასი აკეტებს თაფლს“. „ბუზურა ბევრი ბზუისო, ფუტკართან ყველა ტყუისო“ (ანდაზა).

ბუზურა
ფშ. ნ. ბუზუნა, მოთაფლია.

ბუზანი
თ. მუშტი.

ბუთუთაი
ჴ. (არხ.) თავ-კომბალა (ზოგიერთის თქმით), ჴ. (ბარისაჴო) იგივე. სასალაჸი თ., კუდურა ფშ. (ბევრი უარყოფს) ნ. კუდურა.

ბუთურა
ჴ. ნ. კუდურა.

ბუთქი
მთ., მოჴ., თ., ბუთქვი ხე ფშ. (რაზ.-ჭყ.) ჴ. ხშირფოთლებიანი ხე, რომელსაც ტოტები ისე აქვს, თითქო ქუდი აქვს ჩამოხურულიო. მოჴ. საზოგადოდ ჯგუფად ამოსული რამ: ტყე, ტოტებიანი ხე, ბალახი.

ბუკაკა
თ. ნ. ბუკუკა.

ბუკანტურა
ჴ. ჭოტი, პატარა ბუვია. ბუკნა-ჭოტა თ. ჭოტი.

ბუკვანი
თ. მკვარი (ფიჭვისა), ჩირეხი ფშ.

ბუკუკა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.), ჴ. კოღო, ბუკაკა თ.

ბულა
ფშ., ბულო თ., ბულულა მოჴ. რაღაც არსება, რომლის სახელითაც ბავშვებს აშინებენ: „მოიდა ბულულა“ (მოჴ.).

ბული-ბული-ბული!
აგრე უხმობენ ბატებს საკენკზე ერწოში (გურიაში: დოჲ-დოჲ!).

ბულულ-ი
მთ. პაწია ზვინი თივისა. „თივა ავაბულულეო, დავაბულულე“ – (მთ.), ბულულა ჴ.

ბულულა
ფშ. ყვავილოვანი ბალახი, ბალახის ყვავილი საზოგადოდ, ბილილა მოჴ., ბუბუნაჸი თ., ბუბულა ჴ.

ბუნაგი
გუდ., მთ., მოჴ., ფშ., ჴ., თ. ჭურჭელი საზოგადოდ (თუნგი, კოდი, გოდორი და სხვ.), ბუნაგი უფრო ასეთი რამ არის, რაც წყალს ან ხორბლეულს დაიჭერს, განსაკუთრებით, რაც ადგილიდან არ იძვრის. რაც ხელზე იხმარება, ის საციქველია (მოჴ.). ბუნაგი, საბარგველი მთ., ბუნაგი მოჴ. რისამე ჩასაყრელი ჭურჭელი (გოდორი და სხვ.), ბუნაგი ფშ., ჴ., თ. ჭურჭელი საზოგადოდ (გოდორი, კოდი, ჯამი, კასრი, კიდობანი და სხვ.).

ბუნგალი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) ქვ. მთ. მტვერი, ბდღვირი (ნაცრისა, გზაში). ბუნგარი ჴ. კორიანტელი, ქარის აყენებული მტვერი. ნაბუნგალი, ნაბუგალი მთ. (ჴადა) თივის, ჩალისა და სხვა რამის ნამცეცები.

ბურაკი
ნ. ღორი.

ბურახი
ფშ., თ. შამბი, მაღალი ბალახი. ჴ. ბალახია.

ბურბუშელა
(1) მოჴ. ჴ. ა) ნაშალაშინევი, ბ) მოჴ. ერბოთი (და კვრცხითაც) შეზავებული ტაფაზე მოხრაკული საჭმელი, ჩაისთან მისაჭმელი.

ბურბუშელა
(2) თ. ბალახია, ძირი პატარა აქვს, თავს დაიხვევს. ქარი ხშირად მოჰგლეჯს და ააგორებს (შირაქში იზრდება). კუტ-ეკალა ფშ. (ნახე).

ბურდო
ნ. ლაჭანი, პტკველი.

ბურილი
„ჩავიდა ბურილთ ძირშია, ცეცხლი დაანთო პრიალი“ (მერ. 15). შალდაყიანი, შამბიანი.

ბურკვ-ი
თ. გუნდა (სკორისა, თივისა და სხვ.), ბურკვა ფშ., ჴ. (შატ.) მტევანსავით ჯგუფად მოსხმული რამ. შაბურკვილი ფშ. შეკუმშული. სკორის ბურკვი ნ. სკორე.

ბურნელი
(1) თ., ბარნელა ფშ. რძის შესადღვები ჯოხი, რომელსაც ბოლოზე ჯვარი აქვს გაკეთებული და წნელი შემოხვეული.

ბურნელი
(2) ჴ. ნებიერი, უწყინარი, თვინიერი (საქონელზე).

ბურნითაი, მძრომელაი
ჴ. (არხ.) ჩიტია.

ბურსანი
მოჴ. ნ. ბუსნა.

ბურჩნა
ფს. (ვაჟა 342,1 ქვ.).

ბურძგალი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „გინგლი, აშლილი ბეწვი“. მთ., მოჴ. აიბურძგლა; აბურძგლილი ძალიან აწეწილი. ბურძგლი ჴ. ბეწვი. აიბურძგლა ფშ. ბეწვი აეშალა.

ბუსნა
გუდ., მთ., ბუსნო ერწო, ფშ., ჴ. გაუტეხელი ადგილი. „ყამირი კიდევ სხვაა: წელსა და წელს შუა მოვჴნავთ“, ბუსნა სულ მოუხნავია. ბურსანი მოჴ. იგივე.

ბუტაყი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „მსუქანი, დიდი. მსუქან ბავშვზე იტყვიან“. თ. მსხვილი (კაცზე). ნ. ბუდაყი.

ბუტკნა, იბუტკნება
გუდ. ნ. ფუტკნა.

ბუღა
ნ. დასაკოდი ცხოველები.

ბუღვა
ჴ. ბუღა, კურო (ჴ. მას).

ბუღრაობს
მთ. ნ. ბუბუნი.

ბუყ-ი
ჴ., თ., არაყის ნაწური. ხათა მოჴ., ბუზალაყი ფშ., ბაზალუყი მთ. „შატილიონთ ნაწურ იციან“ (ჴ).

ბუყაყი
ჴ. ჭაობის მაღალი ბალახი. შამბი. შალდაყი, ბურახი ფშ.

ბუყლაყი
ჴ. უქვო მიწა, კაი მიწა. ბალყუმი თ. (ნახე).

ბუჩი
ფშ., მოჴ., ბუჩო მთ. მონახვეტი ჩალა-ბულა, მონახვეტი სახლში. ბუჩი ჴ. „თამაქოს ყვავილი“, ნ. საბუჩე.

ბუცუნი
მთ. ნ. ბუწი (1).

ბუწი
(1) მოჴ., ბუცუნი მთ. მყრალი სასმელი.

ბუწი
(2) მოჴ. თოხლი, ერთხელ განაპარსი ბატკანი. ნ. ქუშტი. ბუწვა, ბუწვაი ჴ. ვარსკვლავია (მას წინამძღვარა მიუძღვის), ცხვარ-ბუწვანი ჴ. ბუწვა და წინამძღვარა (?).

ბუწუწი
ფშ. ბეწვი, ბუწუწება ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ბუწუწის გაშლა ან თმისა“.

ბუჭულა
ფშ., გუდ., მთ., ჴორჴ. პატარა წისქვილი (საპირისპიროა დოლობი, დოლაბი), ბოჭოლა ჴ., მთიულეთში: ბუჭულა – პატარა, წისქვილი – საშუალო, დოლობი – დიდი წისქვილი.

ბუჭყა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) მაგარ-მხრიანი მწერები საზოგადოდ“. მიმიწერია: სწორია.

ბუხარი
ნ. კაპარი.

ბუხრის ქუდი
თ. „მაღალი ქუდი იყო წინათ“. ფშ. მაღალი ქუდი ბეწვიანი, ტყავისა“. „არა გოქვ ჩვენა“ (მთ.). „შახუჭუჭებულია“.

ბუჯღ
ნ. საბღუჯი.

ბღანძულაობა
ბალღები რომ ერთმანეთს ხუმრობით მოხვდება. „ნუ ბღანძულაობთ, დაიმტვრევით“ (გუდ.), გაბღანძულავება ფშ., ვაჟა 490,2, გუდ., მთ., მოჴ.

ბღაჯი
მთ., ფშ., „თითები რო გაიშლება“. დაბღაჯა მოჴ. ხელში ჩაიჭირა მაგრად. ბღაჯი მაავლო გუდ. გაიპარაო.

ბღერთვა, დაბღერთვა
(ვაჟა, ცრემლები, 86) დაბერტყვა, დაფერთხვა.

ბღეჯა
მთ. რას იბღიჯები? ნ. ფხლაკვნა.

ბღლანძულაობა
მთ., მოჴ. ნ. ბღანძულაობა.

ბღუნვა, დაბღუნვა
ჴ. დახუთვილის სიარული (ძლივს რომ დადის). დაბღუნება მოჴ., ჴ. (არხ.), ფშ. ოთხზე დადგომა. წამობღუნება მოჴ. ხელების დაშველება წამოდგომის დროს.

ბღუჯ
ნ. საბღუჯი.

ბწკალი
ჴ., ფშ., (ბაჩ. „დ“. 26), პწკალი (იქვე, 96) ბრჭყალი.

ბწკილი
გუდ., მთ. ფრჩხილი, მოჴ. ფრჩხილის წვერი. შდრ. ბირწკილი.

ბჭე
ჴ. მედიატორე, მოსამართლე (ამორჩეული). მოჴ. მსაჯული, ბჭე მთ., მოჴ. შუამავალი კაცი ძმათა გაყრის დროს.

ბჭობა
გახბჭობენ ჴ. გაარჩევენ, გადაწყვეტენ (ჴ. მას.).

ბჯღალი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.), მრ. ბჯღლები ბრჭყალი (დათვისა, ციცისა, ფრინვლისა). მწკალი ჴ., მწკალი, ბჯღალი ფშ.

აკაკი შანიძე, მთის კილოთა ლექსიკონი

ლექსიკონში შესულია ის სიტყვები და განმარტებები, რომელიც ავტორმა მოიპოვა 1911 და 1913 წლებში ჩატარებული მივლინებების დროს.

აკაკი შანიძე, თხზულებანი, ტ. 1, თბილისი, 1984 წ.

ელექტრო ვერსია მოამზადა მანანა ბუკიამ

Don`t copy text!