მთის კილოთა ლექსიკონი

There are 451 names in this directory beginning with the letter გ.
გაბალთვა
ნ. ბალთვა.

გაბანდვა
ნ. ბანდვა.

გაბარა
მთ., მოჴ., ჴ. ათაშანგი, „ეგ ოსებში არი უფრო ჴშირად“ (მთ.), ოსურად გბრ.

გაბმული
ნ. გამბული.

გაბოტება
(1): გაიბოტა ჴ. ფეხები განზე გადგა. ნ. ბოტება.

გაბოტება
(2) გაიბოტნა ჴ. თხა დამაკდა ნ. ბოტი თხასთან.

გაბოტიტება
ნ. ბოწიწკობა.

გაბოწიწკება
ნ. ბოწიწკობა.

გაბრუნება (წვერისა)
ჴ. ულვაშის გადაგრეხა.

გაბუდაყებული, გაბუტაყებული, გაბუდახებული
(მთ.) ნ. ბუდაყი, ბუტაყი.

გაბღლანძულავება
ნ. ბღანძულაობა.

გაგდება
კაცი გააგდეს ჴ. „კაცი გაგზავნეს“ (ბეს.).

გაგერშვა
ნ. გერში.

გაგვიანება
ჴ. დაგვიანება (ჴ. მას.).

გაგლა
ნ. გლა. გაგლილი ნ. ნაგალი.

გაგნება (ენისა)
ძლივს გაიგნო ენა (ყ. 231,9), ძლივს ამოიღო ენა.

გაგუვება (გაგუვდება)
გუდ., მთ. გაბუტვა. ნ. მგუანი.

გადაბრუნება
გადაუბრუნებლად (ყ. 856,15; 898,5 ქვ.): „სიტყვაც გადაუბრუნებლად სრულდებოდა“, „ბრძანება გადაუბრუნებლად აღესრულებინა“ – სიტყვის შეუბრუნებლად.

გადაგრეხა (წვერისა)
ჴ. ულვაშის გადაგრეხა ნ. გაბრუნება.

გადადუჟა, გადადუჟნა
ნ. დუჟნი.

გადათქმა
ჴ. გადაყლაპვა. ნ. ჩათქმა.

გადაიყარა
ნ. გადაყრა.

გადაკლებული
ჴ. ვინც დააკლდა გვარს ან ოჯახს, გადაცვალებული.

გადაკლიტვა
ფშ. გადაკინწვლა (გურიაში), გადაკლიტული ძაღლები. დაკლიტული (ძაღლი) მთ., მოჴ. თ. მძუვნობის დროს გადასკვნილი.

გადალალვა
ნ. ლალვა.

გადალაჴვა
გადაღლაჴვენ ჴ. გააგიჟებენ, დახჴელთვენ, ჭკვიდან შაშლიან (ბეს.) გადალაჴული გუდ., მთ., ფშ., ჴ., თ. გადარეული, ჭკუიდან შეშლილი. მოჴ. უგერგილო.

გადალევა
გული გადაგელვის (ყ. 11,9), „თოლ-გული გადამელია შენს მოლოდინშია“ (გუდ.). მთაჩი წამიჴდეს თივანი / ამ ყველაჲს ავდარობითა. / სულ გული გადამელია, / ქალ, შენის მუდარობითა (მოჴ.).

გადალიჭისთავება
ნ. ლიჭისთავი.

გადამღრძალი
ფშ., თ. ხან-მოჭმული, დრო-გასული, ბებერი.

გადაოგნებული
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „დაჩლუნგებული“, დაბლაგული (იარაღი რო არ ჭრის), მთ. გამოშტერებული, გადაყრუებული; გადაორგნება მოჴ.; ერთი არხოტიონი დაჟინებით ამბობდა: გადავარგნებული უნდაო; სხვები ყველანი უარყოფდნენ. გაოგნება (ჭყ. ნ. ა.) „გაყეყეჩება, გალენჩება“. გადაორგნებული თ. ოჯახზე გულ-აცრუებული (კაცი).

გადაორგნება
ნ. გადაოგნება.

გადარეხვა
ნ. რეხვა.

გადასავალი
მოჴ. კარსუკანით (ნ.), საჯალაბო სახლში (ე. ი. სადაც კერა არის) გადასასვლელთან, სადაც დედაბოძი დგას.

გადაფერჴნებული, გადაფერჴნილი
ნ. ფერჴნ.

გადაფრენა
გუდ., მთ., მოჴ., ფშ., თ. (ყ. 22,8 ქვ.; 25,13) გადახტომა (კაცისა და ცხოველისა). გადაფრინდა (ყ. 274,3) გადახტა.

გადაქაჯვა, გადაიქაჯა
ნ. ქაჯ.

გადაქმანჯვა
ნ. ქმანჯ.

გადაღობვა
მოჴ. გზის შეკვრა: „თუ გზაში ვინმე გადაეღობებოდა“ (ყ. 15,2).

გადაყრა, გადმოყრა, გადაიყარა
გუდ., გადიყარა ფშ. (ბაჩ., „დ“, 11). გადიჸყარა თ., გადმაიყარა ჴ., მოჴ. გამოიდარა, იღანილა, იკარა.

გადაწვენა
(ერწო) გადამაგინება, მცენარის ტოტის ან ვაზის ლერწის გადაღუნვა და მიწაში ჩაშვება წვერის ამოყოფით (რომ წვერმა ძირი გაიდგას და შემდეგ გადაირგოს).

გადაწვერვა
მზე გადაიწვერა გუდ., მოჴ., (ყ. 245,15 ქვ., 275,1), მზე გადაწვერილიყო (ყ. 248,9), მზე დაწვერდა გუდ., მთ.

გადაწინტვა
ფშ., თ. გადაფურთხება. გადაწრიკნა ჴ., გადაწრინტა ჴ., მთ., მოჴ. გადააფურთხა.

გადაწურვა, დაწურვა
გუდ. მდინარის გადაგდება სხვა კალაპოტში თევზების დასაჭერად პირველ (დამშრალ) კალაპოტში.

გადაწყვეტა (ვალისა)
გუდ., მთ., მოჴ., ჴ., თ. გადახდა, გასტუმრება (ვალისა).

გადაჭყვენა
ფშ. (ვაჟა 280,4 ქვ.) გადაბუჯგურება, გადაქოთება.

გადახოშვა
ნ. დახოშვა.

გადახტომა, გახტომა
ჴ. ნ. გადაფრენა.

გადახუშა
ნ. ხუში.

გადაჴდა
ნ. ჴდომა.

გადაჴორილი
ჴ. ბევრ-ნაჭრევიანი, გადაჴორვილი ფშ. დამტვრეული.

გადი
გამდის თ., გამიდის ჴ. მმართებს, ვხარჯავ, ვიხდი. ხევსური ეუბნება მაზრის უფროსს: „ჩვენ ქვე გაგვიდისა-დ’ ნაჩალნიკ -პრიშტავები ქვე შჭამთავ“. ნ. გამოდი.

გადმოყრა
ნ. გადაყრა.

გადუყებული
ნ. ბუდაყი, ბუტაყი.

გაე
ჴ. საჴნავად გაე ჴ. სახნავად გასვლა (ჴ. მას.).

გავედა
მთ., მოჴ., ფშ., ჴ. 1. გავლენა. გავედიანი გავლენიანი, რომ გაუდის და მის სიტყვას იჯერებენ. 2. გასავალი, მოთხოვნილება საქონელზე, спрос.

გავედრებული
ნ. ვედრება.

გაველდა
ნ. ველობა.

გავლა
გაუვალ ჴ. მოვერევი, ვეყოფი (შებმაში), „მაგათ მარტო ჩემნი ჴევსურეთნი გაუვლენ“ (ჴ. მას.).

გავლევა
ნ. შამშალს გავავლევ.

გაზა
, მრ. გაზები (1) მთ., მოჴ. მუხლის მყესი (ცხოველისათვის უკანა ფეხისა).

გაზარდილი
თ. გაზრდილი ნ. გაზრდა.

გაზარვა
გაიზარა ფშ., ჴ., თ. გაიჭიმა, გაიზმორა.

გაზდა
ნ. გაზრდა.

გაზები
(2) ფს. (რაზ.-ჭყ.) „ფრინველთ კლანჭები ან საქონლის ფეხები“ შეცდომა მგონია, უნდა: ცხოველის ბრჭყალები (კატისა ან სხვათა).

გაზელა
ფშ., ჴ. ნ. ზელა.

გაზვა
ნ. დაგაზვა.

გაზველვა (გაუზველა)
მთ., გაკირცხვა ფშ., დაკიცხვა თ. (დამეკიცხა თ.), დაღრეჯა ჴ. გამოჯავრება. ნ. გაკირცხვლა, გაქრეჯა.

გაზიდულობა
ნ. მიდმორობა.

გაზივილი
მთ., მოჴ. ძაგება, ზრახვა. „რას მიზიოდი“?

გაზმანვა
მოჴ., ჴ., თ. გაზომვა.

გაზრდა, გაზდა
შენს გაზდას (ყ. 403,17), შენს გაზრდას (ყ. 413,21). ვზარდი თ. ვზრდი. გაზარდილი თ. გაზრდილი. გამზარდელი თ. გამზრდელი.

გათანაჸება
თ., გათანიება ფშ., გათანიავება ჴ. ნ. თანიობა.

გათაული
ჴ. გათავებული (ჴ. მას.).

გათეთრება
ნ. თეთრება.

გათვლა
ნ. თვლა.

გათინთლული
ნ. დონდლე.

გათლა
გაუთლის ლაქარდებს ფშ. ნ. ლაქარდიანი.

გათუნთლილი
ნ. დონდლე.

გაიბოტიტა, გაიბოწიწკა
ნ. ბოწიწკთან.

გაიზარა
ნ. გაზარვა.

გაიმაკა
ნ. მაკე.

გაიმქრია
ნ. გამქრევა.

გაისე
თ. გასვლისას.

გაკაწრვა
ფშ., გუდ., მთ. ნ. კაწრვა.

გაკეთებული
ჴ., თ. მოქარგული ნ. კეთება (2).

გაკენწვლა
ნ. კენწვლა.

გაკენჭვა
მთ., მოჴ., ნ. კენჭვა.

გაკვრა-გაქცევაი
მოჴ. თამაშობაა.

გაკვრეცა
ჴ. ნ. კვრენცა.

გაკირცხვა
გუდ., ფშ., თ., გაკირცხვლა მოჴ., გაკირწყვლა მოჴ. დაცინვით ვისიმე სიტყვის გამეორება. გაუკირცხლეს (ყ. 769,17 ქვ.), გაუკირცხლა (ყ. 221,13 ქვ.), გაკირცხვლა (ყ. 139,23), გაუკირწყლა (ყ. 231,12). შდრ. გაზველვა მთ., დაზველვა ჴ. (შატ.), დაღრეჯა მოჴ., ჴ.

გაკოკვება
ნ. შეკოკვება.

გაკრული
მოჴ., დაჴელთილი მთ., დაჴელთული ჴ. დატომილი თ. გიჟი, გადარეული, ჭკუიდან შეშლილი.

გალ
ნ. გლა.

გალ-ი
გუდ., მთ., მოჴ., ჴ., თ. გრძელი და მომსხო შეშა (გაუჴეჩელი). „ხე, რასაც კაცი მჴარზე შაიდებს“ (გუდ., მთ.); ჴ. მომცრო ხე, ტოტებ-გაყრეინებული, რასაც კაცი ასაღებად მოერევა ან ჯოხი (ჴ. მას.). მოჴ. გაჴეჩილი (გაჩეხილი) შეშა; შეშის გალი ჴ., თ. გრძელი შეშა. ნ. პლახი.

გალა
ტყავის გასაჭიმავი ჯოხი (ჩაჩ.).

გალაუგი
ნ. დალაუგი.

გალაღება
ნ. ლაღი.

გალაჴვა
მთ., მოჴ., ფშ., ჴ. მიწაზე გაგორება. გალაჴავს გააგორებს.

გალეგება
ფშ., ჴ. გახუნება, ფერის წასვლა. ნ. ლეგა. გალეგდა, გალეგებული ცომი მთ., გაუღუარი მთ. (მლეთე), მოჴ. („არ გაღვივებულაო“) ნ. გალისკვა.

გალეული
თ. ნ. ნალევი.

გალექება
გუდ., მთ., ფშ. სიცხისაგან გალექება, ან სიმთვრალისაგან. გაილექებით სისხლითა (ვაჟა, „ივერია“, 1886, №141).

გალიბანდი
ჴ. (არხ.) ნ. გარიბანდი.

გალისკვა
გუდ. „ცომი რო მაიზილება და დიდხანს დარჩება შეუსხმელი, გალისკავს. მეორედ თუ არ წაიზილა, არ გამოცხვება კარგად“. „გალეგდაო, ჩვენ ვიცით“ (მთ.), დაფისაო ჴ.

გალო
ფშ. ხელ-ფეხის ზემო ძვალი (ხელისა: იდაყვიდან ბეჭამდე, ფეხისა მუხლიდან მენჯამდე). ჴ. ფეხისა და ხელის ძვალი (უფრო გამოხრული). ფშ., გუდ. გამოხრული ძვალი. ფერცხლის გალები (ასეა!) ჴ., გალო თ. ძვალი საზოგადოდ. „კუთი გირჩევნია თუ გალო“? წვივის ძვალი (ბაჩ., „დ.“ 7).

გალობა
მიგალობს, გიგალობს, უგალობს ფშ., გუდ., მთ. მშვენის. „შენც ეგრე მიგიგალობდეს“ – ერთს რომ სცემოს კაცმა და მეორეს დაექადნოს.

გალუბება
ნ. ლუბი.

გალულვა
ნ. ლულვა.

გალუსკული
ფშ. (ვაჟა 365,11) გაწუწული.

გალუშვა
მთ., ფშ. (ავადმყოფის) ჩათვლემა. გაილუშა ჩასთვლიმა.

გამამიდის
ჴ. ნ. გამოდი.

გამაპირვა
ჴ. ნ. პირი.

გამართვა (სტუმრისა)
გაცილება, გასტუმრება (ჴ. მას.).

გამარჩევა
ჴ. გამორჩევა, გამოყოფა. „ქისტებშიგით ორი ქალი გამაერჩივა“.

გამასვლა
რა გამავიდან მთანია – გზა რომ გაიხსნება მთაზე (ჴ. მას.).

გამატანებული
ჴ. გამოგზავნილი, მიტანებ ჴ. მიგზვანი, ეტანებიან მისცვივდებიან, დამეტანებიან დამეხმარებიან (მუშაობაში, მამითადში); სტანავ ახლავს, ეტან ახლდა, ეტანა თან ახლდა (ჴ. მას.).

გამატება
მთ. გამეტება.

გამატევა
ჴ. გამოშვება; გამაგიტივან გამოგიშვან (ჴ. მას.).

გამბულიაო
მთ., მოჴ., ფშ., ჴ. მსუქან საქონელზე იტყვიან. „გამბულია, ზუმზუმი გააქო“ მოჴ.

გამედგრებული
(1) ფშ. მედგარ-დაცემული. ნ. მედგარი.

გამედგრებული
(2) მოჴ. მუწუკებიანი.

გამეშვლება
ჴ. გაზავება (ჴ. მას.).

გამზარდელი
თ. ნ. გაზრდა.

გამთელება
მოჴ. (ირონიით) გატეხა, დამტვრევა. ნ. მთელი.

გამიდის
ჴ. ნ. გადი.

გამოგმინვა
ნ. გმინვა.

გამოგმინვა
ნ. გმინვა.

გამოდი
შენდ გამამიდის ჴ. შენი მმართებს. ჩემდ გამაგიდის ჴ. ჩემი გმართებს. ნ. გადი, მკიდავს (კიდ-თან).

გამოკაწრვა
ნ. კაწრვა. გამოკაწრა მთ. გამოხვეტა.

გამოლასტული
ნ. ლასტ (2).

გამომშივრებული ჴ. (ბაკურჴ.) ნ. ხერხატი.

გამორთმევა
პურ გამმართვი ჴ. პური გამომიტანე. ნ. წართმევა.

გამოტანება: გამოგიტანა ჴ. გამომიგზავნა. ნ. ტანა.

გამოტეტეჩება
ნ. ტეტეჩ.

გამოშალტვა
ნ. შატვა. გამაშატე ნ. შატი, გამოშალტე ნ. დაშალტვა.

გამოშეშხვა
ფშ. ნ. შეშხვა.

გამოშვება
მოჴ. ნ. გამოწურვა.

გამოწალვა
გუდ., მთ., მოჴ., ფშ. თევზის შიგნეულობის გამოღება. „ყველაფერზე ითქმის: ქათამზე, ცხორზე, თევზზე და სხვ.“ (მოჴ.).

გამოწარბვა
ჴ. ღარის ამოღება, ამოღარვა (საწარბავით).

გამოწკეპა
ნ. წამოწკეპა.

გამოწურვა
ხევსურმა იცის: არაყი გამოვწურეო, გუდამაყრელმა: გამოვჴადეო, მოჴევემ: გამოვუშვიო. ნ. წურვა.

გამოხრუწვა
ფშ.: გამოხრუწა გაქურდა. ნ. ხრუწვა, კაწრვა.

გამოჴდა
გუდ. ნ. გამოწურვა.

გამოჴდომა
ნ. ჴდომა.

გამოჴეითი
ჴ. გამოღმა, გაჴეითი ჴ. გაღმა.

გამსივარი
თ. გაბუტული, გაგუვებული. ნ. მსივანაჸი.

გამსუქარი
ჴ. გასუქებული, მსუქანი (ჴ. მას.).

გამურტლა
(ყ. 75,14) ნ. მურდალი.

გამქრევა
ნ. განქრევა.

გამღივარი
თ. გაგიჟებული. გამღივარი ფშ. ძალიან მთვრალი. ნ. გაღივება.

გამყავრებული
ფშ., ჴ. კარგა მოსული (ყანა, ბალახი). გამყავრდა ჴ., გამყავრება ჴ. ნ. აყევრება.

გამყარებული
მოჴ., გაყარნებული მოჴ. ძალიან მსუქანი.

გამჩვენეობა
გუდ., მოჴ., ჴ. კოხტაობა სხვის დასანახავად; „თავს აწონებდეს“ (გუდ.), თავ-მომწონეობა. „კარგა მაექცევა“ (მთ.). ნ. კარკაცობა.

გამცხადება
ჴ. ნ. წელწადი.

გამწვავება
ჴ., თ. ა) გაცხელება, ადუღება, გაჸამწვავ თ. გააცხელა; ბ) სილის გარტყმა. გამწვავებული გახურებული ადუღებული. ზის ცვარ გაამწვავ ჴ. რძე აადუღა.

გამჭაყავი
ნ. ჯაყვა.

გამგიჩი
ჴ. როცა უნდათ გამორეკონ საქონელი რომელიმე ადგილიდან, ხბოს დაუძახებენ: გამგიჩი, თხას: გამქაი, ცხვარს: გამქსაჲ, გამქსი გუდ. (ცხვარს), გამ, დედო, მო, გამ (ფურს) მთ.

გამქაჲ, გამქსაჲ ნ. გამგიჩი.

გან
ჴ. ვღგანდები ჴ. ვხვდები ა) შევხვდები, ბ) მივხვდები, თ. პირდაპირ ვუდგები ნ. დაგანება.

გან
(2) -გან: ზოკან ჴ. ზოგან, ბევრკან ბევრგან, ყველკან ჴ. ყველგან (ჴ. მას.).

განათვლა
ჴ. ნ. ნათელ.

განაყარი, განაყრები
ნ. ჯალაფნი.

განაყილი
ჴ. გატეხილი (ჯოხი, ქვა და სხვ.). ნ. ნაყვა. შდრ. დანაყილი.

განაყრება, გავნაყრდი, განაყრებული
ნ. ნაყრი.

განეევ
ჴ. განა.

განთ
ჴ., თ. განა, განა თუ (თ-ში ბევრი უარყოფს). განთ უგონთ ხარ? ჴ. (შატ.).

განთურობს
ჴ. გული ძლიერად სცემს (დაღლისაგან, შიშისაგან).

განიჟება
ნ. ნიჟ.

განქრევა, გამქრევა
გუდ., მთ., მოჴ. გაფანტვა. ქარი ჩადგა და განთიადთან ერთად ნისლი გაიმქრია (ყ. 484,18), გაიმქრივა (გუდ.); ავარდნილი მტვერი ჯერ კიდევ ირეოდა. ერთბაშად დაჰბერა ქარმა და ისიც გაინქრია (ყ. 628,10).

განძი
ჴ. „სახატო ვერცხლის თასეულობა“ (ბეს.).

გაოგნება
ნ. გადაოგნება.

გაოთხება
თ. გაჭენება. ნ. დაოთხება.

გაპირება
ნ. პირ.

გაპლეზილი
ნ. ტლეზ.

გაპოხა
ნ. პოხ.

გაჟღვენა
გაჟღვენილიყო (ყ. 286,23) გაჟღენთილიყო.

გარა
(1) მთ., ფშ., ჴ., თ. მრგვალი ჯოხი ქსოვაში სამხარებელი. გარა ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ქსლის იარაღი, კეტი, შუაზე გასაყრელი“. გარაიას საყვანელა ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „გარას ასაწევ-დასაწევი კავი“, ჩიკავკავა მთ., გარაი მოჴ. ხელჯოხი.

გარა
(2) მოჴ. კორ-ჯოხობაში სახმარებელი ჯოხი. ნ. კორ-ჯოხობა.

გარაკებული
ნ. რაკი.

გარდი-გარმო
(ასეა!) მარხილის კოფო.

გარდიგარ
თ., გარდიგაღმა ფშ. გარდი-გარდმო.

გარეგანი
მთ., მოჴ. გაუგონარი, კერპი. „აკი მოგახსენებთ, რომ ყველანი ღვთის რისხვა და გარეგანი არიან“ (ყ. 186,6 ქვ.). ხვთის გარეგანი მოჴ. კერპი.

გარეგვნა
ნ. რეგვნა.

გარევ
თ., იქავ ჴ. ისევ.

გარემო
გუდ., მთ., ჴ. წისქვილის ქვის გვერდებზე და უკან შემოვლებული ფიცარი, რომ ფქვილი არ დაიბნეს და მხოლოდ ალატში ჩაიყაროს.

გარესამხარი, გარესამხრობა
ფშ. სახლს გარეთ ცხოვრება (ცხვარში, ძროხაში, ღორში, მგზავრად). გარესამხრობა ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „გარეთ უსახლკაროთ ცხოვრება ცხვარში ან ლაშქრობას“.

გარეცხა, გარეცხინება
ოცდახუთ გამარეცხინა დუქანში ნაღებ ნისია“ (მიანგარიშა, გადამხდევინა).

გარეხვა
ნ. რეხვა.

გარზანა
ფშ. ნ. გუგლუმა, ანტრია, „ქისტებმ იციან გარძანეშა“ (ჴ).

გართმევა
ჴელს გავართომთ ფშ. გავყიდით. ნ. ჴელის გართმევა.

გარიბანდი, გარიბანდის ქუდი (გარიბანდული ქუდი)
თ. გალიბანდი ჴ. (არხ.) ცხვრის ტყავისაგან გაკეთებული ქუდი, რომელსაც ბეწვი შიგნით უნდა ჰქონდეს სულერთიანად. შიგანგარა ჴ.

გარიდება
ნ. რიდება.

გარიფანი, გერიფანი
ნ. ქარიპანი.

გარსაკრი
ფშ., საჭირობელი ჴ., მოსართავი მოჴ., თ. „ჩვენ მოსართავს ვეტყვით“ (მოჴ.).

გასაბლვა (მიწისა)
საბლით გაზომვა მიწისა ივრის ხეობაში დროდადრო (ათი-თხუთმეტი წლის შემდეგ). („დროება“, 1884, № 263).

გასაგნვა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „გაკვრა ისრისა ან ჯირითისა“, ჴ. გაკვრა, გასროლა (ისრისა, ჯოხისა). ჴ. ისრის გასრევა. მიზანში ამოუღებლად. ნ. გან, საგანი.

გასაგოდ
ჴ. გასაგებად (ჴ. მას.).

გასავსავება
ნ. სავსავი.

გასანიშნავი
მოჴ. კორა (ნ.).

გასახელებული
ჴ. ნ. სულდგმული.

გასაჴლვა
ჴ. ნ. საჴელი.

გასივდა
თ. გაიბუტა, გაგუვდა.

გასნაპვა
გაისნაპა თ. გაინაბა.

გასტეხელი
მოჴ. ხატში წასაღები ქადა. გასტეხილი ჴ. (მხოლოდ ლიქოკლებმა იციანო).

გასუქება
ნ. შეპატიება.

გასხეპა
თ. ტოტების გაყრევინება ხისგან.

გატაცება
ნ. ქუდის გატაცება.

გატევა
ნ. მიტევა.

გატეტეჩება
ნ. ტეტეჩ.

გატეხა
ადს ნუ გაიტეხავ თ. ნ. ადი. აბროს არ იტეხს ნ. აბრო.

გატვეფა (გატვიფა)
„ზვავის ნატვეფსა ჴევ-ჴუვსა / პირები აჰმწვანებოდა“ (ბაჩ.). („ივერია“, 1887, № 205).

გატლეზილი
წ. ფშ. გათხუპნილი, მოსვრილი.

გატლეჴილი
თ. ცუდად მოზელილი.

გატოშვა
ჴ. ცემა ხელით, სილის ჭმევა.

გატუსვა
ნ. ტყრუშვა.

გატუქსვა
გამტუქსე ჴ. დამტუქსე (ჴ. მას.).

გატყაპული
ნ. ტყლაპი.

გატყვრომა
გული გატყვრა (ყ. 605,10) გული გასკდა. „რო შაშინდება კაცი“ (მთ.), „ჯავრით, ბოღმით“ (მოჴ.).

გატყნაპული
ნ. ტყლაპი.

გაუგონთებული
ნ. უგონოთ.

გაუზივლა
მოჴ. აძაგა.

გაუღუარი
მთ. (მლეთე), მოჴ. ცომი, რომელიც არ გაღვივებულა. ნ. გალეგებული, გალისკული.

გაუჩინდა
ჴ., თ. გაუჩნდა, ეყოლა.

გაფათრვა
(ყ. 291,2; 744,9 ქვ.) გახლეჩა, დახლეჩა, გაფოთრა მთ. „სისხლს რო გამაადენს კაცი“.

გაფანჩული
გუდ., ფშ. ულაზათო, უშნო (უსარტყლო). რა გაფანჩული დაჲდიხარ (გუდ.) „სუფთად არ აცვია კაცს, ჴორცს გამააჩენს“ (მთ.).

გაფოთრვა
ნ. ფათრვა.

გაფოცხვა
ნ. ფოცხვა.

გაფუშვა
გამიფუშდა გუდ., მთ., მოჴ., ჴ. ფეჴი გამიფუშდა, გამფუშვდა (გრეა!) თ. დამიბუჟდა, დამიბრუჟდა, სისხლი გამიჩერდა.

გაფხავება
ძალიან გალესვა. გაფხავებული ძალიან მჭრელი (ფხა მჭრელი იარაღის პირი).

გაფხვნეტა
ჴ. დაფშვნა (ჩაჩ. 32).

გაფხლაკვნა
ნ. ფლახკვნა.

გაქათრვა
გამქათრა (ჯაგმა) გუდ., მთ. გამკაწრა. ნ. ნაქათრი.

გაქაქული
ნ. ქაქ.

გაქერქილი, გაქერქული
ნ. ქერქ.

გაქეჩვა
ნ. ქეჩი.

გაქვრივება
ჴ. დაქვრივება (ჴ. მას.).

გაქიავება
ნ. აქია.

გაქლეშა
გუდ., ფშ., ჴ. გახეხვა, გაწმენდა (ჭურჭლისა და სხვ.). საქონელმა გაიქლიშა (მთ.) – ენა წაისო ტანზეო. ნ. ქლეშა.

გაქრეჯა
ჴ., გაზველვა მთ., დაზველვა ჴ. (შატ., მიღმაჴევი), გაკირცხვა თ., გამეკირცხა, გამეკირცხლა თ. გამიზველა. ნ. ქრეჯა.

გაქშერება, გაქჩერება
ნ. ქშერება, ქჩერება.

გაღვერვა
გუდ., მოჴ., ჴ., თ. გაცლა ქერქისა ან ბალნის გართმევა, გაფცქვნა. გამღვერეს თ. გამქურდეს, გამძარცვეს.

გაღივება
გაღივდა თ. ჭკუიდან შეიშალა. რა დაგემართა, გაღივდია? გამღივარი თ. ჭკუიდან შეშლილი. გამღივარი ფშ. ძალიან მთვრალი.

გაღმინვა
ნ. ღმინი.

გაღრაჭუნება
გუდ., მთ., მოჴ. ნ. გაღრჭიალება.

გაღრუნებული
ჴ. დადამბლავებული, ფშ. გონებაგადალეული, დაბერებული. ნ. ყუჩიანი.

გაღრჭიალება (გააღრჭიალა)
მოჴ., გაღრაჭუნება მთ., მოჴ. ქვაზე ან ფიცარზე რისამე წასმა და გახახუნება (რომ გული შეგიწუხდეს). გააღრჭიალა (ყ. 308,12; 594,15 ქვ.).

გაყადრება
ნ. ყადრება.

გაყვანა ხატისაგან
„ფშაველი მოვალეა, გამოისყიდოს შვილები თამარ დედოფლის ხატისაგან, ანუ, როგორც თვითონ იტყვიან, „გაიყვანოს“. ვაჟი გამოისყიდება კურატით, ქალი – ცხვრით, საკლავით (ვაჟა, „ივერია“, 1886, № 39).

გაყვერვა
ნ. ნაყვერვი.

გაყრა
ნ. ბესტვანის გაყრა,

გაშეშხვა
ფშ., გაშიშხვა მოჴ. ნ. შეშხვა.

გაში
ფშ. ფაცხის დასაწნელი ფიჩხი, ფსრე გუდ., ჴ., მასე თ.

გაშობა
ჴ. გაშვება. გაუშობს დატოვებს (ჴ. მას.).

გაშობილი
ჴ. ნ. სულდგმული.

გაჩანდაგებული
ნ. ჯანდაგი.

გაჩაჩლაქუდავება ნ. ჩაჩლაქუდა.

გაჩენა
გაუჩნდა მოჴ. ეყოლა.

გაჩინება
გაუჩინდა ჴ. გაუჩნდა, ეყოლა.

გაჩუმებული, გაწამებული
მოჴ., გუდ., მთ., გაყუჩებული მოჴ. (ყ. 852,19).

გაჩუჩვა
ჴ. განძრევა. ჴელი ვერავინ გაჩუჩა – ჴელი ვერავინ გაძრა (ჴ. მას.).

გაჩქურება
გუდ., მთ., მოჴ. „გაჩქურება მოხეურად ნიშნავს განაბვას, თუმცა ამ სიტყვასა ხმარობენ“ (ყ. 938, შნშ.). „ყველამ მოიხადა ქუდი, გაკმინდა ხმა, გაჩუმდა და გაჩქურდა“ (ყ. 568,14).

გაჩხვერა (თვალისა)
ფშ. გახელა. თვალი არ გაიჩხვერება (ბაჩ. „ივერია“, 1887, № 205).

გაჩხრეკა
„ქალის გასაჩხრეკად წავიდენ“ (ფშ.) ნ. ჩხრეკა.

გაცდა
გუდ., მთ., მოჴ. ა) დანახვა. „ეგრე ჩაგიყვან და ამოგიყვან, ღვთის მადლმა, რომ ადამიანის თვალმა ვერ გაგიცადოს (ყ. 314,22). ბ) სხვისი წინ გაშვება: იმათ გაიცადეს დედაკაცები და თითონ უკან დარჩნენ (ყ. 225,5 ქვ.). გ) გაცდა მოჴ. (გავიცადე) მოშორება. დ) გაცდა თ. შერცხვენა. ხალხს გეეცა დ ა თ. ხალხში შერცხვა, კაცთ გეეცადეთ. შერცხვი. ჩუმად იყავ, თორემ ჩემ თავსაც კაცთ გავაცდი და შენც გაგაცდით. თავსაც შევირცხვენ და შენც შეგარცხვენ.

გაცმული
ფშ. საწერელი (ფრჩხილის ავადმყოფობა). სათუთქავაი მთ., თით-ბეჭედაჸი თ. (თით-ბეჭედაჸი თუშეთში ცისარტყელასაც აღნიშნავს).

გაძაბვა
ნ. დაჭიკვა, ძაბვა, ძაგრვა.

გაწამება
გუდ., მთ., მოჴ. განაბვა.ხალხი გაწამდა, გაჩქურდა და სული განაბა (ყ. 616,3 ქვ.), ხალხი გაჩუმდა და გაწამდა (ყ. 614,10 ქვ.), ყოველისფერი შეწყდა, გაყუჩდა და გაჩქურდა (ყ. 628,4). გაწამდა (ყ. 572,1 ქვ.; 591,8 ქვ.), „გაჩუმდა, სხვა რაა?“ (გუდ.) „ბალღი რომ დიდი ტირილით სულს ვეღარ მოიქცევს, გაწამება ის არის“ (მოჴ.).

გაწვალვა
ნ. წვალვა.

გაწილება
ჴ. „სათიბების დადგომის შემდეგ სოფელი საქონს გააწილებდა (გააერთიანებდა)“ (ჩაჩ. 61).

გაწირვა
ნ. დატოვება, გაშვება.

გაწყობა
ფშ. ნ. წყობა.

გაწყრომა
ნ. წყრომა.

გაჭიკნვა
ნ. ჭიკნვა.

გაჭირვებული
მოჴ., ჴ. ნ. ძაღლ-უმადური.

გაჭყანჭყარება
გუდ., მთ. სითხის შენჯღრევა.

გახაიბრება
ნ. ხაიბარი.

გახალისება
ფშ., ნ. დახალისება.

გახანება
ნ. ხანება.

გახასება
ნ. სახასო.

გახაცება, გახაცებული, გაუხაცები
ნ. ხაცება.

გახახანება
ჴ. ნ. ხახან.

გახახებული
ნ. სახახო.

გახეხვა
ფშ. ნ. სახეხავი.

გახვეწა
ფშ., თ. გაქცევა, გაიხვეწა ფშ., თ. გაიქცა. გამეხვეწა ფშ., თ. გამექცა.

გახიახებული
(ყ. 263,11) გადებული (?).

გახოლიება
მოჴ. წამება, გატანა, დანდობა. „იმად რო უნამუსონი ხართ, იმად რომ პურ-მარილს გმობთ, იმად რომ უღონო დედაკაცს არ გაიხოლიებთ“ (ყ. 774,9 ქვ.).

გახოშვა
ნ. ხოშვა.

გახოხვა
ნ. ხოხი.

გახრჭიალება
ნ. გაღრჭიალება, ხრჭიალი.

გახტომა
ნ. ხტომა.

გახუხვა
ნ. ხუხვა.

გაჴდა
ნ. ჴდომა.

გაჴდომა, გამოჴდომა, გადაჴდომა
(ყველგან მთაში) გასვლა, გამოსვლა, გადასვლა.

გაჴეითი
ჴ. გაღმა, გამოჴეითი ჴ. გამოღმა. გაჴეითელი ჴ. წყალს გაღმელი (ჴ. მას.).

გაჴერება
ფშ., თ. (რაზ.-ჭყ. გახერება) უძრავად დგომა, გაშეშება (კაცზე, საქონელზე). რამ გაგაჴერა? (მთ.), გაჴერებული გაშეშებული. გაჴერდი ჴ. (ბაჴურჴ.) სწორად დადეგ.

გაჴეჴვა
თ.

გაჴინცვა
ფშ., ჴ. ჯღანის გახლართვ-გამოხლართვა (შეკეთება). გაჴინცვა თ. გაჭედვა (მაგ., კარებში რომ ერთად ბევრი კაცი გდიოდეს და ვერ გაეტივნენ).

გაჯანდაგებული
ნ. ჯანდაგი.

გაჯაყვა
ჴ., თ. სახელის გატეხა, ცუდად ხსენება.

გაჯაყვა, გაჯაყვა
ნ. ჯაყვა.

გაჯლეჴა
ნ. ჩურგვა.

გაჯურვა
თ. გაწურვა (შველი რამისა).

გაჯუღურებული
ნ. ჯუღურა.

გეზელი
(1) ჴ. ზარმაცი. ვინა თქვა მთავრის ქორისა / ბაჴალი გეზელიაო? / ან შვილი კაის მამისა / მამცდარა, რეგვენიაო? (ჴ.).

გეზელი
(2) ზრდას რომ ვერ შეითავებს ყანა.

გემა
ნ. გემნა.

გემნა, გემა
ჴ., მაჯაგანი ფშ., თ., მაჯეგანი გუდ., მთ., მოჴ. ცხვრის ტყავის გასაზელი. [ძროხის ტყავის გასაზელს საღენჭელი ჰქვია]. გემნა „გუდის ტყავის მოსაქნელად, (წვრილფეხა საქონლის ტყავის) დასაზელად და ტყავისაგან ქონის მოსაშორებელი ხელსაწყო (ჩაჩ. 22).

გერ-ი (ქერისა)
ჴ. ქერის ძირზე მეორედ წამოზრდილი ყლორტი, ნაგერალი ფშ., თ.

გერგეტულა
(ყ. 869) ერთგვარი სიმღერაა. გერგეტი სოფელია ჴევში, არაგვის (ე.ი. თერგის) მარცხენა ნაპირას.

გერში
გუდ., მთ., მოჴ., ფშ., ჴ., თ. დაკარგული საქონლის ნიშანი (ტყავი, სისხლი და სხვ.). პატრონი ეუბნება მეცხვარეს: „ისე როგორ დაჰკარგე ცხვარი, რომ მისი ლიშან-გერში არ იპოება“? „უგერშოდ დაიკარგა“.

გერში
(2) ჴ. მძიმე ნაჭრევი თავში (ტვინი რომ ამოუჩნდეს). გაგერშვა ჴ. ოდნავ დაჭრა იარაღით (ცოტა სისხლი რომ გამოუვიდეს) ან ძაღლმა რომ კბილი გაჰკრას. გაგერშვა ფშ., თ. დაჩვევა (ე).

გეში
„ჩვენი კაცობის გეში უნდა მოვიტანო“ (ყ. 335,4 ქვ.) გერში (?).

გეჯ-ი, გეჯა
ჴ. ნ. ისარნა.

გეჯაი
ნ. მარხა-გეჯაი.

გვალე
ჴ. იარე, წამიძეღვ, წინ წაედ; გვალეთ ჴ. (მიმართვა ერთზე მეტს) იარეთ, წეედით, გამიძეღვით.

გვალე
თ. (ეტყვიან ერთს), გვალეთ თ. (ეტყვიან ბევრს) ვიაროთ, წავიდეთ.

გვამი
ჴ. ტანი; გომი გუდ., მთ., მოჴ. გულ-მუცელი სულერთიანად. გვამი თ. ა) ტანი, ბ) წისქვილის კედლები.

გველანა, გველ-თევზა
ნ. სალამურაჸი.

გველთ ბუზურა
ჴ. ნ. მოთაფლია.

გველთ მარილა
ჴ., გველთ სალოკა ჴ. გველის ნალოკი ქვა ფშ. (რაზ.-ჭყ.), გველის ნასლეკი ქვა თ., ფშ. ბროლი, ნ. ბორბოლიჭყი. „რომენიც თავი ბროლია, იმას ვეძახით ნალოკს, რომენიც წმიდა ბროლია“ (მთ.), ბორბოხჭელა მოჴ. გველთ ენა ბალახა მოჴ. ბალახია, წყლიანში იცის.

გველის ზოკო
მთ. სოკოა. „შავნაი გული აქვის, წვრილი ყუნწი აქვის, მოთეთრო ზურგი. არ ვჭამ“ (მთ.).

გველის თავი
ჴ., თ. ღვინჭილა, იხმარება აღვირის სამკაულად.

გველის რქა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ხუთო, გალესვენ წყალში და გველისაგან ნაკბენს წაუსმენ, ან დაალევინებენ“. მთ. თ. იგივე. „ხუთოში გალესვენ და მოწამლულს წაუსმენ“ (მთ.).

გვერდ-ი
(1) ჴ., თ. ნ. საწყავი.

გვერდ-ი
(2) მთ. ნ. მთვარე.

გვერდ-ი
(3) ჴ. ნ. ნასამალი.

გვერდალი
ფშ. (რაზ.-ჭყ. „გვერდად დაქანებული ადგილი“, გვერდალა თ., გვერდო მთ., მოჴ.

გვერდითა
ჴ. სახლზე მიშენებული რამ ოთახივით.

გვერდო
მთ., მოჴ. ნ. გვერდალი.

გვირაბი
ზ. ფშ., გურაბი ქვ. ფშ. (ჭყ.), გუდ. მორევი ან გუბე, ტუმბო ჴ.

გვირგალი
მოჴ. ნ. გურგალი.

გვირილა
ფშ. ა) ერთგვარი ეკლიანი ბალახია, ბ) ფრინველია. ნ. კვირიონი.

გვიძიონა
გარეული მტრედი, პატარა, ცისფერი. ქედანიც გარეული მტრედია, მაგრამ გაირჩევა იმით, რომ ყელზე თეთრი აქვს და დიდია.

გვლარძნილი
(ბაჩ. 19) ამხვევი მცენარე (უსურვაზი, ღიჭი, სვია და სხვ.).

გვლევა
ჴ. გლოვა. იგვლევენ ჴ. იგლოვენ (ჴ. მას.).

გვრდემლი
ნ. გურდემლი.

გვრიზა
მოჴ., დაკრაწნილი ჴ. ხუჭუჭი.

გვრიშათ ხფქავს
თ. მსხვილად ფქვავს, ღერღავს. ნ. ხორხავს.

გვრიჭა
(ჭყ.) მურგვი.

გზა
ამ სახელისაგან ზმნაა გაკეთებული: მიგზე ფშ. გზა მომეც, უგზე, გვიგზეთ.

გზა-ბაწარა
ჴ. ბილიკი.

გზება
ნ. დაგზება.

გზიანი
თ. ნ. თავ-გზიანი.

გიანარალი
ჴ. გენერალი.

გიდელ-გიდელ
ჴ., კიდელ-კიდელ ჴ. (ორივე ფორმა იხმარება), ცის ტატანთ თ. ჰორიზონტზე.

გიდელ-ი
ფშ. ფეხის ბრუნება, ნაქორწილარი ქალის ქმრეულთით მამის სახლში დაბრუნება (ქორწილის გადაყრის მემრე, ერთი-ორი კვირის შემდეგ).

გიდელა
მოჴ. ნ. სატრია.

გიეში
თ. ბალახია, ჩაიში ჩაურევენ და ოფლს მოუყვანს. მუცლის ტკივილს ძალიან ჰრგებსო.

გილდი
ჴ. პატრონა, ტყვია, მთ. ტყვიის ბუდე. გილდი თ., გილზი ფშ. ტყვიის ბუდე.

გილზი
ფშ. ნ. გილდი.

გინდ რა
ჴ. (შატ.) რაც უნდა.

გინდ-რა
ჴ. (შატ.) ნ. რა-განდ.

გიორგობისთვე
ჴ. ნოემბერი (ჴ. მას.).

გირგოლი
ჴ. რგოლი, რკალი (ხევსურეთში გირგოლი და გირკალი სხვადასხვაა). ამლათზე გაჩნდა და ჴმალი შემოუგირგლა ილასა (ბაჩ., „დ.“, 72). გირკალი ჴ., თ., ფშ. საქონლის დასაბამად ყელში ამოდებული რკალი, მოხრილი და კვალაით (ნ.) შეკრული, რომელიც ფურს კისერზე ჩამოეცმის წველის დროს და სამბურით მარგილზე მიებმის. კირკალი გუდ., მთ., მოჴ.

გირკალი
ნ. გირგოლი.

გირკო
ჴ. ნ. კურკო.

გირჩა
თ. ფიჭვის ნაყოფი.

გირწყილი
ჴ., თ., კირწყილი გუდ., მთ. რწყილი მოჴ., წყილი ფშ. (ასეა!) რწყილი.

გიშლა
ჴ. ბალახია.

გლა
გაგლა თ. გათელვა „ცხენს ნუ გააგლევინებ მაგ ყამირსაო (მთ.); გაუშვი ცხენი, არ გაგგალას (არ გაგაგოროს და წიხლით გაიაროს). გაგალა (სეტყვამ, საქონელმა) გარეგვა, გათელა. დაგლა მთ., მოჴ., უიარაღოდ დაშავება (ჩამოვარდნისგან, წაქცევისგან), დაჟეჟვა, დააგალა მოჴ., ჴ. დაანარცხა. „მიწაზე დაგაგლი!“.

გლახა
ჴ. დაგრეხილი წნელისაგან გაკეთებული რგოლი, რომელიც ლუდის საწურავ „კედებს“ (ნ.) წამოეცმის, ჭილჭა ჴ. (შატ.), ჩირჩოლი ფშ. ჯარჯა თ. ნ. ტანკაჲ, ჭუჭკაჲ.

გლუვი
გუდ., მთ., ფშ., ჴ. თ. უკოჟრო, უკაპო (ხე, ჯოხი), სწორი (მინდორი, რომ არ იყოს ოღრო-ჩოღრო), მგლუვი მთ., მოჴ.

გმეტი
ჴ. (შიგა და შიგ) მეტი, [შდრ. გურული გამეტი (<გან მეტი].

გმინვა
ჴ. კვნესა. ამაიგმინა ჴ. ამოიკვნესა (ჴ. მას.). „ჴარ-ირმებმა გამოჰგმინეს, მითომ ყვირილი დაიწყეს. ყვირილი ჴარ-ირმებმა ენკენობის დროს იციან“ (ბაჩ. „დ.“ 42).

გნას
დაიგნასა, გამოიგნასა გუდ., მოჴ. დამფრთხალი საქონელი რომ რბოლას დაიწყებს.

გნება
ნ. გაგნება.

გობაკი
ფშ., გუბაკი თ. ქამრის თავში (წინ) დადებული მსხვილი მთლიანი ვერცხლი.

გობანი
(მრ. გობნები, ყ. 711,6) ლეიბი, ნაალი; გობანი, გობანაი (კნინ.) მოჴ., საბან-გობანი (ყ. 212,10), საბან-გობან-სასთაული.

გოგა
ა) ფშ. ბაკმი, მნათობის გარშემო შემოვლებული შუქი რკლად, ბ) თ. წინდის ძირი, უყელო (მას ფშავლები ტერფს ეძახიან). გ) ფშ. თვალის ბაკმი, რომელიც სხვადასხვა ფერისა აქვს სხვადასხვა კაცს.

გოგანა
ჴ. (მხოლოდ ბაკურჴევში), ამანათი ჴ. (ნ.).

გოგილდი
მთ., მოჴ., ჩექა, გოგირდი, ნ. ჩექა.

გოგლომა
ნ. გუგლუმა.

გოდორკუა
თ. (პირიქით ჩაღმებში) ა) კალტის გასახმობი გოდორი. ნ. კიშტე. ბ) ფაცერი, თევზის დასაჭრი გოდორი.

გოზა
გუდ. ნ. ქაიბური.

გოლი
გუდ. ფიჭა. შოთი მთ., ჴ., ფშ., ფიტი თ., ფშ.

გომ-ი
ნ. გვამი.

გომატი
თ. ბალახია. მუცლის ტკივილს ჰრგებსო (დაატანეს: კაცმა რომ ჭამოს, ერთ წელს არ მოიხიბლებაო).

გომფაშო
ნ. მყვარი.

გონთ
თ. კარგად (ყველაფერზე ითქმის). გონთ არსა? – მკითხეს მორთმეული ერბო-კვერცხის შესახებ, ე. ი. კარგად შენელებული არისო, არაფერი არ აკლიაო? შდრ. უგონთ. გონთ ყოფა ჴ., თ. ჭკუაზე ყოფნა, კარგად ყოფნა, გონზე აღარ ას ჴ. – ჭკუაზე აღარ არის.

გონჯი
მოჴ., უფერი ჴ., მონა ჴ. (უფრო შატ.), მონა თ., ყროლი ფშ.

გორ-გურიანი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.), ჴ., თ., ფშ. „გორებიანი“.

გორ-შეღმ
ჴ. შეღმა გორზე (ჴ. მას.).

გორახა
(1) ჴორჴი, გუდ., ნაცვერცალა მთ., ცვერცვალა ფშ. ცირცველი, ცერცვალა (სარეველა მცენარეა, პურს ერევა).

გორახა
(2) მოჴ. შეკრული მიწა, თ. ნახნავში ამოვარდნილი მთლიანი მიწა.

გორდა
ჴ., თ., ფშ. (ყ. 884) ერთგვარი ხმალია. ნ. იარაღები. გორდა-ფრანგული ნ. იარაღები.

გორდილაჸი
თ. სიმინდის კვერი, წყალში მოხარშული. ღურღუჭალი თ. პურის კვერი, წყალში მოხარშული. ზოგის ახსნით გორდილაჸი და ღურღუჭალი თ. წყალში მოხარშული კვერია, თუნდ იფქლისა იყოს, თუნდ სიმინდისა. ნ. ალტამა, ხამპალა, ანტრია.

გორველა
თ. ნაცვერცალა.

გორილა
(1) ჴ. პატარა მრგვალი კვერი (კვერცხის ოდენა), ბალღებისთვის გამომცხვარი. გორილებსა და აშლებს (ნ. აშალი) ერთად გადაუყრიან ბალღებს ხატში, მხოლოდ ყურ-წიწკნა ხევსურეთში არ იციან.

გორილა
(2) თ. გორველა (ყანას რომ ერევა).

გოჭი
ნ. ღორი.

გოხი
ჴ. ნ. ლოჴი.

გრიაი გრი
ჴ. კუდიანთ შესარისხავი სიტყვებია (ჴ. მას.).

გრილდება
მთ., მოჴ., ჴ. ცხენზე ამბობენ (ნ. კეთილობს) ჴურავს ფშ., თ. იგივე.

გრილი
(1) ჴ., თ., ფშ. (იშვ.) ცივი (საპირისპიროა მწვავი) ნ. ცივი.

გრილი
(2) ფშ., გრილო გუდ., მთ., ჴ., თ., ჩდილო ჴ. ჩრდილი; ნაგრილი მთ., მოჴ., ჩირდილი მოჴ. დაცხა და გრილი არა ქნა, / ნაგრილი აიყარაო, / ომს უჩვეველი ბიჭები / შინისკე გაიპარაო (მოჴ.).

გროლი
თ. გრგოლი, რგოლი. რკინისა და სხვ.

გრუზ
იგრუზავს მჴართა იკუმშავს მხრებს (ძირს ჩამოსაშვებად და რისამე დასატანებლად). იტყვიან არწივზე: დაიგრუზება არწივი (ჴ. მას.).

გრჯღა
ნ. ჯღრდე.

გუბ-ი
ნ. გუმბარა.

გუბაკი
ნ. გობაკი.

გუბჯაჸი
თ., ასფურცელა მთ., ფშ., მოჴ., ჴ., ცხრა-ფურცელა ჴ. (შატ.), მეგრ. ოშფა, წიგნარა, საქონლის ფაშზე მიბმული დაკეცილი რამ.

გუგაჸი
თ. (თვალის გ.) თოლის კაკალი. გოგა ფშ.

გუგლუმა
ფშ. მოხარშული კვერი (რისაც უნდა იყოს: სიმინდისა, პურისა), მოჴ. ბავშვებისათვის გამომცხვარი პატარა კვერი (ქერისა, მჭადისა), გოგლომა ჴ. (შატ.) ალაო ფქვილისაგან გამომცხვარი კვერი. ნ. გორილა (1), ანტრია, გარზანა.

გუგრიანი
(ყ. 853,11 ქვ.) ალბათ შეცდომაა. ნ. ბუგრიანი.

გუგუა
ფშ. მსხალი, კაკალი, თხილი და სხვ. ბალღის დასაწყნარებლად. გუგუა-კაკა ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „სათირებელი ბავშვთა“, ნ. დათირება.

გუგულის კაბა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „მცენარეა, ყვავა“, „წითლად ყვავდება“ (მთ.).

გუგულის მძივი
ფშ., გუგულის ნერწყვი მთ., გუგუტის ნერწყვი მთ. (შონჩო) ბალახებზეა თეთრი მძივივით, ბალღებისთვის არის კარგი: ძილი იცისო, აკვანზე შეუბმენო.

გუგულის ჯამი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „წითელი სოკოა. ჯამებივით ამობრუნვით იცის ამოსვლა ნადირთ დანეხვილზე ტყეში“.

გუგუმი
ფშ. ბალახის ფოთლებზე დაკიდებული ცვარი. გუგუმიანი საყურე თ. (ბუქურ. 56,17) პირდაპირი მნიშვნელობა უკვე აღარ ესმის ხალხს. სიტყვა მხოლოდ ძველ ლექსებში გვხვდება.

გუგუნი
ჴ. თოფის სროლის ხმა (ჴ. მას.).

გუგუსტიაობს
ნ. გუსტულაობს.

გუგუტა
ჴ., მოჴ., გუგუტაჸი თ. გუგული. გუგუტაჸის ნიფხავი ან გუგუტაჸის სამუხლე თ. მოთეთრო ბალახია, ყვითელი ყვავილი აქვს. წამლად ხმარობენ: დაჟეჟენ, წყალში ჩაჰყრიან და ამოსწურვენ. შემდეგ წვენს დაალევინებენ და ასაქმებსო. იგივე უნდა იყოს, რაც გუგულის კაბა (ნ.). გაზაფხულზე ჯერ მოდის მოჴნავი (მოჴნეველა), მერმე მერცხალი, მერმე გუგუტი. ხევსურის მტკიცებით ჯერ მოდის ურნატაი (ე. ი. მოჴნავი), მამრე გუგუტი, მამრე მერცხალი. გუგუტი ეუბნება მერცხალიკას: აღზდეგ (ასეა!) და წადი, მერცხალო, / აღდგომის სწორსა, ბზობასა. / მეც მალე წამოგეწევი, / არ იყო შუა გზობასა.

გუდა
გუდები ჴევსურეთში ნ. თიკნურთან.

გუდანური
ჴ., გუდ., მთ., დურა ფშ., თ. ცხვრის ტყავისაგან შეკერილი წამოსასხამი, გრძელ-ბეწვიანი, უსაჴლო, საბნადაც ხმარობენ, „ტყავის საბანი საზამთრო, ზედ სახურავი ლოგინზედ“ (ბეს.). შდრ. სასაჴლავი.

გუდუნა
(1) მოჴ. (ყ. 124,8 ქვ.; 758,16 ქვ.) ცივ წყალში მოზელილი და უხაშოდ გამომცხვარი წვრილი ქერის კვერი [მსხვილი იქნება ქარჯინაი]. „ოსურია, არაა ჩვენიო“ (მოჴ.) [ოს. გუდუნ, გუდნ – დიდი პური].

გუდუნა
(2) მთ. მხრით ჩამოტანილი ტვირთი ფიჩხისა.

გუდურ-გუდურა
ყ. 547,12 ქვ.

გუვ
გაგუვდა გაიბუტა. ნ. მგუანი.

გუვილი
რაის გუი მთ. რას ჰკვნესი. ნ. ჴუილი.

გუთანი
ნ. ჴარ-გუთანი.

გუთნის დედა
ნ. ჴარ-გუთანი.

გუთნის მჴარი
ნ. წერწერაი.

გულ-აბეზარი
ნ. აბეზარი, აბზარი.

გულ-ანჯახი
ნ. ანჯახი.

გულ-არჯალი
ნ. არჯალი.

გულ-ი
გული მიჩქროლავს გუდ., გული აუჩქროლდა ნ. ჩქროლა.

გულ-მუცელი
ჴ., ჴმელი გულ-მუცელი ჴ. მკერდი, გულის-პირი მოჴ. ნ. ჭიპი.

გულ-ქართლი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „პურადი, გამმეტებელი“, გულ-კეთილი, პურადი, პატივისმცემელი. თ. მხიარული, კარგი ხასიათისა (ბარიდან შემოსულიაო).

გულ-ჩათხრობილი
(ყ. 869,16).

გულება
ნ. დალაუგი.

გულვა
(1): დაგულე დახურე (მაგ., კარი), მიგულე მიხურე. საგულავა დანა თ. დასაკეცი დანა, ჯაყო მოჴ., სამართებელი ჴ., დაგულვა თ. დახურვა. დაგულვა ფშ. დაჭმანვა.

გულვა
(2): ღგულავ ჴ., თ. აპირებს.

გულის მამდები
ნ. გულისმდე.

გულის პირი
ნ. გულ-მუცელი.

გულის პოვნა
გუდ., მთ., მოჴ. (ყ. 274,13 ქვ.), გულს გიპოვნის (ყ. 476,6 ქვ.), დალიე, გულს გიპოვნის (ყ. 253,3) გულს გაგიკეთებს (ცუდ გონებაზე რომ იყო).

გულის ფიცარი
ჴ., თ. მკერდი, გულის ფიცარნი ჴ. „გულ-მუცელნი, გულის მიდამო“ (ბეს.).

გულის-მდე
ჴ., გულის მამდე ჴორ., გულის მამდები გუდ., მოჴ., გულის მამდბი მთ. მოავე მტერი, ზიანის მაყენებელი. გულის მომდე ჴ. კაცს რო კაცის ზიანი გაეხარდება. გულის მდებელი ფშ., თ. ვისაც სხვისი ზარალი და მარცხი უხარია.

გულს შემტაცებს
მოჴ. (ყ. 269,2), „მწარეა, ვერ დავლევ, გულს შემტაცებსო“ (გუდ.).

გულჴადარა
(მხოლოდ ლექსში) მამაცი, გუდ-დიდი. გულჴადარა, გულჴადრეული თ., ფშ. „ლეკების ტომია“.

გუმბარა
მთ., მოჴ. ჭაობის გუბე, გუბი ჴ., გუბე თ.

გურაბი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.), ქვ. ფშ., გვირაბი ზ. ფშ. მორევი. სრუნტი მოჴ.

გურგალი
მთ., გვირგალი მოჴ., მირგვალი, მურგვალი ჴ., მურგვალი ფშ., მირგველაჸი თ. მრგვალი.

გურგალი ქვა მთ. ნ. კოხი.

გურგულა
ფს. (რაზ.-ჭყ.) „პურის გული“ („სწორიაო“ მიმიწერია).

გურგური
ჭყ. „ქუხილი, გურგურებს ქუხს. „ცეცხლზედაც იტყვიან გურგურებსო“. მთ., თ. გრგვინვა, ქუხილი. გურგურებს გრგვინავს.

გურდემლი, გვრდემლი
გუდ. გრდემლი. ნ. ქურთემული.

გურჩი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.), ჴ., თ. „როდინის ქვა, ფილთაქვა“. ფილთაქვა, ფილთაკოხი მთ.

გუსტ, გუსტულ
აგუსტებენ (იშვ.) აგუსტულებენ ჴ. მიაქან-მოაქანებენ.

გუსტულაობს
ჴ., გუგუსტიაობს ფშ. ქანაობს (ჩამოკიდებულზე ითქმის).

გუშის წინ
ჴ. გუშინის წინ (ჴ. მას.).

გუჯარი
ფშ., ჴ. წიგნი, შეკინძული ქაღალდი.

გუჯასტა
ფშ. ფაფანაგის ან ჩოხის ნაოჭის თავი. ნ. კუჭები.

აკაკი შანიძე, მთის კილოთა ლექსიკონი

ლექსიკონში შესულია ის სიტყვები და განმარტებები, რომელიც ავტორმა მოიპოვა 1911 და 1913 წლებში ჩატარებული მივლინებების დროს.

აკაკი შანიძე, თხზულებანი, ტ. 1, თბილისი, 1984 წ.

ელექტრო ვერსია მოამზადა მანანა ბუკიამ

Don`t copy text!