მთის კილოთა ლექსიკონი

There are 73 names in this directory beginning with the letter ი.
იაბია
იაბიაზე ზის თ. იტყვიან პურით და ღვინით მდიდარ კაცზე.

იაბო ცხენი
გუდ., მთ. დაკოდილი ცხენი. ნ. ხვადი.

იალაღი
(თურქ.) გუდ., მთ., მოჴ., ჴ., თ., იალახი ფშ. საზაფხულო საძოვარი მთაში. „ჯერ ამ საზაფხულო იალაღის წესები ვსინჯოთ“ (შაქრო, „დროება“, 1884, № 270). „სათემო და საზაფხულო იალაღი“ (იქვე), „დასაკუთრებული იალაღი“ (იქვე), „ჯიჴვი და ჴარი იალახისა“ (ბაჩანა, „ივერია“, 1887, № 9).

იალღიში
ნ. იაღლიში.

იასაული
(თურქ.) გზის მეთვალყურე უფროსების გავლისას. ნ. ხთის იასაული.

იაფი
ჴ. უხვი, იაფად უხვად.

იაღი
ჴ., ფშ. (დალოცვაში იციან): „თქვენსამც სულს უნათობს, თქვენსამც სულს აიაღებს (ალაღებს)“ (ვაჟა, „ივერია“, 1886, № 35), იაღად ამყოფოსო (გუდ.) გაანათლოს, ნათელი აღირსოს, აცხოვნოსო,

იაღლიში
(თურქ.) გუდ., იალღიში, ალღიში მოჴ. შეცდომა.

იაღშიამც ხარო
(მკვდარს ეტყვიან). იაღი ცხონებულების სამყოფო ადგილი(?). ერთი მოკლული გმირისადმი მიძღვნილ ლექსში იკითხება: იაღიმც შახვალ იაღში / ზიხარ იაღთამც სკამსაო! ამის მიხედვით „იაღი“ ხევსურეთში უნდა ნიშნავდეს სამოთხეს, ცხონებულთა სამყოფოს და თვით ცხონებულსაც.

იბრიშების
ნ. მრეშა.

იბუტკნება
გუდ. ნ. ფუტკნ.

იელელაჸი
თ. ჩიტია. გეგონება, თავზე რქები აქვსო.

იზაყა
ჴ., იღერძა ჴ., იზეჴვნა თ. იღრძო, ნაზაყები ჴ., ნაღირძები ჴ. ნაღრძობი.

იზეჴვნა
თ. იღრძო. ნ. იზაყა.

იზვა
ჴ. მოიგო (ფურმა, ჭაკმა, თხამ, ცხვარმა). ნ. ზვება.

იკადრა
ნ. კადრება.

ილეთი
(ვაჟა, ჭყ.) „შნო“, ლაზათი, ჴ. სასიამოვნო რამ (უფრო ლაპარაკი, საუბარი). ილეთიანი ფშ. შნოიანი.

ილეჯი
(არ. ჸილჯ წამალი, ღონე, საშუალება): ილეჯ გადასწყვიტავ ჴ. იმედი დაეკარგაო (ჴ. მას.).

იმ თავითვე
ნ. თავი.

იმაგას
ნ. ეგ.

იმით
ჴ. იმიტომ, იმით რომ იმიტომ რომ (ჴ. მას.).

იმის გვერდა
ჴ. არათითი. ნ. თითი.

იმო
ნ. ინო.

იმქრეოდა
იმქრეოდა წვრილს ნამად (ყ. 311,16 ქვ.) იბნეოდა. რომ დაიბნევა რამე (ფქვილი, ხორბალი, თხილი).

ინაბარად
ანაბარად, ამარად (ჴ. მას.).

ინახჭება
ნ. ნახჭ.

ინისა
ნ. მინა.

ინო
ჴ., იმო თ. მორიელი.

ინჩვლი
მოჴ., შატი ჴ., თ. ყულფი, მარყუჟი. „ინჩვლი გამოჰკარ“ (მოჴ.). „ნეღვები (ნოღაელები არყანს ეძახიან“, „ნეღვები აკეთებენ ჯოხზე, ჩვენები ბადესავით ისვრიან, რომ ცხენი დაიჭირონ ინჩვლით“.

ინჯლ-ი
მოჴ., ინჯილა მთ. ჯიჯლიბო.

ინჯლა
ჴორ. ჯინჯლიბო.

იოგი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ნაწილი თითისა“: იოგი ჴ., თ. სახსარი (ხელისა, ფეხისა, თითისა).

იონი
ვინაობის სუფიქსი ხევსურულში: არხოტიონი, შატილიონი, როშკიონი და სხვ. ჯვარიონნი ჴ. ჯვარის (ანუ ხატის) მოსამსახურე პირები. ხატიონნი ჴ. იგივე.

იონქრად
მთ. ოდნავ. ჴადაში არ იციან.

იპირნა
მთ. ნ. მდინარი.

იჟინჟრა, იჟიჟრა, იჟიჟრიბინდა
ნ. ჟიჟრიბინდი.

ირადი
(ოს. ირდ) ფული და საქონელი, რომელიც უნდა მისცეს სასიძომ საცოლოს მშობლებს (ოსებში). „სასიძო და საცოლოს ძმა ირადის მიცემას ურიგდებიან ერთმანეთს“ („დროება“, 1884, № 147).

ირაო
ფშ. უცხო, უპატრონო (ცხენი, საქონელი).

ირაოდ
ჴ. ფიცხლად, ერთ წამს.

ირაჸო
თ. ვინც ნათესავად არ მოხვდება კაცს. საპირისპიროა ნათესავი.

ირემი
ირმის ნაფრენი, ჴარ-ირმის ნაფრენი მთ., ფშ. (ჭყ.). ჴარ-ირემთ ნაფრენი ზ. ფშ. „მგლის მუხლი, ვარსკვლავთ ცაზე რომ გზასავით მისდევს, ვარსკვლავთა გროვა. (რაზ.-ჭყ.). ირმისა და ჴარის ნაფრენი მოჴ., ირმის ნახტომი ჴ., ჴარ-ირმის ნაფრენი თ. Млечный путь.

ირმის ბეწვა
ჴ., თ., ფშ. მსხვილი მატყლი (ცუდია).

ირმის ტერფა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.), აუხსნელია. კითხვა მიზის, ვერ დამიდასტურეს.

ირმის ტუჩა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „სოკოა, შემოდგომაზე იცის ამოსვლა, ღრუბელსა ჰგავს“.

ისარი
(1) ჴ.: თოფის ისარი ჴ., ფშ., მოჴ. ზუმბა.

ისარი
(2), კესი, საყუე ფშ. შუა სახურავზე დატანებული გრძელი დირე (ზოგის ახსნით თავხე).

ისარნა
ფშ., სარნა ფშ. წ. ფშავში (ჩარგალში) დიდი გეჯა. ნ. ლათბა. ისარნა ჴ. გრძელი ღარი მარილის დასაყრელად ცხვრებისთვის. ხევსურეთში: გეჯა – არაყისთვის, ლათბა – ლუდისთვის (დიდია), ისარნა – ცხვრის მარილისთვის.

ისი
ჴ. ის, იგი (ჴ. მას.).

ისით
ჴ. ისეთი (ჴ. მას.).

ისკორტა
ჴ. კავებიანი ლატანი, რამე-რუმეების შესაკიდებლად. ბაკურციხელმა კონტას ვეძახითო. ისკორტაზე გადავლევა ჴ. ყირაზე გადაგდება. ნ. ისყია.

ისრ
ჴ. ისე, ისრავ ისეო, ისრევ ისევ (ჴ. მას.).

ისრელაჸი
თ., მიღმ. თ. იქით, ასრელაჸი აქით.

ისყია, ისკორტა
ყირამალა, ყირა. ისყიას (ისკორტას) გადადიოდა ყირაზე გადადიოდა.

იტკეცილაჸეს
თ. ნ. ტკეცა.

იტურნე
ნ. წატურება.

იფრო
მთ., მოჴ. უფრო.

იფუტკნება
ნ. ფუტკნ.

იფქლი
ჴ., თ. მოჴ. წმინდა პური (ასლისა და ქერის გარდა), ახალ-თესლი, დიკა, (შემოდგომაზე ხევუსრეთში სვილის მეტი არა ითესება რა). წმინდა პური თუ ბარიდან აიტანეს, იმასაც იფქლს ეძახიან. იფქლი ხევსურეთში მხოლოდ შატილში მოდის.

იქავ
ჴ., გარევ თ. ისევ.

იქით
ჴ. იქედან; იქი-აქათ ჴ. იქედან და აქედან (ჴ. მას.).

იყმუყნება
ნ. ყმუყნა.

იშევნება
ნ. შევნა.

იშობარი
ჴ. მოულოდნელი შემთხვევა, მარცხი. იშობრად ჴ. უცაბედად. იჩქლითების ნ. ჩქლეთა.

იჩხვერება
ნ. ჩხვერა.

იწინწკლება
ნ. წინწკლ.

იწიწაჸი
(უფრო სწორად: ჸიწიწაჸი) ნ. საპირე.

იწრო
ჴ., ფშ., ვიწრო, იწრუაი ნ. მიწრო.

იწრუაჸი
თ. ნ. მიწრო.

იხვა
თ. ნ. ბოინთ-იხვა.

იხვი-იხვი-იხვი
(ერწოში) იხვების მოხმობა საკენკზე (გურიაში, მაგ., საჯავახოში, იციან: კვატ-კვატ-კვატ).

იხტილატი
(არაბ. მეგობრული ურთიერთობა): „ჯერ სახლში დამპატიჟეს, იხტილატი გამიწიეს, მერმე ვნახოთ ერთი ცხვირში მცემს, მეორე მეჭიდება“ (ვაჟა, 492,3).

იჴბორია
ფშ., ჴ. ფური, რომელმაც ადრე მოიგო ხბო (ვთქვათ, ორი წლისამ). უმართისა მთ., მოჴ., ჴბოილა ფშ., ჴბოურაჸი თ.

იჯაგაჸი
თ. პატარა კოდი (ასე, ფუთ-ნახევარს, ორ ფუთს იტევდეს).

აკაკი შანიძე, მთის კილოთა ლექსიკონი

ლექსიკონში შესულია ის სიტყვები და განმარტებები, რომელიც ავტორმა მოიპოვა 1911 და 1913 წლებში ჩატარებული მივლინებების დროს.

აკაკი შანიძე, თხზულებანი, ტ. 1, თბილისი, 1984 წ.

ელექტრო ვერსია მოამზადა მანანა ბუკიამ

Don`t copy text!