მთის კილოთა ლექსიკონი

There are 101 names in this directory beginning with the letter ტ.
ტაბაკი
ნ. ჴელ-ვარცლი.

ტაბარუკი
(1) ფშ., გუდ., მთ. მოარული, ცუდად და უსაქმოდ მყოფი, სხვისი ლუკმის შემყურე, უხეირო. „მსუბუქი კაცი რომენი არის და სიტყვას არ დააცლის“ (მთ.).

ტაბარუკი
(2), ტაბარზენი ჴ. (მიღმა ჴ.) ვისაც დახეული ტანისამოსი აცვია.

ტაბკურა
თ. პატარა ტაბაკი, მრგვალი ხონჩა (ხონჩა გრძელია). ტაბკურა თ. სინის მაგვარი პატარა ხონჩა (მრგვალი).

ტაბლა
ჴ. სასმელ-საჭმლით გაწყობილი სუფრა (ჴ. მას.). ნ. სამ-ფეჴა.

ტაბლის ფეჴანი
მოჴ. ნ. სასწორ-ჩარექი, სულ-თოჴის ტარანი.

ტაბოცი
ფშ. ბანის სატკეპნელი. საზეპელი მთ., მოჴ., სატკეპნელი ჴ., სატკეპნაჸი თ.

ტაბუნი
ნახირთან ნახე.

ტაგან-ი, ტაგანა, ტაგანია
ტაგანა მოჴ. „კასრსავით ჭურჭელი, ზურგზე წამოსაკიდებელი“ (ყ. 161, 2 ქვ.), ბოჭკის მსგავსი კოდი. „ბატარას ტაგანას ვეძახით და დიდს – ტაგანას“ (მთ.). „ტაგანაი – დიდი, ტაგანიაი – ბატარა“ (მოჴ.). ჩემო ჴელის მამკიდეო, ტაგანაი ამკიდეო, თუ ტაგანს არ ამკიდებ, ჴელი მაინც მამკიდეო (მოჴ.).

ტაგანი
ფშ., საწველელი ჴ., ჴელადა მოჴ. ჭურჭელი, რაშიაც ფურს წველენ. ტაგანაჸი თ. იგივეა, რაც ფშაური ქუბდია, ე. ი. ხის სამარილე.

ტაგრუცი
ჴ. ზანდუკი, პატარა ყუთი. შდრ. კროჭი.

ტავრო
ჴ., მტავრო ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „მუჭა“, რაც ერთ ხელში დაეტევა წყალი ან სხვა რამ. ხელის თითები მოიხრება, მაგრამ „ნეფამდი“ (ე. ი. ნებამდის, ხელის გულამდის) არ უნდა მივიდეს. თუ თითები სულ მოხრილია, მაშინ მჯიღი ჴ. [ორი ხელი – პევში ჴ., პევშვი თ., მქანე ფშ.].

ტაზარი
ნ. აზარი.

ტალავარი
გუდ., მთ., ჴ. ტანისამოსი, ტარავალი მოჴ. (ნ.).

ტალიკანა
ჴ. პერანგის ამარა, ტალიკანა ფშ. უქონელი, ტალიკანა თ. უბარგო, ცარიელი; უშვილო დედაკაცი (ერთი ამტკიცებს: მარტო უშვილო დედაკაცზე ითქმისო).

ტალმა
(ყ. 405, 12) მთ., მოჴ. ქალის მოსახურავი დრაფისა (რუსულიდან).

ტამფა, ტამფაობა
ნ. დამფა, დამფაობა.

ტან-ი
(1) მოჴ., კეზი ჴ. (ნ.).

ტან-ი
(2): დედ-მამის ტანი ჴ., თ., ფშ. (მორიდებულ საუბარში) სასქესო ორგანოები (კაცისაც, ქალისაც).

ტანა
მოზვერი ან დეკეული ერთი-ორი წლისა, სანამ უღელში შეიბმოდეს, ან ხბოს მოიგებდეს. ნ. ჭოჭყი.

ტანა
ამოტანა და წატანა ჴ. ამოღება და წაღება. აიტანა ჴ. აიღო. გამამიტანე ჴ. გამომიგზავნე,

ტანება
ჴ. ნ. გამოტანება.

ტანისაცმელნი
ჴ. ნიფხავი. „ტანსაცმელნი“ მორიდებული ლაპარაკის დროს იხმარება, ისე კი ჩვეულებრივ „ნიფხავი“ ითქმის, რომელიც შალისაა და ერთადერთი სამოსელია კაცისთვის ქვედა ტანზე და რომელიც ამიტომ უფრო შარვალია, ვიდრე პერანგის ამხანაგი, რომელიც ხევსურეთში არც კი იციან.

ტანკაი, ტანკები
ჴ. ორი ერთურთზე გადაბმული კეტი, რომლითაც ტკბილ-ჴოტიან ტომარას წურვენ. არტახები თ. ნ. ჭუჭკაი.

ტარა, ტარანი
ნ. სულ-თოჴის ტარანი.

ტარაბუა
ჴ. ირგვლის შემოტრიალება.

ტარავალი
მოჴ. (ყ. 141, 12; 240, 1 ქვ.; 542, 14 ქვ.) ტანისამოსი. ნ. ტალავარი.

ტარაღანა
ფშ., ტარიღანა ჴ. ღარიბ-ღატაკი.

ტარიგი
ჴ. შიშაქი (დედალი ცხვარი), სანამ მოიგებდეს, სატარიგე ბატკანი (საპირისპიროა სავერძე ბატკანი).

ტარიღანა
ჴ. ნ. ტარაღანა.

ტაროში
თ. ხის ტოტი წვრილი, გასხეპილი.

ტაროცს დგომა
ფშ., ჴ. ჩასაფრება. უტაროცა და დაჰკრა, უტაროცა და გასტაცა. ჴ. დროს მოწვერვა, დროის მოხელთება.

ტარსიკვანი
ჴ. უბეწვო ტყავი, მეში (ცხვრისა, თხისა). ტარსიკონი თ. (კახეთიდან) ერთგვარი ტყავია, თალათინი ფშ.

ტარხვიელა
ფშ., ბორბოწია ქარი ფშ. გრიგალი. ნ. ქარქვეტა.

ტატანი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ცის პირი. ცის ტატანი ჴ., თ., ცის ტატნად მოჴ. „ცის ერზე დაჩნდა კაციო“ (მთ., მლეთე). მლეთეში „ტატანი“ არ იციან. ნ. გიდელ-გიდელ.

ტატნება
ნ. დატატანება.

ტატნობა, ცის ტატნობა
ყ. 572, 15 ქვ.; 631, 18; 643, 6 ჰორიზონტი.

ტაფ-ი
მთ., მოჴ., თ. დაბალი ადგილი (სადაც უნდა იყოს), ტაფა ჴ. ჩაღრმავებული ადგილი, კერძოდ თოფის ჩახმახის ამოღარული პირი, რაშიც პირის წამალი იყრება (ჴ. მას.), ჴვაფი.

ტაფ-ტუფი
ფშ., ჴ., თ. ჩავარდნილი ადგილი ტყეში, ჴვაფებიანი. ღელე-ღულე (მთ.).

ტაფობ-ი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ჩავარდნილი დაბალი ადგილი ტყეში, მაყვლიან-ბალახიანი“. ტაფობა (ყ. 589, 5 და 3 ქვ.).

ტაშ-ფანდურა
მთ., მოჴ. (ყ. 137, 2 ქვ.; 158, 1 ქვ.) ფანდურის დაკვრა და ზედ ტაში, თან ცეკვა. „ტაშ-ფანდურა კაცი – მსუბუქი კაცი“ (გუდ.) ტოშ-ფანდური ჴ. სათამაშოდ დაკვრა.

ტახტა
გუდ., მთ.,მოჴ., ფშ., ჴ. უნაგირის კეხის წინ და უკან ამოშვერილი ნაწილი. „დაჰკიდა ცხენის ტახტაზე ტყავ-გაუჴდელი, რქიანი“ (ირემი) (მერკ. 15).

ტბორი
მოჴ., ჴ., თ., ლაფი მოჴ., ჴ. სველი. დატბორებული დასველებული. ტბორი ჴ. (ბაკურჴ.) ავდარი. ნ. ლაფი.

ტევ
გატევა ჴ., თ. გაშვება. არ გამიტია არ გამიშვა.

ტენა, ტენება
იტენებს ჴ. იტენის; ვსტენიორთ თქუენის წყალობით ჴ. საწყლურად ვცხოვრობთ. მიტენებული ჴ., ფშ. მიკუნჭული.

ტერფი
(1) თ., ფშ. ფეხის გული. ნ. ქუსლი. კოჭი თ. ქუსლი. ჴომი თ. კოჭი.

ტერფი
(2) ფშ., გოგა თ. უყელო წინდის ძირი.

ტეტეჩ
გამოტეტეჩება მთ. (ჴადა) გამოყეყეჩება, გამოშტერება, გონის დაკარგვა (მლეთეში არ იციან). გატეტეჩება ჴ., ფშ. გაშეშება.

ტეხა, გატეხა, გატყდომა
შამილი რომ გატეხეს მთ., მოჴ., თ. ყარსი რო გატყდა . ჴმა გატყდების ჴ. ხმა გავარდება. პირობის გატეხა ჴ. პირობის არ შესრულება. წყლის გატეხა წყალს გასვლა (ჴ. მას.).

ტიალი
ჴ. მოსპობილი, გაჩანაგებული (საწყევარი სიტყვაა). სატიალე ჴ. მოსასაპობი. სრუ გაგატიალებთ ჴ. სულ მოგსპობთ (ჴ. მას.).

ტიგრიანი
ნ. სისხლ-ტიგრიანი.

ტილ-ჩუტა
ჴ., ფშ., წილ-ჩუტა მთ., მოჴ. „სენია ერთგვარი, მომეტებულათ ფეხისა და ხელის გულებში დაემართებათ ხოლმე. შიგნით კანქვეშ საშინელ ქავილს და წვას გრძნობს ადამიანი. წამლათ ხმარობენ: ნედლ თხილის ჯოხს მოჭრიან და ცეცხლში გაახურებენ და იმით დადაღავენ“. ფატარი ჴ., ფშ.

ტილაპი
ჴ. (შატ.) შირიმის ქვა (საკირედ ხმარობენ).

ტილო ჴოფა
ჴ., კისრის ჴოფი მოჴ., კოსრო, კისრის ჴვაფი თ. ჩაწეული ადგილი თავის უკან, კისრის თავზე.

ტიჟინ-ი, ტიჟინა
ჴ., ფშ. ხმაურობა, ალიაქოთი.

ტირილ-ი
რა გატირილებს ჴ. რა გატირებს (ჴ. მას.).

ტკბილი
ჴ., ფშ. (ლუდის ტკბილი), დარკო თ. სვე-მიუცემელი ლუდი. ლუდს ასე აადუღებენ: ქერს ან სიმინდს ჩაჰყრიან ტომრებში და ტომრებს წყალში ჩასდებენ. წყალი გაუჯდება მარცვლებს. წყალში ტომრები ორი-სამი დღე უნდა იყოს. შემდეგ ამოიღებენ და დაჰყრიან სქლად და თბილად დააფარებენ, რომ გაღვივდეს.ყლორტებს რომ გამოიღებს, დატკბება. მაშინ მზეზე გაშლიან გასაშრობად. ეს არის ფორი. შემდეგ დაფქვენ (ფორის ფქვილი) და სალუდე ქვაბში წყვით გადაიღებენ. ორ იმდენ წყალს დაასხამენ და ადუღებენ. როცა დაიშრობს და იმდენი დადგება, რამდენიც ფორის ფქვილი დააყარეს გადმოიღებენ და ტომრებში გასწურვენ. დადგება ტკბილი. ტკბილს ისევ ქვაბში ჩააბრუნებენ, სვეს დააყრიან და კიდევ ადუღებენ. ადუღებენ და კიდევ ადუღებენ. ადუღებენ იმდენ ხანს, რომ სვე გამოიხარშოს და ტკბილი გაამწაროს. შემდეგ ტომრებში გასწურვენ (სვის წვენი, სისწვენი), გადაიღებენ კოდში და საფუარს (ჭიჭს) მისცემენ, შემდეგ ერთ კვირეს სასმელად დადუღდება.

ტკბისველი
( < ტკბილი სველი) ჴ. ყველის ამონაწური შრატი.

ტკეცა
ჴ. ცემა, უტკეცს („ცოლს ვერვინ უტკეცს“) ჴ. უცემს, ტკიც სცემა“ (ბეს.) ტკეცა თ. ცემა. წყვეტ. ტკეცა (ჩაღმებში), ტკიცა (პირიქითში). ტკეცილაჸება: იტკეცილაჸეს თ. იჩხუბეს. ტკეცა ჴ. გარტყმა, ცემა. ვტკიცე მოჴ.

ტკვიფი
თ., სიბინი მოჴ., წიწამური ფშ., წირწამული ჴ. ბური. ნ. სიბინი.

ტკრეცა
ნ. ატკრეცა.

ტლეზ
გატლეზილი წ. ფშ., გაპლეზილი გუდ., მთ. მოსვრილი, გათხუპნილი.

ტმოშტი
თ. ხონი, გობი. თუშური ტმოშტი მხოლოდ იმით განირჩევა გურული გოსაგან, რომ ფეხებზე დგას და სახურავი აქვს.

ტმუკვა
ფშ., ჴ. (რაზ.-ჭყ.) „ხტომა, ტოკვა. ვირი ტმუკავს, როცა საკუდარს ამოსდებენ ხოლმე“, „ძროხამ იცის ტმუკვა“ (მთ.), ტმუკავს – იწიხლებაო (მოჴ.), ჴ. იგივე.

ტოლ-ი
(1) გუდ., მთ., მოჴ., ფშ., ჴ., თ. (ყ. 558, შნშ.) მატყლისაგან გაკეთებული საჩოხე შალი, შინ მოქსოვილი შალი; მატყლის ქსოვილი. ტოლის წკეპლა ნ. წიბო. ბებერას ტოლი მოჴ., ბებერათ ქსელა ჴ. ობობას ქსლი.

ტოლ-ი
(2) თ. ქოჭის კავი. ... ტოლ-ი (3) ჴ. (შატ.), თ. ორ-ტოლი ორ-კაპი, სამ-ტოლი სამ-კაპი, ოთხ-ტოლი ოთხ-კაპი და შემდგომი.

ტოლ-კანწი
ფშ. ნ. ჭრო.

ტოლამანი
(ყ. 264, 1), ტოლომანი გუდ., მთ., მოჴ. (ყ. 266, 13 ქვ.) „სალდათს რო აცვია“. ტოლომანა ჴ., თ. ფარაჯა.

ტოლება
ამოტოლება ჴ. ამოფარება, ერთმა ხევსურმა: „მორბოდა ჴარი, ირემი, ეტოლებოდა თხილებსა“. უეჭველია, ეს სიტყვები წარმოადგენს შემდეგ ადგილს ვაჟა ფშაველას თხზულებიდან: 134, 13 – 14.

ტოლიკა
თ., ყარწიკა ჴ., ყისინა მოჴ. საავდრო წამოსასხამი შალისა.

ტორ-ი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „საცემი რამე, მუშტი. მიტორვა მიტყეპა“. ტორ-ი ჴ. დიდი ჯოხი (მხარზე რო გაიდებენ საჩხუბრად და სხვ.).

ტორვა
ფშ. (ფშ., იმერ. ჭყ.) „ხარბათ ჭამა, ყლაპვა“. თ., მთ., მოჴ. იგივე. ტორავსო – ბევრსა სჭამსო (მთ.), ამოტორა ერთი ჯამი (მთ., ჴ.) „შადლანგაო, ისიც იციან ჩვენში“ (მოჴ.).

ტორო
ჴ. (არხ.), ტურულა ჴ., ტოროლა ფშ. ტოროლა.

ტოტი
ჴ. ფეხი (ცხენისა): „ტოტებზე დგების“, (გადატანით) კაცის ხელიც: აჴდოლა გოშტიკაური ტოტით სადამ თხრის ქვიშათა.

ტოტოხთ დგომა
ჴ. მზას ყოფნა.

ტოშ-ფანდური ჴ. ნ. ტაშ-ფანდური.

ტოში
(1) ჴ., თ. ტაში. გატოშვა ჴ. ცემა ხელით, სილის ჭმევა (ჴ. მას.).

ტოში
(2): მათრაჴის ტოში ჴ., ფშ. მათრახის ბოლო. ტაში.

ტრუკი
მოჴ. ტრაკი. „დედიშენის ტრეკმა“. ტრაკ-ტრუკობს ჴ. წარა-მარა ლაპარაკობს. „სომხებმა იციან ეგეთი ქართული“ (მოჴ.).

ტრუპკა
ნ. კრუმა.

ტუმბო
(ბაჩ. 21) მორევი. ნ. გვირაბი. ტუმბო ჴ. იგივეა, რაც გვირაბი, გურაბი. თ., ფშ. ღრმა და დიდად დაგუბებული წყალი მდინარეში.

ტურ, ტურნ
ნ. წატურება.

ტურულა
ჴ. ტოროლა. ნ. ტორო.

ტუტა
(1) გუდ., ფშ. ცხელი ნაცარი. ნ. ნაცარ-ტუტა.

ტუტა
(2) ჴ., ფშ. ლურჯად საღებავი. სამღებრო მასალა, შემდგარი ადუღებული ნაცრისა, ლილისა და თავშავა ბალახისაგან (უკანასკნელი შეიძლება არ ერიოს).

ტუტა
(3) მოჴ., მთ. დოდაგი, დუდაგი, მლაშე. დაუტუტებიაო, იტყვიან ბევრ მარილ-ნაქნარზე, მლაშეზე.

ტუტა
(4) თ. ძალიან მღვრიე (წყალი).

ტუქსვა, გატუქსვა
ჴ. დატუქსვა.

ტყავ-ი
ჴ. მოსასხამი (ტყავისა) (ჴ. მას.).

ტყავ-საღამო
ჴ. ღამით სახურავი ტყავი.

ტყვე
ხეთის ტყვე თ., ფშ. იგივეა, რაც მწერელთ-ტყვე, მწერელთ-შვილი.

ტყვრეცა
იტყვრიცები ფშ. თვალებს აშტერებ, თვალს არ აშორებ.

ტყვრომა
ნ. გატყვრომა. ნათოზ-დამტყვრალი ჴ. ნაფლეთებად ქცეული (ჴ. მას.).

ტყიურა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ზარა“.

ტყლაპ-ი
გუდ., მთ., მოჴ., ჴ. მჩვარი. „მჩორი საქართველოში იციან“ (მთ.). თიკვი ფშ., სკორის ტყლაპი თ. გატყაპული (ყ. 846), გატყნაპული მთ., მოჴ. გაბრტყელებული. ბაყაყივით გაიტყნაპაო (მთ.). გატყლაპაჸებული თ.

ტყლაპა
ნ. ბოყოჭა, ლავაშა

ტყლაშანი
დარტყმის ხმა.

ტყობ
ნ. შამტყობიე.

ტყრაშნი
ჴ. ნ. ტყლაშანი.

ტყრუშვა
გალულვა (ჭინჭრისაგან), თ. გატუსვა.

ტყრშიალი
გუდ., მთ., მოჴ. ტკაცა-ტკუცი (ცეცხლზე დადებული ნედლი შეშისაგან). „თმები ტყრშიალით აღმა წავიდა“ (ყ. 482, 11 ქვ.), „მოხუცს თმა ტყრშიალით აღმა აეშალა“ (ყ. 565, 19).

აკაკი შანიძე, მთის კილოთა ლექსიკონი

ლექსიკონში შესულია ის სიტყვები და განმარტებები, რომელიც ავტორმა მოიპოვა 1911 და 1913 წლებში ჩატარებული მივლინებების დროს.

აკაკი შანიძე, თხზულებანი, ტ. 1, თბილისი, 1984 წ.

ელექტრო ვერსია მოამზადა მანანა ბუკიამ

Don`t copy text!