მთის კილოთა ლექსიკონი

There are 86 names in this directory beginning with the letter უ.
უბედო
ჴ. ფშ. უძეოდ გარდაცვალებული. ნ. უკლო (1).

უბთ-საკერებაი
ჴ. ნ. თიკვი.

უგ-ი
მოჴ. რომ არ იგებს სრულებით (ცხვარი, ფური).

უგალობს
ნ. გალობა.

უგერგილო
ნ. ლუგუმი.

უგზე
ნ. გზა.

უგონ-მაგონა
თ. უჭკუო, გიჟმაჟი.

უგონთ
გაუგონთებული თ. გონება-დაკარგული, გაგიჟებული. გონთ ყოფა თ. ჭკუაზე ყოფნა.

უდერაჸი
თ. ბევრი. ნ. კუზურაჸი.

უდუმალი
ჴ. შემპარავი (ძაღლი), ქვეშ-ქვეშა (კაცი). მეუდმალე თ., მედუმლე ფშ.

უთაოდ
თ. უთუოდ.

უკადროება
ჴ. უკადრისობა: იუკადროებს იუკადრისებს, უუკადროებავ უკადრისად მიუღია (ჴ. მას).

უკანა მჴარი
თ. ივრის ჴეობა, გარეთ კახეთი. ნ. წინა მჴარი (მჴართან).

უკენ
ჴ. უკან, უკენავ ჴ.უკანვე; უკენა ჴ. უკანა. უკენობას ჴ. ბოლოს, უკანასკნელ (ჴ. მას.).

უკენა შუადღე
ნ. წელიწადი.

უკლო
(1) მრ. უკლონი (ვაჟა, „ივერია“, 1886, № 34) ვინც უძეონი დაიხოცნენ. რაზ.-ჭყონიას ახსნა („შავეთში მყოფნი გარდაცვალებულთა სულნი“) შეცდომა მგონია. უკლო ფშ. უძეოდ გარდაცვალებული უქორწინებელი კაცი. ნ. უბედო.

უკლო
(2) გუდ. უკუღმართი, უხასიათო, უბედური, გაუგებარი. „ა, უკლო შენცა – მოჴევეებმა იციან“ (მთ.). უკლო ჴ., თ. უბედური, საწყალი. უკლო ჴ., თ., მთ., უვარგისი, უბედური, უხეირო, უჯიშო. უკლო მოჴ. ოხუნჯი, ხუმარა, მასხარა (ერთი უარყოფს და ამბობს, რომ უკლო უთავბედო არისო).

უკმიახი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „უკადრისი, თავმომწონე“. უკნიახი ჴ. უკადრისი (იგივე სიტყვაა, რაც უკმეხი, მაგრამ მნიშვნელობა სხვა აქვს).

უკნიახი
ჴ. უკმიახი.

უკუენ, უკენ
ჴ., თ. უკან.

უკუენა
ფშ. უკანა. უკუენა ფშავი სოფელია ფშავის არაგვის თავში.

უკუენითი
ჴ. უკან (საპირისპიროა წინითი წინ). უკუენით თ.

ულავი
ჴ. სუყველა, მთელისოფელი (ქალი, კაცი, დიდი და პატარა). „ულავით გავიდათ ხატის სამკალ ყანაზედ“ (ჴ.).

ულაყი
ჴ., თ. ცხენი ან ჯორი საზოგადოდ (ვირიც თუშეთში). ულაყი გუდ., მთ. დასაკოდი ცხენი, აჯილღა ცხენი (დაკოდილია იაბო). ულაყი მოჴ. მამალი ცხენი (საპირისპიროა ჭაკი).

ულიშნოდ თეთრი
ნ. ცივად თეთრი.

ულო
ჴ. ძნის შესაკრავი. ნ. ნაკრაული.

უმართისა
მთ., უმართისი მოჴ. ნ. იჴბორია.

უმზეგ
ჴ., მაზეგ თ. მასზეით, მეოთხე დღეს: დღეს, ხვალ, ზეგ, უმზედ (მაზეგ).

უმზველი
საქონელი, რომელსაც არ მოუგია. ნ. ზვება. უმრეცლო ჴ. ორსული დედაკაცი. ნ. ორიანი.

უმრეცლო
გუდ., მთ., თ. ქალი, რომელსაც ჯერ თვიური არ მოსდის.

უნ
( < უნდა) ჴ. გინდ, „უნ თეთრს მივსცემ, უნ საკლავს“.

უნამუსო
ნ. საუნამუსოე.

უნცროსი
ჴ. უმცროსი. „მკვდრის უნცროსი მკვდრის მოსამსახურე აიქიოს“ (ბეს.). ნ. მკვდართად შაწირვა.

უნჯი
უნჯნი ყმანი ჴ. საუკეთესო მოყმეები (ჴ. მას.).

უპირა
ნ. პირი.

ურანტ-ი
ჴ., თ. გუთნის კვალი.

ურანტა
ჴ., ჴარ-წინა (მჴარ-წინა), გუთნის ჩიტა გუდ., მოჴნაი მთ., მოჴნავი, მოჴნავა მოჴ., საჴნაურა ჴ. (შატ.), ჴორ., საჴნუელა ფშ. ჩიტია, ნახნავში დადის და ჭიებს ეძებს. ნ. მოჴნია.

ურემი
ნ. ჴარ-გუთანი.

ურმალია
მოჴ. თამაშობაა.

ურმის დუმა
ნ. დუმა.

ურმის უბე
ფშ. გამართული ურემი, თუ თვალებზე არა დგას, ურმის ჴელები მოჴ. (ასეა!).

ურო
ნ. მურო-ბალახი.

ურსა
ჴ., უსა გუდ., ლურსა ფშ. ცალპირი დანა, რომელიც არ იკეცება. ნ. სამართებელი, ლურს. ხანჯალში ჩასაგები დანა – ხანჯლის ბარტყი მთ.

ურუღვიანი
ჴ. (შატ.) ნ. ორღვიანი.

ურუღი
ნ. უღური.

ურჩოდ
ჴ., მოჴ. ურჩად მთ., გუდ. მოურჩენლად, „ურჩოდ ორ ნაჭრევიანი“.

ურძანი
ჴ., ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ჯაგის გვარი მცენარე“. ურძენი ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ერთნაირი ხეა, თეთრ-ბუსუსიანი ფოთოლი ასხია, წითელი ნაყოფი იცის. მთაში ჰგვარობს, ჯოხებათ ჭრიან, ნაყოფს ჭამენ“. ურძანი და ურძენი ერთი მგონია. ურძენაი მთ., ურძენი მოჴ. მათრახის ტარებს აკეთებენ ურძნისას. ურძნის ნაყოფი – ცლიფა, ცლიჴვა ჴ., ცილჴვა ჴ. (ბაკურჴ.).

ურწანი
გუდ., მთ., მოჴ., ფშ., ჴ., თ. ბერწად დარჩენილი (ცხვარი, ცხენი, ფური და სხვ.) ურწანი დედაკაცი ფშ. უშვილო დედაკაცი. „ურწან ცოლი გყავ, ძმობილო“. (ფშაური ლექსიდან).

ურჴი
თ. ვისაც ლაპარაკი არ შეუძლია.

ურჯულო
ჴ. მაჰმადიანების ეპითეტია (ჴ. მას.).

უსა
გუდ. ნ. ურსა, ლურსა.

უსაბედი
„უსაბედი საქმე მომივიდაო“ (გუდ.) უცაბედი, მოულოდნელი რამ, ფათერაკი, ხიფათი.

უსაკადრევო
ჴ. რომ არ ეკადრება, ისეთი (ჴ. მას.).

უსკუპაჸ
თ. უდუმრად, მდუმარედ.

უსმარი
(არაბ. مسمار ) ჴ., თ. მუსმარი, ლურსმანი (მთ.), რუსმალი მოჴ., უსმარი თ. ნალის ლურსმანი. ნ. ყადაღა (1), ყაირი.

უსულადოდ მკვდარი
უდანოდ კვდარი.

უსურმაგი
ჴ., თ. ცხოველი, რომლის ხორცი არ იჭმევა (ცხენი, ძაღლი, კატა და სხვ.).

უტ-ი
ჴ. (მხოლოდ ძველ ლექსში) უჭკო, გიჟი.

უტაროცა
ნ. ტაროცს დგომა.

უფერი
ჴ., მონა ჴ., თ., გონჯი მოჴ. ცუდი. „გეუფრა ჴევსურეთჩი“? – მკითხა ერთმა დედაკაცმა. უფერი ჴ. ა) ცუდი, ბ) უშმაკი: „მკითხავი ეტყვის: ემა და ემ ალაგში ქალს უფერ შახყრივასაც, გზაშიავ, უფრის (ანუ ეშმაკის) ჴელ-წამაყრილიავ“ (ჴ. მას. 153).

უქმობს
მეუქმარი ჴ. ვინც უქმობს (ჴ. მას.).

უქმრუა
ჴ. უქმრო (ჴ. მას.). ფორმა კნინობითია.

უქცევს
ნ. მოქცევა.

უღალ-მაღალო
თ. წარა-მარა, უწმაწური.

უღარალი
ფშ. ნ. მუღალარი.

უღბი
გუდ., მთ., თ. უსარგებლო, უღბად გაიარა უსარგებლოდ გაიარა. უღბი კაცი (გუდ.), ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „აუგი“. ჩემს თავზე უღბის მოთქვამსა ჭირიმც მიუვა კარზედა! ნუმც გამარიდებს სიკვდილი ლამაზის მოუკლავადა“! დაბეჭდილია „მოთქმასა“. „უღბი მაიღო ჩემზედაო – გამამწარაო, მაგინაო“ (მთ.) „უღბი მამიყარაო – კაცი კაცს რომ შააწუხებს“ (მთ.), უღბი ჴ. (მიღმაჴ.), თ. მოუჴმარებლად წასული საქონელი (მაგ., უდანოდ მკვდარი).

უღელანი
ჴ., მოჴ. ორი ვარსკვლავია ერთად, ძალიან ბრწყინავენ.

უღრანი ტყე
(ბაჩ. „დ.“, 6) დაბურული ტყე, ხშირი, გაუვალი.

უღური
გუდ., მთ., მოჴ., ჴ. ჯიში. „სადაც თქვენი უღური დაიძახონ, თქვენი მოწაღმართე ანგელოზი მოიხმარეთ“ (ვაჟა, „ივერია“, 1886, № 39). „კაი უღურის კაციაო – კაი ჯიშის კაციაო“. უღურიანი ჯიშიანი. ურუღიანი თ. კაი შეხედულობისა, მოსაწონარი.

უყბო
ჴ., ფშ. (შუაფხო) უწვერო. ნ. ყბა.

უყელავს, მიყელავს
ნ. ყელ.

უყმო ყმა
ნ. ყმა.

უყუსაყრელი
( < უკუსაყრელი?), ქიბოჯაი მთ., ორ-კაპი ჯოხი ხვნასა და ფარცხვაში სახმარებელი.

უშტარი
მთ., ფშ., ჴ., თ. ბრმა.

უჩინ
დაუჩინდა ჴ. უჩინი შეიქმნა, დაღამდა, დაბნელდა. დაუჩინაჸდა თ. იგივე. დააუჩინებს (მესხი მზეს და მთვარეს).

უჩურგა
გუდ., მთ., ურქინა. ნ. ჩურგვა.

უცაბედო
(კითხვა) ყ. 187, 16 ქვ. გაუფრთხილებელი (კითხვა). ნ. უსაბედი.

უცანა
თ. ბალახია, ნიორს ჰგავს. ძაღლს რომ აჭამო, მოჰკლავსო. (ცხენის კბილა (?) გურიაში, კერძოდ ჩემს სოფელში, ნოღაში).

უწილო
გუდ., მთ., მოჴ., ფშ., ჴ. უშვილო, განსაკუთრებით უძეო. ნ. წილობა.

უხანოს ხანთა
ჴ. უდროო დროს (ჴ. მას.).

უჴდური
მოჴ. რძის ნაწარმოები: კარაქი, ერბო, ყველი. შდრ. საჴდური.

უჴედ-მაჴედი
ჴ. ძნელად სავალი (გზა). შდრ. უჴეტ-მაჴეტი.

უჴედარი
გუდ. ნ. ღადა-ღუდე.

უჴეტ-მაჴეტი
(გზა) ოღრო-ჩოღრო, ძნელად სავალი (გზა).

უჴჩი
ჴ. მოდრეკელი, გაუწვრთნელი, მოუქცევი (მაგ., გაუჴედარი ჯორაკა). მიზის კითხვის ნიშანი.

უჯერო
ჴ. დაუჯერებელი, ურჩი. უჯეროდ ხარ ჴ. არ იჯერებ, ურჩი ხარ.

აკაკი შანიძე, მთის კილოთა ლექსიკონი

ლექსიკონში შესულია ის სიტყვები და განმარტებები, რომელიც ავტორმა მოიპოვა 1911 და 1913 წლებში ჩატარებული მივლინებების დროს.

აკაკი შანიძე, თხზულებანი, ტ. 1, თბილისი, 1984 წ.

ელექტრო ვერსია მოამზადა მანანა ბუკიამ

Don`t copy text!