მთის კილოთა ლექსიკონი

There are 203 names in this directory beginning with the letter შ.
შაბათ-კვირა
ფშ. ვარსვლავნარი „დიდი დათვი“. ვითომ მისი ვარსკვლავები შეადგენენ შვიდეულის დღეებსო. ნ. ჴარ-გუთანი.

შაბათის რიგი
ჴ. უკანასკნელი რიგია, სულ ბოლოს, და იმ რიგზე მხოლოდ მეშაბათენია მიწვეული. ნ. მეშაბათე.

შაბაში, შაბაშის ფული
ფშ. მოცეკვავეების მიერ შეკრებილი ფული მაყურებლებისაგან ცეკვის გათავების შემდეგ (ნ. ეკატ. გაბაშვილი, ცეკვა).

შაბირება
ნ. ბირ.

შაბოში
თ. ხბოს ხსენი რძის შესადედებლად (დვრიტა თ. ბატკნის სხენია მხოლოდ). ვეძისჴეველმა: ორსავე შაბოშს ვეძახითო.

შაბურკვილი
ნ. ბურკვი.

შადლანგე
მოჴ., შაჩხამე მოჴ. შეჭამე (წრომით მიმართვის დროს). შადლანგვა თქვლეფა, ხარბად ჭამა.

შავ-არყაი
ჴ., შავ-არყაჸი თ. შავ-ქერქიანი არაყი.

შავ-ბიჭი
(ყ. 844,2 ქვ.), შავ-ბიჭა (ყ. 19,5; 475,4), ქალა-შავა (ყ. 845,14 ქვ.), ქმარ-შავა საწყევარი სიტყვებია.

შავ-ი, კუპრ-ი
მთ., მოჴ. საწყევარი სიტყვებია მიმართვის დროს: ქალ-შავი, ბიჭა-შავი, ქალ-შავო, ბიჭ-შავო (მთ., გუდ.), ქალ-კუპრაო (დედა წყევლის შვილს).

შავ-შეშაი
მთ. ხეა.

შავ-წითელა
ჴ. ნ. თეთრ- წითელა.

შავარდენი
ჴ. შევარდენი. ნ. მიმინო.

შავეთი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „საზოგადოთ „უკლოით“ სამყოფი ქვეყანა, სადაც ამ სოფლით გასულნი ბინადრობენ. ჯოჯოხეთი და სამოთხე ხალხს არა აქვს გაყოფილი ამ სიტყვაში. რა კი კაცი მოკვდება, ფშავლისთვის სულ ერთია, ჯოჯოხეთშია თუ სამოთხეში. იმის რწმენით სული შავეთშია და იგივე მოთხოვნილებანი აქვს, რაც აქ ცოცხალს ჰქონდა. ჯოჯოხეთი და სამოთხე ქრისტიანობამ ასწავლა“. შავეთი ჴ., თ. ჯოჯოხეთი (სულეთი თ.), შავეთი თ. (გადატანით) ავი, ანჩხლი (კაცზე).

შავი ხილი
ქუბი და შავი ხილი (ყ. 239,8 ქვ.), ხახამა, შავი ხილი და ჭუკი (ყ. 240,8 ქვ.). „შავ-ხილაი კია ჩვენში“ (მთ.).

შავნაი
მთ. შავი (წარმოების თვალსაზრისით შდრ. ლეგა და ლეგნაი).

შავრა
ჴ., თ. შავი ცხენი ან შავი ძროხა (ხარი ან ფური).

შავხალი, შავხელი
ნ. იარაღები.

შაზიკული, შეზიკული
ნ. ზიკ (2).

შაზმანება: გული შამიზმანა
მთ. შემილოცა (შეშინებულზე იტყვიან). ნ. ზმანება, შაზომვა.

შაზომვა
შამიზომე მოჴ. შემილოცე. ნ. შაზმანება.

შაკაზმულობა
ჴ., შაკმაზულობა. ნ. კმაზულობა.

შაკოლტება
ნ. კოლტ.

შაკრეფა, შაიკრიფების
ჴ. შეიკრიბება (ჴ. მას.).

შაკუთება
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „შედედება, სისხლი ან რძე“. შაკუთება მთ., მოჴ., ჴ. იგივე, მაწვნისაც. დაკუთება თ.

შალანი
ჴ. შალდაყი, შამბი (?): შალანში ჩამჯდარ (ჴ. მას. 176,8).

შალაფი
ჴ., თ., ფშ. ბურღის მსგავსია, „შალაფისხვაა, ბურღი სხვა“ (თ.).

შალდაყი
გუდ., მთ., მოჴ. (ყ. 660, შნშ.), ჴ. მაღალი და ნოყიერი ბალახი, მსხვილ-ფეხა ბალახი. „ცხორს არ უყვარს შალდაყი“ (მოჴ.). შალდაყი თ. ერთგვარი ბალახია, მაღალი იზრდება (საპირისპიროა ქაცაბანი). შალდაყი მთ. შამბი. შალდაყიანი ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „მაღალ გაუვალ ბალახით დაფარული ადგილი“, შამბი.

შალტვა
ნ. შატვა.

შალშავი
ჴ. ნ. შილშავი, ჟოლი.

შამაე
წელიწად შამაე წუხრა ჴ. ახალწლის დადგომის საღამო (ჴ. მას.).

შამათი, შამანთ-ი
ნ. დაშამათება.

შამანი
ჴ., თ. ა) დაბალი ხარისხის არაყი, რბილი, ბოლონდელი. ბ) უხეირო სასმელი რაც არი (ღვინო, არაყი).

შამგლისფერება
ნ. მგლის ფერი.

შამოკვალთვა
ნ. კვალთ.

შამტყობიე
ჴ. შემტყობინებელი (ჴ. მას).

შამშალი
ჴ. (გურო): შამშალს გავავლევ დავჭრი, დავკუწავ ყველას, ხალხს.

შამჯუღვილი ადლი
ნ. ადლი.

შანდობა
ჴ. შენდობა, შაუნდას ჴ. შეუნდოს. შაშანდობარი ჴ. შესანდობარი.

შანეხვა
ნ. შეპატიება.

შანტალი
თ. ჭყანტი.

შარ-ი
ტვინი თავისა, ბადესავით რომ არის გაბმულის თავის ზედა ძვალსა და ქვედა ძვალს შუა; შარის ბობოქარი ჴ. თავში თუ ვისმე მძიმე ნაჭრევი სჭირს და აცხროებს (მიზის კითხვის ნიშანი).

შარ-ტიალი
(ყ. 369,6 ქვ.).

შარანდელი
მთ., მოჴ. ნ. შარშ.

შარასწინდელი
მთ., მოჴ., ნ. შარშ.

შართმევა თვალისა
მტერმ შამამართვა თვალია ჴ. (ჴ. მას.).

შართხა-ბურთხა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „რომელიც არას დასდევს კოხტაობას, თავის სილამაზეს და უბრალოთ იცვამს“.

შარტვა
მოჴ. ნ. შატვა.

შარშ
ჴ., თ., შარშა მოჴ. შარშან. შარანდელი მთ., მოჴ., შარშანდელი ჴ. შარშანდელი; შარასწინდელი მთ., მოჴ., შარშანწინდელი. „შარშ ზდველთ მოჴდა“ (თ.) შარშან შემოდგომაზე მოხდა.

შასანდობარი
ფშ. ნ. შაშანდობარი.

შასრუნტვა
ჴ. ნ. შესრუნტვა.

შატ-ი
ჴ., ინჩვლი მოჴ. მაყურჟი.

შატვა
ჴ., თ., ფშ., გუდ., დაშატვა, მაშატვა, ჩაშატვა თოკის ან თასმის შეკვანძვა, გამონასკვა. ჩააშატ-მააშატე ჩაანასკვ-მოანასკვე. გამოშატე ჴ. გამოამაყურჟე. შატივ ფშ.: წვერებზე საჭეებს „შატივ“ ჰქონდა ძუა გამონასკული (ვაჟა, 420,1 ქვ.). შატით გუდ., შატივ. დაშატვა მოჴ., გამოშალტვა თ. გამომაყურჟება.

შაფართხელა
თ. ნ. საფართხელა.

შაფერჴება
ნ. დაფერჴება.

შაფრაშფრაება
ნ. ფრაშ-ფრაში.

შაფრობა, შაიფრო
ნ. აფრობა.

შაფუნდრუკება
წ. ფშ. ნ. ფუნდრუკი.

შაქიანი
ფშ., გუდ., მთ., მოჴ. ცხვარი, რომელსაც დუმა სწორად აქვს და არ არის დაშვებული. (საპირისპიროა რიკ-მრუდი).

შაქიანი
მოჴ. დუმა-მოკლე, კუნტულა. საპირისპიროა დუმეური მოჴ.

შაყრილი
ჴ. ერთად მოქუჩებული ძნები, მელაური გუდ., მთ.

შაშალი
( <საშალი) მოჴ., ჴ. (არხ.) სისხლის საყარი ნეშტარი. შაშალი ჴ., თ. ქართული თოფის ჭახრაკების მოსაშლელი, სახრახნისი.

შაშანდობარი
( <შასანდობარი), მოჴ., შასანდობარი ფშ. მიცვალებულის შესანდობრად ჭირისუფალი ორასიოდე ნაბიჯის მანძილზე ნიშანს დასდგამს და ახალ ტანისამოსს შეაკერვინებს. ვინც ნიშანს პირველად მოარტყამს, მას ერგება საუკეთესო რამ ამ ტანისამოსიდან. სხვა მომრტყმელებს შეხვდება დანარჩენი. სანამ შაშანდობარს არ დასდგმენ, მანამდე იმ სოფელში თოფის სროლა შეუძლებელია, თუნდ ცოფიანი ძაღლი მიუვარდეს. ამას ეძახიან კიდევ თოფის ჴმის გატეხას (გატეხინებას). ხშირად ტანისამოსის ნაცვლად ფულსაც სდგმენ. ხევსურეთსა და ფშავში ამას ღაბაკი ჰქვიან. შაშანდობარი ჴ. შესანდობარი თ. მიცვალებულის სულის მოსახსენებლად შესმული ლუდი ან არაყი.

შაშარი
ჴ., ფშ. ხმლის წვერი, სანამ ყუა მიუდგება (ხმალს წვერში ორივე მხარე ალესილი აქვს ხანჯალივით. დავით-ფერულს დიდი შაშარი აქვს). ნ. შაშალი თ.

შაშატვა
ნ. შატვა.

შაშუბლე
( <საშუბლე) მოჴ. შუბლზე შემოსახვევი სარტყელივით, შალისა. ჴელი(ს)-საჴოცი ჴ. თავ-საკრავაჸი თ.

შაჩვევი
ნ. საჩვევი.

შაჩმახე
ნ. შადლანგე.

შაცოდება
მაგის გულისად ჯვარს ვერ შავსცოდდებით (ჴ. მას. 139, 17) მაგის გულისთვის ჯვარს ვერ შევსცოდავთ.

შაძახნება
შასძახნებს, შაზძახნებს (ღმერთს) შესძახებს, შეევედრება. შაუძახნებავ ხთისად შეჰვედრებია ღმერთს (ჴ. მას.).

შაძენა, შეძენა
ჴ., თ., ფშ. მაწივრობა, ყუათი.

შაწირვა მკვდართად (მკვდრებისად)
ჴ. მკვდრების გინება („ჯორს მიგიკლავ“ და სხვ.) ნ. მელა.

შაწყენა
ჯვარს არა შავაწყინათ (ჴ. მას. 127,21) ჯვარს საწყენი არაფერი შევახვდროთ.

შახვევა (ცეცხლისა)
ნ. ჩახვევა.

შაჴაჴვა
თ. ნ. ჴაჴი.

შაჯერება
შიმშილ შაგვაჯერნა ჴ. შეგვაწუხა.

შე
(1) თ., შრე ფშ. ზოლი კლდეების ქანებს შორის.

შე
(2) ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ქსლის ჩასაბმელი ძაფი“. მოჴ., ჴ., თ. იგივე. საშევარი ფშ., ჴ. თ. წვრილი ჯოხია ქსელში, რომელიც „თითებზეა“ მიმაგრებული. ნ. შევნა.

შებუ
თ. ნ. შიბუ.

შევნა
ფშ., გუდ., მთ., თ. საშევარი, მრგვალი ჯოხია, რომლითაც ძაფი იშევნება ქსელში.

შეზიკვა
ნ. ზიკ.

შეკერვა
თ. ლექსის გამოთქმა,შეთზვა. შეკერილი თ. შეთხზული (ლექსი).

შეკვრა
(ყ. 84,3 ქვ.) წყევლა.

შეკმაზულობა
ფშ. ნ. კმაზულობა.

შეკოკვება
შევაკოკვებთ თ. შევიყვანთ (ბრმა კაცს, ავადმყოფს), გავაკოკვებთ თ. გავიყვანთ (მიღებულია, ალბათ ქოკ-ისგან, რომელიც წოვათუშურად ფეხს ნიშნავს).

შელშავი
ნ. შილშავი.

შემგლისფერება
ნ. მგლის ფერი.

შემკმარი
( <შემკუმარი) კომლ-შესული (ყაღი, ლორი).

შემოგირგლვა
ნ. გირგოლი.

შემოკვალთვა
ნ. კვალთ.

შემოქშუტუნება
ნ. ქშუტუნი.

შემოქცევა
გუდ., მთ., მოჴ., ფშ., ჴ., თ. პასუხის გაცემა, სიტყვის შებრუნება.

შემოჩინ
„მალ-მალ შემოგიჩინდები“ (თ.) – მალ-მალ შემოგიჩნდები.

შემოწუთხული (კაბა)
ყ. 302, 10 ვიწრო (?).

შენარევი
მთ., ფშ. ნარევი.

შეპატიება (მიწისა)
(შაქრო, „დროება“, 1884, № 168) მონაკლვა. შანეხვა ჴ., მოსკორვა თ., „ყანას სასუქი დავაყარე“ მოჴ.

შერშა
თ. ნ. ჟოლი.

შესრუნტვა
მთ., მოჴ. ბურნუთის ცხვირში შეყრა, ბურნუთს რომ ცხვირში შევიყრით, შესრუნტაო (მთ.). შასრუნტვა ჴ. ცხვირით მაგრად შესუნთქვა.

შესუტვა
გუდ., მოჴ. (ყ. 188,8 ქვ.) შეწოვა, გაჟღენთა.

შეტაცება
გულს შემტაცა (ყ. 426, 18).

შეფრობა
ნ. აფრობა.

შექ(ვ)სვა, შაქ(ვ)სვა
ჴ. მიჩვევა (საქონელზე), შეექვსვის ჴ. მიეჩვევა. აწმყო: ვექვსვი, ექვსვი, ექვსვის და შემდგომი. წყვეტილი: შავექსი, შაექდსი, შაექს, შავექსენით, შაექსენით, შაექსნეს.

შექა
თ.: შექა ჩემს თავს თ. ახია ჩემზე.

შეღვათი
ნ. შიღავათი.

შეღმ
გორ-შეღმ ჴ. შეღმა გორზე (ჴ. მას.).

შეშატვა
ნ. სატვა.

შეშველიება
თას(ს) შიაშველიებს (ჴ. მას. 127, 16; დაბეჭდილია: თასში აშველიებს) თასს შეაშველებს, მიაწვდის.

შეშიშხინება (მწვადისა)
გუდ. (ყ. 16, 13), დაშხიტინება მოჴ.: ცეცხლზე დააშხიტინეს მოჴ.

შეშულა (თითი)
ჴ. საშუალო თითი ( ჴ. მას.).

შეშხვა
ფშ., შიშხვა მოჴ., გაშეშხვა, გამოშეშხვა, დაშეშხვა ფშ. (ვაჟა, 305,2 ქვ.) ისე გაჭრა, რომ გაიშალოს, მაგრამ ნაჭრები არ დაშორდეს ერთურთს: ვშიშხავ, გავშიშხე მოჴ.

შეწვერვა
თ. ნ. მოწვერვა.

შეწონვა
ნ. წონ.

შეხვევა (ცეცხლისა)
თ. ნ. ჩახვევა.

შეხიბლვა, დახიბლვა
ნ. ხიბალი. შეჯერება (არ აღმინიშნავს, სად) შედარება, შემოწმება.

შეჯერება
მოჴ. დაკმაყოფილება. შეჯერება თ. შერიგება, დათანხმება (დავაში).

შვებული
თ. სწორად აზრდილი ხე.

შვერა (ფეჴისა)
გუდ., მთ. იშვირა ფეხი და გადაფრინდა (ყ. 595, 13 ქვ.) ასწია ფეხი და გადახტა.

შვიდი
ნ. ხარჯი ფშავში.

შვილდი
ნ. მშვილდი.

შვილი
(1): თათრის შვილები ჴ. თათრები, თუშისშვილები (თუშიშვილები) ჴ. თუშები, ქისტიშვილები (ქისტის შვილები) ქისტები, ჴევსურიშვილები ჴევსური, ჴევსურთ შვილები ჴევსურები, მშავლის შვილები ფშავლები (ჴ. მას.).

შვილი
(2) ნ. სხვის შვილი.

შვილი
(3) ნ. კორჯოხობა.

შვინდ-აწალა
ფშ. (რაზ.-ჭყ. შვინდაწალა) „ხე, შვინდის მსგავსი“. ხეა. შვინდ-არწალა მთ., შვინდ-ერწალა მოჴ., შვინდ-ანწლა თ., შვინდ-არწალა თ.

შიბ-ი
კლდის შიბი ჴ. ფენა კლდისა. „შიბო დ შიბო კლდისაო“. შიბი თ. ძეწკვი.

შიბა
ფშ. წინდის ქსოვაში სახმარი ფერადი ძაფი. შიბაიანი თათი ჴ. მსხვილი თათი, ორმაგად მოქსოვილი.

შიბუ
ჴ., ფშ., შებუ თ. „მთის ხანძილი“ (ღანძილი). ცოტა განსხვავებაც არის შიბუსა და ხანძილს შუა: მთისა დიდია, ბარისა პატარა. ბალახია, მწნილად ინახავენ. გაზაფხულზე თოვლი რომ აშრება, მაშინ მოდის. ნივრის გემოა ქვს. ნ. ბაშო.

შიგ-მოვალი (ბოძი)
გუდ. ნ. ძირაული.

შიგა-შიგ
გუდ., მთ., მოჴ., ფშ., ჴ., თ. შიგა და შიგ (ყ. 1096, 17) აქა-იქ.

შიგათი
ჴ. შიგნიდან. -შიგით: ეხშიგით ეხიდან (ჴ. მას.).

შიგანგარა
ჴ. გადმობრუნებული ქუდი, ე. ი. ქუდი, რომელსაც მატყლი შიგნით აქვს. გარიბანდის ქუდი თ.

შიგირგელა, სიგრიგელა
მთ., შიგრეულაი მოჴ., სიგირგელა ფშ. ჩხუბი.

შიგიში
ჴ. მიწევ-მოწევა, ერთმანეთში მოხვედრა, ხელ-ჩართული ბრძოლა (ჴ. მას.).

შიგნითაჸი
თ., მძეჴვი ფშ. ძეხვი.

შილინგი
თ. ნ. შილინდი.

შილინდი
ჴ., ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „თოფების ერთად სროლა“. შილინგი თ. იგივე. შილინდებურად ჴ. „ჩქარ-ჩქარა, სწრაფად, შეუჩერებლათ“ (ბეს.).

შილშავი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „პატარა მთის მცენარეა. შავათ მწიფდება მარიამობის თვეში, გემო კვრინჩხს უგავს. ბალახებში არა ჩანს ხოლმე, გურ-იმერ. მოცვი“. შავი ხილი მოჴ., შირშავი (არ აღმინიშნავს, სად), შილშავი ჴ., შელშავი თ. ნ. ჟოლი, შდრ. ვილე.

შიმელა
ჴ., თ., ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ახალმოზარდი ხე“, ჩქოლა, ნორჩი ხე. შიმელა თ. მოზარდი ხე, სწორად წასული ცისკენ, წვრილი ხე (ზოგმაარ იცის). შიმელა მთ. მაგარი, საუკეთესო წიფელი, სახლების საშენებლად ხმარობენ, თავ-ხედ ხმარობენ. „შიმელა წიფელი უნდა მოვჭრაო (მთ.), „შიმელა ის არის, რომენიც მაგარი წიფელია“ (მთ.). ნ. ბაყილა.

შიმჟავე
( <სიმჟავე) თ. კაპარი (ნ.).

შიმშილის ყარაო
ნ. ყარაო.

შინ შამახვეწილ მტერი
ჴ. მტერი, რომელიც შინ მიუვა კაცს და შებრალებას სთხოვს (ჴ. მას.).

შინაი
ჴ. საზოგადოდ სახლია, უმთავრესად კი ქვემო სართული. გუდ., მთ. იგივე.

შინტლიკა
ჴ. ნ. სინტლიკა.

შინში
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „დეიდაშვილი“. შინშები გუდ., მთ., მოჴ. დათა შვილები, დეიდაშვილები (მხოლოდ). [ძმათა შვილები ბიძაშვილებია]. შინში ჴ., თ. ა) ბიძაშვილი, ბ) დეიდშვილი. ვინა ნახა შინშთა შვილნი ერთად მწოლნი, მძინარენი? მზენამ ნახა, მზე დაბნელდა, წყალნი დაშრენ მდინარენი“ (მოჴ.).

შინჯი
მოჴ. დაზიანება. შინჯი შეუვიდა დაზიანდა, გაფუჭდა.

შირიმის ქვა
ფშ. ერთგვარია ქვაა, რბილი.

შირშავი
ნ. შილშავი.

შიტე
თ. ხიფი, გრძლად ახვეული ბაწარი (ბაწარი მსხვილი ძაფის მნიშვნელობით). ბაწრის შიტე, ნაზდის შიტე, ნ. ხიფი.

შიტყორი
თ. ტინტილა, პატარა ხვლიკი; ხვლიკი საზოგადოდ. ნ. ფსვენი, აღვარტი.

შიღავათი, შიღაოთი
გუდ., მთ., მოჴ., ჴ. შეღავათი.

შიშაქი
გუდ., მთ., მოჴ., ფშ., თ. (ყ. 87, შნშ., 542, შნშ., 655, შნშ. ა) ასაკ-მოსული, ჯერეთ უშობელი დედალი ცხვარი (დ. ჩუბინაშვილს შეცდომით მამლად აქვს ახსნილი). ნ. ცხვარი. ბ) შიშაქი ფშ., თ. უმზველი ღორი.

შიშლიგი
ფშ., გუდ., მთ., თ. ა) მწყემსებს შორის მორიგეობით დაკლული ცხვარი ან ღორი. ბ) ცხვრის გაყიდვის დროს ყოველ ოცზე ( ან 30-ზე, ან 50-ზე, 100-ზე) ზედმეტად მიცემული ცხვარი. გ) ოცი ცხვრის მატყლზე ერთი უფასოდ მისაცემი, როცა მატყლს ყიდულობენ თვლით (გასაპარსს და არა გაპარსულს).

შკამი
მოჴ. (ყ. 318), სკამი ჴ. გრძელი ჩამოსაჯდომი კერის პირას. მარტო-შკამი, სამარტო შკამი მოჴ. სკამი. ფეიქრის შკამი, საფეიქრო შკამი მოჴ. საქსოვი დაზგა. გუდამაყარში ყველგან სკამი.

შლა
გადააშლიან (ტილს, გირწყილს) ჴ. გადააყრიან; თოფებს დააშლიან ჴ. თოფებს დააყრიან, დაუშენენ; მამაშალევ მომაყარეო, მიეშალა მიეყარა (ჴ. მას.).

შმორ
ნ. აშმორება (აძმორებასთან), დამშმარი.

შოვი
მოჴ. ნ. ჭორღი (1).

შოთი
მთ., ჴ., ფშ. ფიტი ჴ., თ. ფიჭა (თაფლიანი და უთაფლო). ნ. გოლი, ხილილო.

შოთხი
ჴ., ფშ., შოთხვი ჴ. (შატ.), თ. ხეა. შავი ქერქი აქვს, შავად დაისხამს. ნაყოფს ჭამენ.

შოკო
ჴ., ფშ., შუკო ჴ. (არხ.), ცეგო მოჴ., ქაბუზვაჸჸი თ. ბზრიალა.

შოლტ-ი
(1) ფშ., გუდ. კოჭი, თავხეზე გაწყობილი დირეები. მოსელი მთ. ხე, ხეები მოჴ.

შოლტ-ი
(2) საქალმე ტყავი.

შოლტა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „გუდა გაუყვლეფელის ტყავისა“. გაუყვლეფელი ტყავის გუდა, ბეწვიანი გუდა (მთ.). შორით ჴ. შორიდან, შორითავ ჴ. შორიდანვე (ჴ. მას.).

შორტი
გუდ., მთ. ნ. ჭორღი (1).

შოშმან
დაშოშმანეს ჴ. დაამშვიდეს, დააწყნარეს (ჴ. მას.).

შოჭი
( <სოჭი) ჴ., ოჭი თ. კევი. მთიულეთში არ იციან, ამბობენ კევიო.

შრატი
ნ. ანზლატი.

შრე
ფშ. ნ. შე.

შრტიალი
(ყ. 829, 17; 922,12) ჭყივილი, შეძახება.

შტიკი
(რუს.) ჴ. ხიშტი (ჴ. მას.).

შუ
ჴ. შუაზე. შუ-და-შუ ჴ. კაცსა და კაცს შუა. „ჩაიყენეს ქისტები შუ-და-შუ“ (ჴ. მას. 169, 17). წელ-შუ ჴ. წელ-გამოშვებით, მეორ-მეორე წელს. შუაღამე შუაღმე, შუა: შუაკაცი, კაცშუაკაცი მედიატორე, შუამავალი ჩხუბის შემთხვევაში.

შუა
თ. ნ. ჭერხო.

შუა ბოძი
მთ. ნ. ძირაული.

შუადღე, უკენა შადღე
ჴ. ნ. წელიწადი.

შუათითი
ნ. თითი.

შუაკაცები
ჴ. შუამავლები (ქალის გასარიგებლად), მაჭანკლები. მე თუ არ მწადის, ჯალაფნო, ვერ გამათხოვებთ ძალადა. ნუ ადენთ შუაკაცებსა არვინ მაუშოთ კარადა (ჴ.).

შუაკაცი, კაც(ს)შუა კაცი
მედიატორე, შუამავალი ჩხუბის შემთხვევაში.

შუაღამე
ჴ. შუაღამე.

შუაყანა
მოჴ. ნ. ქაზდარი.

შუბი: შუბიანი არგანი
(ჴ. მას. 193, 16) ჯოხი, რომელსაც ძირს რკინა აქვს გაკეთებული, სვან. მუჯურო.

შუბის ტარი
ფშ., თ., მოჴ., ჴ. ზომა მზის ცაზე დგომის წერტილიდან მის დასვლის წერტილამდე. ორ შუბის ტარამდე იყო მზე (ფშ.), ერთს საბელზე ან ერთს შუბის ტარზე იყოვო (გუდ.), ერთ შუბის ტარზე (მოჴ.). თითქო იგივე უნდა იყოს იმერული გამოთქმა: „ორ თოხის ტარამდე იყო მზე დასული“.

შუვ წელ-შუვ
ჴ. წელ-გამოშვებით. წელ-შუაჸ(ი) თ. იგივე.

შუკო
ნ. შოკო.

შუკუმ-ი
ჴორ., გუდ. საკომი, საკმისი ფშ., საკვამი ჴ., ჩუკუმი მთ. (მლეთე), ერდო მოჴ. ბანში დატანებული ერდო კვამლის გასასვლელად. შუკუმაჸი თ. მრგვალი სარკმელი (სინათლის ჩამოსაშვებად ან ბოლის გასასვლელად).

შუკუნ-ი
ჴ. კედელში დატანებული თახჩა. შუკუნა მოჴ.

შუკუნა
მოჴ. ა) იგივე, რაც ჴ. შუკუნი. ბ) საკედე, კედელში კართან დატანებული ხვრელი. „ამხვრელში შედის ურდული და იკეტება კარები“ (ყ. 506).

შულტ-ი, შულტა
ჴ. ხატის მეკალოე, მებეღლე, რომელიც უკანასკნელია ხევისბრობის იერარქიაში (ნ. ურბ. „ივერია“, 1886, № 267). შულტა ჴ., თ. მორიგეობით დაყენებული ხატის მოსამსახურე, რომელიც ლუდს ადუღებს (არაბ. შურტყა). ნ. ჴელოსანი.

შუნი
ჴ. დედალი ჯიჴვი მოგების შემდეგ (ჯიჴვი მამალია მხოლოდ) ოთხ ჯიჴვი და ორ შუნი ჴ. ოთხი მამალი და ორი დედალი ჯიჴვი. შუნ-ჯიჴვი ჴ. დედალ-მამალი ჯიჴვი.

შუპყა
ჴ., თ. ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „მცენ. საჭმელია. ღერსა ფცქვნიან და ისე ჭამენ“.

შურ
(1): მეშურების ჴ., თ. მეჩქარება.

შურ
(2): მშურს ჴ., ფშ., გუდ., მთ. მძულს, მეჯავრება, მეზიზღება ვშურობ მთ. მძულს.

შურ-ი
შურის მძებნელი ჴ. „სისხლის ამღე“ (ბეს.).

შურას
ერთმანერთის შურას მთ., მოჴ. (ყ. 650,6; 668, 13) ერთურთის ჯიბრით.

შუქი მზისა
„შუქი ჩაკრიფა მზიასო“ ჴ. (ნ. ურბ.-ჭყ.), ე. ი. მიიცვალაო“. ღმერთო, რა დიდი ბრალია, სიკვდილი კაის ყმისაო! მინდიამ შეღმაიშვილმა შუქი ჩაკრიფა მზისაო (ჴ.). შექებით იტყვიან: მზე იყო და თავისი შუქი თან ჩაიტანაო.

შუღლ-ი
ჴ. ჩხუბი. იშუღლებს იჩხუბებს. მეშუღლებოდ მეჩხუბებოდა. მაშუღლარი მოჩხუბარი (ჴ. მას.). ამაშუღლება შუღლად გახდომა. ღვინოვ, შენ ჭაჭანაისძევ უცეცხლოდ ამაზდუღდები. ჭკვიანთა-ხარ სასმელი, უჭკო (თ) თან ამაშუღლდები (ჴ.).

შუშა
თ. ბოთლი. ნ. მინა.

შუშანაჸი
თ. ჯარა-ტარზე ჩამოცმული რგოლი, კვრისთავი.

შუშპარი
ჴ., მოჴ., თ. ცეკვა, როკვა. შუშპარი როკვა თ. შუშპრობა ჴ., თ. ცეკვა. ვიშუშპრათ ჴ. ვიცეკვოთ.

შუშუტ-ი
ჴ., შუშუტა მოჴ. ნესტო. შუშუტა თ. ღრუიანი რამ, ლულიანი ხე ან ბალახი, ვთქვათ, დუდგულა. შუშუტა მთ. ვარიის სულის საქცევი, დუდგულისა.

შჩ
ნ. რჩ.

შჭმა
(<შჭვმა): ვაშჭვამ თ. ვუფევ, პირს ვუცობ. ჩაჸაშჭვი თ., დაუფივე ჴ. პირი დაუეც (საწყისია შჭმა. ვ დაიკარგა მანის წინ).

შჭობა
ნ. სჭობა.

შხამა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „უცუნა, შხამიანი ბალახია“. ჩხამა მთ., მოჴ. მისი ძირი რომ მოიხარშოს და ჯერში გარეული ქათმებს დაეყაროს, სულ ერთიანად მსურს გაავლებს. ნედლი ჩხამა საქონელს სწყენს, ხმელი კი – არაო. სხამა ჴ., თ. ნ. ჩხამა.

შხაპი (წვიმა)
მოჴ. ნ. მშხეპრი.

შხეპ-ი
მოჴ. დიდი წვიმა, შხეპა გუდ. შავად, მთ. დიდი წვიმა, ჩქარი. შხიტინ ნ. შეშიშხინება.

აკაკი შანიძე, მთის კილოთა ლექსიკონი

ლექსიკონში შესულია ის სიტყვები და განმარტებები, რომელიც ავტორმა მოიპოვა 1911 და 1913 წლებში ჩატარებული მივლინებების დროს.

აკაკი შანიძე, თხზულებანი, ტ. 1, თბილისი, 1984 წ.

ელექტრო ვერსია მოამზადა მანანა ბუკიამ

Don`t copy text!