მთის კილოთა ლექსიკონი

There are 189 names in this directory beginning with the letter ჩ.

ნ. რჩ.

ჩაბეჭვა
ნ. ბეჭვა.

ჩაბობოვება
ჩაბობოვდბა მთ. ნ. ბობო.

ჩადალი
თ. ყანაში აგებული ძნა ან სათიბში აგებული თივა. ჩადალი თ. იგივე სერკვი ყანაში დადგმული ძნა (ასე 40, 50); შინ რომ მოიტანენ – ზვინი, საჩადლი ჴ. შინ ერთად მიტანილი ძნები (რაიც მოუვა კაცს). ნ. ბიჟინა, ძნა, ჴოლნაბო.

ჩადგმა
ჩამიდგა ჴ. კოჭი მასესხე. ნ. კოჭაობა.

ჩადენა
ჩამადენს მთ., მოჴ., ჴ., თ. ფშ. მიზამს.

ჩაეს
ჴ., ჩაის თ. ჩასვლისას. მოეს ჴ. აქეთობას (აღმა სვლის დროს), მოის თ. მოსვლაში.

ჩავე
თ. მხალი. ჩავე ვადუღე თ. მხალი მოვხარშე.

ჩათბუნება
გუდ., მთ., მოჴ., ფშ., ჴ., თ. ჩათბობა, თბილად გახვევა (მაგ., საბანში). ჩაათბუნა (ყ. 487,9).

ჩათო
ფშ., თ., ჩალთო ფშ. საპალნის ასაკიდი თასმა (ზოგან თოკიც), ზომაზე დაჭრილი: უნდა იყოს სამ-სამი მხარი.

ჩათქი
ჴ., თ. ჩაყლაპე. ჩათქი გუდ. გადაყლაპე, დალიე. გადათქმა ჴ. გადაყლაპვა.

ჩათქმა
ჴ., თ., შთანთქმა (ძვ. ქ.) ჩაყლაპვა.

ჩათხრობლი
ნ. გულ-ჩათხრობილი.

ჩაის
თ. ნ. ჩაეს.

ჩაკ-ჩაკი
გუდ., მთ., მოჴ. (მიჩაკჩაკებდა ყ. 15,1), ფშ. (ვაჟა, 378,9 ქვ.), ჴ., თ. ცხენის უხეირო სიარული.

ჩაკრენტვა (თვალისა)
მთ., მოჴ. (ყ. 516,5; 614,5) თვალის ჩაკვრა. „თოლი ჩაუკრინტაო“ (მთ.). მაკილვა ჴ.

ჩაკრეფა
ჴ.: შუქი ჩაკრიფა მზისაო. შექებით იტყვიან მიცვალებულზე: ვითომ მზე იყო და მზის შუქი თან ჩაიტანაო.

ჩაკუნი
ტყის გულში ვეფხვი მოაჩაკუნებს (ბაჩანა, „ივერია“, 1887, № 9).

ჩაკური
ჴ. შაშვის ოდენა ჩიტია, ლეგა.

ჩალაფება: ჩავლაფდი, ჩამალაფა
ნ. ლაფი.

ჩალთო
ფშ. ნ. ჩათო.

ჩალილიკურება
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „სტვირის ჩაკაკანება“. მიზის კითხვის ნიშანი.

ჩალხი
(1) (ჩვეულ. მრავალ. ჩალხნი) ჴ., მოჴ. სალუდე ქვაბის გვერდებზე ჩაკერებული სპილენძის ფურცლები. „ჩალხამდე დაიქივაო“ (მოჴ.). „ჩალხი ( = მთორე) ძირს არი, მთლიანი გვერდებისას ფესვები ჰქვია“ (გუდ.). კალაპოტები თ. იგივე. ნ. მთვარე.

ჩალხი
(2) გუდ. სალესავი ქვა. ჩალხის ქვა გუდ., ქასური ჴ., მოჴ. ქვა, რომლისგანაც სალესავ ქვას (ჩალხს) აკეთებენ. ნ. ხოხი.

ჩამ-ი
ფშ., ჭიჭი ჴ., ლუდის თავზე მოყენებული პერი. ნ. თხლე.

ჩამა
ჴ. ყურიანი კინჭლე (ანუ კოფა) „ტკბილისა“ და „სისწვნის“ სალუდე ქვაბიდან საწურავ ტომრებში გადასაღებად. საქო ზ. ფშ., ჴ. (მიღმაჴ.).

ჩამოთვლა
ნ. თვლა.

ჩამორთმევა
ჴ., თ. ნ. წართმევა.

ჩამოყრა
ნ. ყრა.

ჩამოწკენტვა
„ეს კი იციან: ძროხა ჩამოვსწკენტეო – ჩამოვსწველეო. სხოზე არ გამიგონია“ (გუდ.).

ჩამოჴდომა
ჩამოსვლა. ჩამოჴე ჩამო.

ჩან-ი
მთ., მოჴ. ნ. ჩიმი, ჭარი.

ჩანანქრა
მთ., მოჴ. ნ. ჩაჩუმქვრა.

ჩანდაგი
გაჩანდაგებული (ყ. 113,10 ქვ.). ნ. ჯანდაგი.

ჩანჩალა
(1) ფშ. ჯიჴვის გამოცლის შემდეგ მოყოლებული პატარა ყანწი. ჯიჴვით ადღეგრძელებენ „ჴემწიფე ლაშარის ჯვარს“, ჩანჩალათი კი – „ლაშარის ჯვრის პირ-ოფლიანთ“, ე. ი. ომში ჩაჴოცილთ. ჩანჩალა თ. დიდი სასმისის გამოცლის შემდეგ მოდევნებული მცირე თასი. ჩანჩალა ჴ. ვინც სულ-უქცევრად ვერ გამოსცლის სასმისს, იმას ზედმეტად ჯარიმად დაალევინებენ ლუდს ან არაყს. ამას ეძახიან ჩანჩალას.

ჩანჩალაი
(2) მოჴ. თამაშობაა.

ჩანჩქარი
ნ. ჩხატი.

ჩარადი, ჩარათი
ფშ. ქერის ჯიში, რომელსაც მარცვალი ოთხ პირად ასხია. „მოჴევეებში იცის, ოთხკუთხია“ (გუდ.). ჩარათი ჴ., მოჴ. იგივე. ჩარათიანი (ქერი) მოჴ., ქერ-შველი თ. იგივე.

ჩარდახი
(თურქ.) სხვენი, არე სახურავის ქვეშ (ჴ. მას.).

ჩარექ-ი, ჩარექა
ჴ. საწყაოა: ხევსურული ლიტრა შეიცავს ოთხ ჩარექს, ანუ ოც სტილს, სტილი კი ოთხ კვერცხს.

ჩარეხაი
მთ. ბალახია ერთი.

ჩართვა: ჩაართვა ამბავი
ჴ. ჩაუტანა ამბავი (ჴ. მას.).

ჩარუყება
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „უპატრონოთ ჩახეტება სადმე, მაგ., ცხენისა“. მიზის კითხვის ნიშანი.

ჩარჩი
(1) თ., ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „თოფიდგან ძონძის ამოსაღები ხრახნილი“.

ჩარჩი
(2) მთ., მოჴ. ფეხზე მოვაჭრე.

ჩარჩი
(3) თ. იგივეა, რაც სარჩილი (ნ.).

ჩასვლა
ნ. ბალახის ჩასვლა (ბალახის ჩაჴდომასთან).

ჩასკორვა
ნ. სკორე.

ჩასოგოებული
ნ. სოდომი.

ჩასხმა (წისქვილისა)
თ., ჩუჸუსხი თ. ნ. აგება (2).

ჩატბორება
მოჴ. ნ. ლაფი.

ჩაფ-ი
ჴ., გუდ. ჯინი, დაწნული ლასტი, რომელშიც წვებიან. ჴევსურები ლაჭანს ეძახიანო, გუდამაყრელმა, მაგრამ, ლაჭანს (ჴ.) ფეხები აქვს, ჩაფი კი პირდაპირ იატაკზე ძევს.

ჩაფარ-ი
ჴ. სტრაჟნიკი (ჴ. მას.).

ჩაფრასტი, ჩაფურასტი
(ჭყ. ჩაბრასტი) (სპ. ჩაფრსტ). ღილი. გამიჴსენ ჩაფურასტები, იღლია ნახე, იქ არი. (ურბნელი, „ივერია“, 1887, № 78).

ჩაფუფქვა
გუდ. ნ. ჩაჩუმქვრა.

ჩაფხატი
მოჴ. იგივეა, რაც ძირ-ახალი (ნ.).

ჩაქ-ი
ფშ. ჩოხისა, ახალოხისა და პერანგის გვერდებზე დატოვებული სამკუთხი სიცალიერე.

ჩაქები
თ. ჩოხის ნაოჭები უკან.

ჩაღდი
მოჴ. ნ. ჩახტი.

ჩაღმ
პი-ჩაღმ ჴ. თავქვე (ჴ. მას.).

ჩაყრა
ჴ. „მეჴევე ამბობს: წისქვილს აუგეო, ჩვენ ვიცით: წისქვილს ჩავაყარეო“ (ჴ.) ნ. აგება.

ჩაყუვილი
თ.: რაჸს ჩახყუი თ. რას აკეთებ (გაჯავრებით მიმართვისას).

ჩაშატვა, ჩაშატ-მაშატვა
ჩააშატ-მააშატე ნ. შატია.

ჩაშჭმა
ნ. შჭმა.

ჩაჩ-ი
მოჴ. დაბალი ხარისხის ნაბდის ქუდი.

ჩაჩაი
ჴ. თხილის ჩურჩო (არა ღენჭეპო!), ჩუნჩა ფშ. ნ. ჩურჩი.

ჩაჩიქვა
ჴ., ფშ. (ვაჟა, 282, 1), ჩაჴლა გუდ., ჩაფხვნა (პურისა ჯამში).

ჩაჩლაქუნდა
წ. ფშ., გუდ., მთ.: გააჩაჩლაქუდავე ტომარი – კუნჭული შეუბრუნე (რომ თავზე ჩამოსაცმელად ვარგოდეს ავდარში). ბაჭყო ჴ., ფშ., ბაჭკო მოჴ. ავდარში წამოსასხამი.

ჩაჩუმქვრა
მოჴ. (ყ. 322, 17). ბეჯითად ვიღაც ჩაუჩუმქრავს (ყ. 486, 13). ნამდვილად ვიღაც ნამქერს დაუფარავს (მოჰყოლია). „ჩაფუფქაო, ჩვენ ის ვიცით“ (გუდ.). ნანქარი, ჩუნქარი მოჴ. ქარისაგან მიყრილი თოვლი.

ჩაჩქანი
ჴ. რკინის ქუდი (ნ. ქაშქანი ს. ორბ.).

ჩაწვერილი
ნ. წვერვა, დაწვერვა.

ჩაწყულაები
ჴ. „მასრები, რომელშიაც თოფის წამალს ყრიან“ (ბეს.).

ჩაჭანჭახება
მოჴ. ნ. ჭანჭახი.

ჩაჭიჭმახურება
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „თამაშობაში ფეხების ხლართვა“. ფშ. ხმის გრეხა სიმღერაში; სტვირის კოხტად დაკვრა.

ჩაჭუჭკვა
(ყ. 593 ქვ.).

ჩახ-საკრავი
თ., ფშ., ერწო, გუდ., მთ. საწვივე ჴ., წვივ-საკრავი მოჴ. მოქსოვილი წვივ-საკრავი.

ჩახვევა (ცეცხლისა)
მთ., შახვევა მოჴ., შეხვევა თ. ცხელი ნაცრის წაყრა ნაკვერცხლებზე, რომ ცეცხლი დილამდე არ ჩაქრეს. აქედან: ჩახვეული ცეცხლი (ყ. 506, 8) ღადარ-წაყრილი ცეცხლი. „ცეცხლი შავხვიე“ (ბაკურჴ.).

ჩახტი
ფშ., გუდ. (მთიულის სიტყვით), ჩაღდი მოჴ., აყარი თ., ხალიკი მთ., ყონდი ჴ. საყადელი, დადგმული შეშა.

ჩაჴდომა
ჩასვლა. ნ. ბალახის ჩაჴდომა.

ჩაჴინცვა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „საჭმელში ბევრი პურის ჩაყრა“. ჩაჴინცვა თ. ვიწროდ ჩაყრა, გაჭედვა.

ჩაჴლა
გუდ. ნ. ჩაჩიქვა.

ჩაჴუვილა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ჭიმბური, ცხელი პური ერბოში ჩაყრილი“, თბილი პური ერბოში ჩაყრილი.

ჩდილო, გრილო
ჴ. ჩრდილი.

ჩე, ჩეე
გუდ., მთ., მოჴ. შემოკლებული ჩე(მო), ჩე(მო კარგო) საალერსო სიტყვაა. კარგია-და ვიცი, ჩე (ყ. 8, 10).

ჩებიჩი
(თურქ. ჩეფიჩ) ფშ., გუდ., მთ., ჴ. ერთი წლის მამალი თიკანი. მთ. წლის მამალი თიკანი (გუდამაყარში: თუნდ დედალიც იყოს: „ორზედვე ითქმის, სანამდე წელი გაუჴდება“. „ჩებიჩებს ვეძახით წლამდე მამალსაც და დედალსაც“ (გუდ.) ნ. ბოტი, წალი, თხა.

ჩეგერა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ობლათ დარჩენილი დათვის ბელი“. თეგერაჸი თ. დათვის ბელი; ბოკვერი ჴ. დათვისე ბელი. ნ. თეგერი.

ჩეთი
(კლდე, ქვა) მთ., გუდ., ჴ. რბილი, ადვილად დასაშლელი (კლდე, ქვა) საპირისპიროა ბასრი. ნ. ფშანტალი.

ჩეკი
მთ., მოჴ., ჴ. კერის გამოსახვეტი; ღომლიდან ნახშირის გამოსახვეტი. რკინისაა, კავიანი. „ხისასაც აკეთებენ“ (მოჴ.). ჴეტი თ.

ჩემო ნაღველო
ნ. ნალა.

ჩემო ყველავ
მეტად გავრცელებული საალერსო სიტყვებია ხევში (ყ. 29,1; 181,2 ქვ., 214). ჭყ. (ყაზბეგის დამოწმებით) „უუსაყვარლეს არსებაზე იტყვიან“. უფრო მოხუცი დედაკაცები ეტყვიან თავის ნათესავებს (შვილებს, შვილიშვილებს და სხვ.), ვითომ შენ ჩემთვის ყველაფერი ხარო.

ჩემობა
ჴ. ჩემი გავრეულობა (ჴ. მას.).

ჩენჩო
თ. ნ. ჩურჩი.

ჩერანი
ჴ., ფშ. წვივი, წვივის ზურგი [გუდამაყრელებმა ბუჭკია ჩოხელმა ჩერანი წვივის მუცელიაო, მაგრამ, ალბათ, ცთება]. „ჩერან მივალაგე ქვასაო“. საჩერნე ჴ. წვივის დასაცავი რკინის საჭურველი.

ჩეფიში, ჩეფიჩი
ნ. ჩებიჩი.

ჩექა
ჴ., გუდ., მოჴ. გოგირდი. „ჩექა-გოგილდი. აი, მუწუკებს რომ აყრიან. ლოცვაც რამ იცოდიან იმისა: მუნო, რა არის შენი წამალი? – ჩექა-გოგილდიო, აიმ ლოცვაშია“ (გუდ.). ჩექა-გოგილდი მთიულეთშიც გაუგონიათ. ჴევში ჩექას მიწიდან ამოღებულს ეძახიან, გაწმენდილს კი გოგირდს. ჩექა – გოგირდი (ჩაჩ. 31).

ჩეჩელაჸი
თ. აგებული ძნა (ოცი, ოცდაათი) ან თივა.

ჩეხია
მარხვა-ჩეხია თ. ნ. მარხვა-ტეხია.

ჩვიჩვილი
ჴ. (ჩჩჳლი ძვ. ქ.) ჩვილი (ხორცი ბატკნისა, ხბოსი, ბავშვისა, რაც გაუმაგრებელია). ნორჩი მცენარეზე ითქმის, ჩვიჩვილი – ცხოველზე. ჩუჩუნაჸი თ. იგივე. გამომცხვარ პურზედაც ითქმის.

ჩი
ჴ. -ში; ქარქაშჩი, ქალაქჩი და სხვ. ჩინ: გაუჩინდა ჴ. გჸჩინ თ. გაუჩნდა. „მალ-მალ შემოგიჩნდები“ (თ.). გაჩინდა გაჩნდა, ჩინდა ჩანდა, დღისით ქვე არა ჩინდ (ჴ. მას.).

ჩიბაკონა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ტანად დაბალი კაცი“.

ჩიბუხი
თოფის ჩიბუხი თ. თოფის ისარი, ზუმბა.

ჩიგვა
ჴ. ნ. ჩურგვა.

ჩივილი
ჴ. წყენა „მე კი არ მაწივა და იმაზე მაუჩივლდი“ (ჴ.) დავემდურე.

ჩითლაინა
ფშ. ფრინველია. ჩიკა ჴ. (რაზ.-ჭყ.) „სკამი“. თ. იგივე, წინათ ფშავშიცო.

ჩიკა
დაბალი სკამია, სამ-ფეხი.

ჩიკავკავა
მთ., გუდ. გარის ასაწევ-დასაწევი. ფხინი ჴ. გარაიას საყვანელა ფშ. ტოლში სახმარი მოხრილი ჯოხი. ნ. ცხემლა.

ჩიკორა
გუდ., მთ., ქრიჯაი ჴ. ფქვილის ამოსაღები ალატშიით. ჩიკორა თ. ნიჩაბი (ბოსლის დასახვეტად იხმარება).

ჩილა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „პატრუქი“. ჩილა მთ. შალი რომ იქსოვება, რაც ბოლოს მოუქსოვი ნართი დარჩება (იარაღი ვეღარ გაიმართება).

ჩიმი
ჴ., თ., ჩანი მთ., მოჴ. გველის კანი, გაზაფხურზე გაძრობილი. ნ. ჭარი. ჯერე-ღ მოიდეს გაზაფხული, გველი გამოძვრეს ჩიმითა, ხალათიც გამოვიცვალო, მალ-მალ შემოგიჩნდები, როგორც სისკარი დილითა (თ.).

ჩინკორი
მოჴ. ნ. ჩინჩორი.

ჩინჩაოტი
ფშ. საქმის გამომკიდები კაცი, კაპიკსაც რომ არ შეარჩენს ვინმეს.

ჩინჩლო
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „მამლის ბიბილო“. ჯიჯო მთ. ორივე: ზემოც და ქვემოც. ჯიჯა მოჴ., თ.

ჩინჩორი
მოჴ., ჩინკორი მოჴ., ჩონჩორი ჴ., ფშ., მჩორე თ. ცხენის, ჯორისა და ვირის ნეხვი. „ჩინკორი და ჩინჩორი ერთია“ (მოჴ.).

ჩინჩხი
გუდ., მთ. რძის საწურავი წვრილი ფიჩხისა. ხესაც ჩინჩხს ეძახიან ( = ბრაწი ფშ., მაქაცი ჴ. ?). საწურავაი მოჴ., ქოჯო თ. ნ. სარცხა.

ჩირდილი
მთ., მოჴ. ნ. გრილი, ჩრდილი.

ჩირეხი
(სპ. ჩირღ). ნ. ბუკვანი.

ჩირთი
გუდ., მთ., ფშ., ჴ., თ. (ვაჟა, „ცრემლები“, 109,7; 169,2 ქვ.; ბაჩანა, „დ“. 20) პირველად გამოსული ტყე გაზაფხულზე.

ჩირჩოლი
ფშ. ნ. გლახა.

ჩიტა
ნ. საბძლის ჩიტა, კედლის ჩიტა.

ჩიტთ-არწივა
შაშვის ტოლა ჩიტია, წვრილი და გრძელი, გული თეთრი აქვს და ზურგი – შავი. პატარა ჩიტებს ემტერება ძალიან.

ჩიტის ნაწყლა
ფშ., ჩიტის ნაჸცა თ. ჯიბლიბო.

ჩიფქი
მოჴ. ნ. ჩქუთი, ხოწი.

ჩიქილა
ფშ., ქიჩილა ჴ.

ჩიჩაყვი
გუდ., ღაღაბო მთ., ყიყვი თ. ჩიყვი. „ჩიჩაყვი იმას ჩამოუვა, ვისაც თიადორა სჭირს“ (გუდ.).

ჩიჩიკაი
თ., ურნატა ჴ., საჴნუელა ფშ. ჩიტია. ნ. მოჴნია.

ჩიჩინი
გუდ., მთ. (ყ. 446, 10) ხშირად რომ უთხრა ვისმე ერთი და იგივე.

ჩიჩქი
გუდ., მთ., ფშ. (ვაჟა, 188, 4 ქვ.) პატარა ანაჭერი ხორცისა. „ჩიჩქაი მერგო“ მთ., მოჴ. ნ. კიჭეჭი.

ჩიჩქნა
ყურის ჩიჩქნა გუდ., მთ. ყურის გამოწმენდა; ქარჩით ჩიჩქნა მთ. მიწის თხრა ქარჩით მცირედ.

ჩიხა
ჴ., გუდ. დაბალი ტანის კაცი, ვერ იყოს კაი შეხედულობისა. ჩიხა კაცი მთ. მდარე კაცი, ბატარა. ჩიხა მოჴ. უშნო, ულაზათო სახით. ჩიხა თ. ნაკლები შეხედულობისა.

ჩლიქი, ენა-ჩლიქი
თ. ლაკანტური, სიტყვებს სწორად რომ ვერ ამბობს. ნ. ლაკანტური.

ჩოგი
თ.ახალ-გაზელილი ყველი. ნ. საჴდური.

ჩოინაკი
გუდ. ნ. საწოვარი.

ჩოკი
ფშ. (რაზ.-ჭყ) „ვირი, საჴედარი. ბრიყვი კაცი“. ჩოკი მოჴ., მიტრუკაჸი თ., მუტრუკი.

ჩოლხი
უკ. ფშ., გუდ. მსხვილ-ფეჴი მაღალი პური, თივა. „ნიავი ვერ გაიტანსდა ეს ჩოლხი მააცალეო“ (გუდ., მთ.). ჯოლყი მოჴ. მსხვილი ბზე, რომელსაც განიავების დროს ქარი ვერ გაიტანს. ჭორღი ჴ. იგივე (?). ჩოლხად ფშ. „ბლონად“, მრავლად.

ჩონგაი
მოჴ. მკლავზე გადახვეული მატყლი, დასართავი. თითზე ჩამოსაცობი – ყუმბილაი.

ჩონქარი, ჩუნქარი
მოჴ. ქარ-ბუქი.

ჩონჩო
თ. ნ. ჩურჩი.

ჩონჩორი
ნ. ჩინჩორი.

ჩონჩხი
(1) მოჴ. ნ. ჩხერი (2). ჩონჩხები თ. ნ. ჩხერი (2).

ჩონჩხი
(2) თ. ცხვირის ხრტილი. ნ. ჩხიმი (2).

ჩონჩხი
(3) მოჴ., ჩხონჩხრიანი ჴ. ოღრო-ჩოღრო კლდე, ზოგან მწვეტებია, ზოგან ჩაზნექილ-ამოზნექილი. ჩონჩხი ფშ. მიუვალი კლდე.

ჩორბი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ტუჩი, ჩიჩვირი“. მოჴ. იგივე ჩორბი ჴ. საქონლის ტუჩი, ჩიჩვირი (მხოლოდ). „ჩორბიანს დაგრეხილი კბილები რომ აქვ, იმას ვეძახით“ (მთ.).

ჩოფრასტანი
მო ჴ. ძველებური ქალების სარტყელი იყო, წინ ვერცხლისა იყო. გადავარდა.

ჩოჩხმან
დავჩოჩხმან-მავჩოხმანდით მივიძარ-მოვიძარით (ჴ. მას.).

ჩოჴა
ჴ. ზემოდან ჩასაცმელი კაცისა (ჴ. მას.).

ჩრაქვი
ჴ., ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „არყის ქერქი გარედან აყრილი, მთაში მკვარის მაგივრად ჰხმარობენ“. მთ., მოჴ. იგივე. ჩხლაკვი თ.

ჩრდილი
ფშ. ადგილი, სადაც მზე ძვირად ჰხვდება და, თუ ჰხვდება, ისიც მცირე ხნით (ბაჩანა, „ივერია“, 1887, № 205). ჩრდილი ჴ., თ., ჩირდილი, ნარგილი მოჴ. იგივე. ჩირდილი, გრილო მთ. იგივე.

ჩუთქი
(1) მთ. ნ. ჩქუთი.

ჩუთქი
(2): ჩუთქი თუ ქანა საღარა ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ლუწი თუ კენტი“. ლუჭყი თუ კეტი ჴ. ლურთ თუ კენტი თ. ნ. ლუწი.

ჩუკვა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ქექვა ჯოხით, უხეიროთ თხრა“.

ჩუკუმი
მთ. (მლეთე) ნ. შუკუმი.

ჩული
გუდ., მთ., მოჴ., ჴ. თოფის ბუდე. ჩული მთ., მოჴ., თ. ცხენის გადასაფარებელი (დაღლილი რომ არის, ან თბილად რომ იყოს ზამთარში).

ჩუნქარი, ჩონქარი
მოჴ. ქარბუქი, აქედან ჩაჩუმქვრა (ნ.).

ჩუნჩა
ფშ. ნ. ჩაჩაი, ჩურჩი.

ჩურგენი
ნ. ქისი.

ჩურგვა
გუდ., მთ., ჩხვერა ფშ. რქენა. დაჩურგა, უჩურგა (გუდ.), „დაჩხვირაო, ჩვენ ის ვიცით“ (მოჴ.). ჩიგვა ჴ., ჯლეჴს თ., გაჯლიჴა თ.

ჩურჩი
მოჴ., ჩურჩო მთ., ჩონჩო თ., ჩაჩაი ჴ. ჩენჩო, გარე კანი თხილისა, კაკლისა, ლობიოსი, ცერცვისა, ქერისა და სხვათა.

ჩუჩვა
ნ. გაჩუჩვა.

ჩუჩუნ-ი
კაც ჩუჩუნს ვეღარ იქს (ჴ. მას. 124,32) – კაცი ვეღარ გაინძრევა.

ჩუჩუნაჸი
თ. ნ. ჩვიჩვილი.

ჩქამი
გუდ., მთ., ფშ., ჴ. ხმაურობა, ხმა (კაცისა, ცხოველისა, ტყისა) „ჩქამი წაჰკარ“ (გუდ.) ხმა გაწყვიტე. აჩქამება ახმაურება. ასჩქამდების ჴ. ხმას გასცემს. „ჩქამი არ გაჰყარა“ (გუდ.). ჩქამობს ინდაური, ბატი და სხვ.

ჩქანჩქურ
ნ. დაჩქანჩქურება.

ჩქერი
ფშ. (რაზ-ჭყ.) „მდინარე წყლის დაქანებული ადგილი“.

ჩქვეფა
ჴ. წყალში ჩავარდნილი საგნის მოდენილი ხმა. „აღელვდა ჴელმწიფეები, შამაიჩქვიფნეს ზღვანია“ (ჴ. მას. 227,7).

ჩქლეთა
თ: ბრეცა, სახის მანჭვა. რაჸს იჩქლითები თ. რას იჭყანები.

ჩქრო
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ჩქროება. შორიდან ვითომ ნაცნობი ხმა მოესმას, ხმის მოჩვენება. ვითომ შენი ჴმა მეჩქროვა, დანახვა მომეწყურაო“ (ნაჩანა). „მეჩქროვაო – მამეოცაო, კარგად ვერ გავიგონეო“ (მთ.).

ჩქროლა, აჩქროლება (გულისა)
გუდ. (ყ. 695, 11; 698, 10 ქვ.) „გული ჩქარჩქარ აუჩქროლდებოდა და დასუსტებული ძარღვები ცახცახს დაუწყებდნენ ხოლმე“. „გული მიჩქროლავსო – გული რომ დაიწყებს ბრძოლას“ (გუდ.) აჩქარებული გულისცემა.

ჩქუთი, ჩუთქი
მთ., ჩუთქი ფშ. ხოწი, კოვზის ამოსახვეწი (ამოსათხრელი) მოხრილი რკინა. „ზოგი ჩუთქს იტყვის“. ჩიფქი მოჴ., ხვეწი ჴ. (არხ.), ხოწი ჴ., თ.

ჩქურ
ნ. გაჩქურება.

ჩხა
ნ. კარაჩხა.

ჩხამ-ი
მოჴ., შხამი.

ჩხამა
მთ., მოჴ., შხამა ფშ., სხამაი ჴ. მის ძირს მოჰხარშავენ ქერთან ერთად. ხარშვის დროს წვენი გამოუვა და ქერს გაუჯდება. ქერი რომ მერმე ქათმებს დაუყარო, გასწყვეტს. ნ. შხამა.

ჩხანჩხი
ჴ. დასტურების დამხმარე კაცი ლუდის დუღების დროს ხატში. ნ. ჴელოსანი.

ჩხატი
(1) მოჴ., ფშ., ჴ., თ. (ყ. 311, 18 ქვ.: 323,7 ქვ.). ჩხერი, საჩქეფი მთ., ჩხერი, ჩხატი მოჴ. იგივე. ჩანჩქერი.

ჩხატი
(2) მთ., სანაჩხატი მოჴ. ბანიდან გადმომდინარე წყალი.

ჩხერი
(1) მთ., მოჴ. ჩანჩქერი.

ჩხერი
(2) ჴ., ჩხონჩხარი ჴ., ჩონჩხი მოჴ. ოღროჩოღრო კლდე. ჩონჩხები თ. დაბალი კლდიანი ადგილი, შიგადაშიგ საძოვრიანი.

ჩხვერ
ნ. გაჩხვერა.

ჩხვერვა
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ხარი იჩხვერება რქებითა“. ჩხვერვა ჴ. ჩხვლეტა (შუბით, ხარჯრით და სხვ.). ნ. ჩურგვა, ჯლეჴა.

ჩხიმი
(1) თავის ქალის ქვედა ხრტილი. ღრუბლის ნივთიერება, „ზეთა და ქვეთა ძვალს შუა მდებარე“. ჩხიმი, ჩხიმჩხიმი ფშ. ცხვირის ხრტილი. ჩონჩხი თ.

ჩხიმი
(2) ნ. ჩონჩხი (2).

ჩხლაკვი
თ. არყის ქერქი, ჩრაქვი (ნ.).

ჩხონჩხარი
ნ. ჩხერი (2).

ჩხონჩხრიანი
ჴ., ნ. ჩონჩხი (3).

ჩხოტი
მთ. ბარნელა, ჯოხის ძირზე გაკეთებული ჯვარი რძის სადღვებად. შდრ. ჩხუტი.

ჩხრეკა, გაჩხრეკა, დაჩხრეკა
გუდ., მთ., მოჴ., ჴ., თ. ნახვა, გასინჯვა საპატარძლოსი. „ქალის გასაჩხრეკად წავიდენ“ (ფშ.) „ქალი დაჩხრიკა“ (გუდ.).

ჩხრიალა
ჴ. (რაზ.-ჭყ.) „ჩხართვი. ფრინველია“. მე ჭყრიალა მაქვს ჩაწერილი ჩხართვის მნიშვნელობით ხევსურეთში.

ჩხუტი
(1) ჴ., თ., ფშ. (რაზ.-ჭყ.) სადღვებელი ზეზე დასადგმელი. ჩხუტი თ. დასადგმელი სადღვებელი. შდრ. ვარია. შდრ. ჩხოტი.

ჩხუტი
(2) ჴ. ქვაბიდან ლუდის ამოსაღები ჭურჭელი.

აკაკი შანიძე, მთის კილოთა ლექსიკონი

ლექსიკონში შესულია ის სიტყვები და განმარტებები, რომელიც ავტორმა მოიპოვა 1911 და 1913 წლებში ჩატარებული მივლინებების დროს.

აკაკი შანიძე, თხზულებანი, ტ. 1, თბილისი, 1984 წ.

ელექტრო ვერსია მოამზადა მანანა ბუკიამ

Don`t copy text!