მთის კილოთა ლექსიკონი

There are 105 names in this directory beginning with the letter ჯ.
ჯაათი
თ., ჴ., ფშ. ჯაბრი. ჯამათი კაცი. მთ. მოჯაბრე, გაუგონარი.

ჯაბირი
ჴ. „ერთურთზე მიწყობა ბევრ რამესი“ ნ. ჯებირი.

ჯაბრი: ეჯაბრების
ჴ. ჯიბრში უდგას, ჰშურს; ჴევსურთ შვილების ჯაბრადა ჴ. ჴევსურების ჯიბრზე (ჴ. მას.).

ჯავარი
თ., ფშ. თავისთავად დაჭვრეთილი (ხე, რკინა), ღარებივით რო აჩნია და აჭრელებულია (მაგ., ნიგვზის ხე, ნეკერჩხალი და სხვ.).

ჯავშანი
(სპ. جوشن ) ჯაჭვის პერანგი (ჴ. მას.).

ჯალა
ჴორ., გუდ., მთ., ჟალა ფშ., ფიტი ჴ. ცუხი, გაწურული თაფლისგან პარკში დარჩენილი ჴოტი. ჯალა მოჴ. ხარჯი, თავზე მონაყარი რიოში.

ჯალანდარი
ფშ. დიდი და მსხვილი ხის კეტი, ერთ თავში თოკით გადაბმული რამეების ასაწევად.

ჯალაფნი
ფშ. (რაზ.-ჭყ. ჯალაფნა კორექტ. შეცდომა უნდა იყოს) „მეზობლათ მდგომი, ნათესავი, მეზობელი“. მიზის კითხვის ნიშანი. ჯალაფნი ფშ. ა) ოჯახი, ოჯახობა; ბ) განაყრები. ჯალაფნი ჴ. (ჩვენეულ. მრავლ. რიცხვში) „დედ-მამა, სახლში მყოფნი ვინც ხყონ“ (ბეს.), ოჯახის წევრები. ჯალაფობა ჴ. ოჯახობა, ოჯახის წევრები. ნ. მეჯალაფენი.

ჯამაათი
(არაბ. جماعة საზოგადოება): ხალხნო და ჯამაათნო (ყ.).

ჯამაათი კაცი
ნ. ჯაათი.

ჯამბურა
ნ. საგრეხელა.

ჯამი
ჴ. ჩაჩქნის თავი (რკინისა, გლუვი).

ჯანგი
(1) ჴ. ჟანგი, ხო არ დაიჯანგავ ჴ. ხო არ გაიჟანგაო. რქა-ჯანგიანი ჯიხვის ეპითეტია (ჴ. მას.).

ჯანგი
(2) მოჴ. „გოგირდ-ნარევი სპილენძი. მთაში ყველგან მრავლად მოიპოვება“ (ყ. 613, შნშ.), ყვითელია. ქვის ჯანგი, კლდის ჯანგი.

ჯანდაგი
თ., ჴ., ფშ., მთ., მოჴ. ლუბი, გამხდარი. ჯანდაგი ჴ. (ბაკურჴ.). მძიმედ მავალი, ნელად მავალი (ჯორი, ცხენი, ჴარი), საპირისპიროა ფიცხი . გაჯანდაგებული მოჴ., გაჩანდაგებული (ყ. 113,10 ქვ.).

ჯანი
(მკლავებისა) ღონე (ჴ. მას.).

ჯანღი
ფშ. (ხშ.), ჯანყი ფშ. (იშვ.), ჯაღი ჴ., მთ., მოჴ. შავი, მწვიმარე ღრუბელი ან ნისლი. ნ. ჯაღი.

ჯანჴალაობს
თ. მეტად შრომობს, წვალობს, იტანჯება.

ჯარ: მოჯარება
ჴ. მოდგომა, მოახლოვება. მთას შამასჯარდეს მთას შემოადგნენ; მწუხრი ხან მასჯარებიყვ (ჴ. მას.).

ჯარა-ტარი, ჯარან-ტარი
ნ. შუშანაჸი.

ჯარანი
(სპ. جهره ) თ. ჯარა.

ჯარი
ჴ. შეკრებილობა, ხალხი. ჯარზე, ჯარზედა ჴ. ხალხში, შეკრებილებაში (ჴ. მას.).

ჯარჯა-კვალა
თ. ნ. სამბური (2).

ჯარჯი
გუდ. სათარზე წინ მიმაგრებული წნელი (მოგრეხილი), რომელსაც კავი მოებმის და ძნას გადაეკვრის ზემოდან გასამაგრებლად. ჯარჯი მთ. ფარცხის ფიჩხი (თხილისა და ურძნისა, ერთურთში არეული). ჯარჯი ჴ. მოხვეული წნელი, წნელის ავარტი. ჯარჯი თ. (ალვანში), ფშ. კონად შეკრული ჯაგი ღობისთვის. ჯარჯა თ. მოგრეხილი წნელი რისთვისმე (რაშიდაც უნდა იხმარებოდეს), კერძოდ ა) ლუდიანი ტომრის დასაწურავ კეტებზე ჩამოსაცმელი წნელის რგოლი (სამჭირა), ბ) ძროხის სამბური (წნელისა, ზედ გირკალია მობმული). გ) საზოგადოდ რაც კი მოგრეხილია წნელისაგან კეთდება. ნ. გლახა.

ჯაღი
(1) მთ., მოჴ., ჴ. არეული ღრუბელი, არეული ნისლი, „ცოტა თოვლიანიც“ (ჴ.). ნ. ჯანღი.

ჯაღი
(2) გუდ. ამბოხება.

ჯაღის თავი (ჯაღიშთავი)
გუდ. ამბოხების მეთაური.

ჯაყვა-დანა
თ. შინ გაკეთებული მოსაკეცი დანა. ნ. ჯაყო.

ჯაყვა, გაჯაყვა; ჭაყვა, გაჭაყვა
ჴ. ვისიმე სახელის გატეხა, „მონა(დ) ჴსენება“ (ჴ.). გამჭაყავი ჴ. (ურბ.-ჭყ.) „ცუდად მახსენებლი, მძრახავი“.

ჯაყო
(თურქ. جاقو ) ფშ. მოჴ. (ყ. 205, 10 ქვ.; 476, 4) მოსაკეცი დანა, სამართებელი ჴ., საგულავა დანა თ.; ჯაყო მთ. წამხდარი იარაღი (ცული, დანა და სხვ.).

ჯაჭვი
რკინის ბადის პერანგი ომში სახმარებელი. მცურავი ჯაჭვი ჴ. ზღაპრული ჯაჭვი, რომელიც, თუ არ ეცვა კაცს ან მიბმული არ იყო რაზედმე, გაცურდებოდა და დაიკარგებოდა (ჴ. მას.).

ჯაჴა-ჯუჴი
ჴ., თ., მოჴ., ჯაჴა-ჯუჴა ჴ. ჯაჴანი.

ჯაჴანი
ჴორ., მთ., მოჴ., ჴ., თ. ჯაჴანი, ჭაჴანი გუდ. დაჯახების ხმა.

ჯაჴუნი
ნუ აჯაჴუნებ მოჴ. ნ. ჯაჴანი.

ჯაჯაღარი
თ. ფოცხი. ნ. საკრეფელი.

ჯებირი
(1) მთ., მოჴ., ჴ. ფიჩხითა და ქვით გამაგრებული მდინარის ნაპირი. ერთურთზე მიდებული, მილამული ხის ნამტვრევები (ბაჩანა, „ივერია“, 1887, № 207). ჯებირი ფშ. წყლისაგან ფესვებიანად მოთხრილი ხე, ფესვებიანი ნათოსი. ნ. ჯაბირი.

ჯებირი
(2), ჯიბირი ფშ. ფიჩხით გარშემორტყმული და დასაწვავად გამზადებული კუნძი.

ჯეელი
მოჴ., ჯიალი მთ., ჯიელი ჴ. (არაბ. (جاهل ახალგაზრდა. ჯეილი, ახალი თ. ახალგაზრდა.

ჯეილი
ნ. ჯეელი.

ჯენჯ
შაშჯენჯავს ჴ. „კედლის შუა რაიმეს შარჭობა“ (ბეს.) შეჩრის, შეაკვეტებს; ჯორს უჯენჯევდი მანასა ჯორს უსობდი (?) პალოს.

ჯერ
უჯერო ჴ. დაუჯერებელი (ჴ. მას.).

ჯერ-ი
მოჴ., მთ., ჴ., თ. ერთ ჯერობაზე მისაღები საჭმელი: ნაყრი, სადილი ან ვახშამი. „მწყემსებისთვის ჯერი მიგვიანდების“ (ყ. 494,2) „ჯერი აღარ გვაქვს, მწემსები მშივრები ვიჴოცებით“ (ყ. 735, შნშ.). კაცის ჯერი, ძაღლის ჯერი (მეცხვარეებში).

ჯეყ
მოჲჯეყა (ასეა!) ბაკურჴ. ნ. მოიჯეყვა.

ჯეყი
ნ. ჯიყი.

ჯვარი
ჴ., ჯორი მთ., მოჴ. იგივე, რაც ხატი, ე. ი. ა) შესავედრებელი ძალა და ბ) სამლოცველო ადგილი. ცნობილია სხვადასხვა „ჯვარი“: არხოტის ჯვარი (იგი სისხლიანი ხმლით არის წარმოდგენილი), გუდანის ჯვარი, ღულის ჯვარი, ლაშარის ჯვარი (ფშავის თავში). (ჴ. მას.). ნ. ხატი. ჯვარელა ჴარი ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „ჭრელი ჴარი“, სახელია. ჴ. იგივე. ჯორელა ჴარი მთ., მოჴ. იგივე.

ჯვარი(ს)-წინა
ფშ. ერთგვარი ფერჴისა, რომელსაც დააბმენ, როცა „ნეფე“ შინ მოიყვანს „დედუფალს“. „დავსძახებ ჯვარისწინასა“ მოჴ.

ჯვარიონნი
ჴ. ჯვარის მოსამსახურენი.

ჯვარული
„მედიდური, ძლიერი და ერთადერთი სავაჟკაცო სიმღერა... [რომელსაც]... მღერიან ხოლმე მხოლოდ ომში, ხატებისა და დროშების გამოსვენების დროს და ქორწილში“ (ყ. 844), ჯორული მთ., მოჴ. ჯორულში სიტყვები არ არის.

ჯიალი
ნ. ჯეელი.

ჯიბა
(სპ. جيب ჴ. ჯიბე.

ჯიბირი
ნ. ჯებირი.

ჯიგანაი, მარხო-ჯიგანაი
ნ. მარხვა-ტეხია.

ჯიგვი
ჴ., თ. ა) ბერა-თითი, ცერი, ბ) გოჯი. ნ. თითი.

ჯიელაობა
წ. ფშ. ნიგზურის (მუგუზლის) ქნევა ბნელაში (გზის გასანათებლად).

ჯიელი
ნ. ჯეელი.

ჯილაგი
ჴ. გვარი, ჯიში. უჯილაგო ჴ. უჯიშო (ჴ. მას.).

ჯილაზე გასვლა
ნ. კოჭაობა.

ჯილდა
ჴ., ფშ. მიზანი, რასაც ესვრიან. „ნიშანი, რომელსაც თოფებს ესვრიან“ (ბეს.).

ჯიმუხი
მოჴ. ჯმუხი, ჩადგმული ტანისა.

ჯინი
ჴ. ნ. ჴვირი, ჩაფი, თავ-ჩაფაი, ლაჭანი.

ჯინჭველთ გორა, ჯინჭველაჸის ბოშქვი
ნ. ჭინჭველთ გორალა.

ჯინჯილა ქერისა
ნ. ქერის ხატორი.

ჯინჯლიბო
(1) ფშ., ინჯლა ჴორ., ინჯილა მთ., ინჯლი, ინჯვლი, მოჴ. ჯიჯლიბო (თვალის ავადმყოფობა).

ჯინჯლიბო
(2) ფშ., ჯიჯლიბო (ერწ.) მამლის ბიბილო.

ჯირითი
ჴ. ჯირითობის დროს სასროლი ჯოხი. „ჯირით მეც შემოვისრიე“ (ჴ. მას.).

ჯირკვალი
ჴ., თ. ნ. ჯირკოლი. ჯირკოლი მთ., მოჴ. მუცლის ტკივილი ახლად მორჩენილი ქალისა: ბურთივით დაუდის, გვრემს, აწუხებს შიგნითაო. „ჯირკოლი უვლისო“. სამ-ოთხ დღემდე ან ერთ კვირამდე გასტანს. ჯირკვალი ჴ., თ. იგივე.

ჯიყ-ი
გუდ., ჯიყა ფშ., ყუჯა ჴ. გაცვეთილი ცოცხი. „ცოცხი რო დაძველდება, ჩვენ ვეტყვით ჯიყს, ცოცხის ჯიყს“ (გუდ.). ნ. ჭიღვაჸი.

ჯიჴვ-მაზვერი
ნ. ჯიჴვი.

ჯიჴვი
(1) (ჴევსურეთში) ; თიკანი პატარა ჯიჴვი (გინდ მამალი, გინდ დედალი), ბითლა ერთის ან ორი წლის მამალი ჯიჴვი. წალი ერთის ან ორი წლის დედალი ჯიჴვი. ჯიჴვ-მაზვერი ოთხის ან ხუთი წლის მამალი ჯიჴვი. ჯიჴვი ექვსი წლიდან. წალი, რაკი მოიგებს, გახდება შუნი და მერმე სულ შუნია. მანძილა შვიდი-რვა წლის მამალი ჯიჴვი. „თხას“ და „ვაცს“ჴევსურები ჯიჴვს არ უწოდებენ.

ჯიჴვი
(2) გუდ., მთ., მოჴ. (ყ. 817,19), ფშ., ჴ., თ. ჯიჴვის რქისგან გაკეთებული ყანწი; ყანწი საზოგადოდ. ნ. ჩანჩალა. ჯიჴვის თავი! (ყ. 520) ამ სიტყვებით მიესალმება ხოლმე ყოველი შემხვედრი სანადიროდ მიმავალ მონადირეს. ნ. კვლავ უფრო.

ჯიჯა, ჯიჯო
მოჴ., თ. ნ. ჩინჩლო.

ჯიჯიტა
ფშ. ფურის წინა ფეხზე ჩამოსაცმელი წველის დროს. ნ. საკოტარი.

ჯიჯიტაი
ჴ., ფშ. ძიძიტაი ჴ. (არხ.) ბზრიალად გაკეთებული პატარა კვერი. ჯიჯიტაი ჴ., ფშ. (რკალი რამ (სათამაშოდ) ნ. კუდ-ჯიჯიტაი, კოკობზიკა.

ჯიჯლიბო
ნ. ჯინჯლიბო. ჯიჯო გუდ., მთ., ჯიჯა მოჴ., თ., ჯუჯა ჴ., ჩინჩლო ფშ. მამლის ბიბილო.

ჯიჯღი
ფშ. (ჩარგალი), სასხამი ქვ. ფშ., ფსრე ფშ. (ზ. ფშ.). ნ. ფსრე.

ჯლეჴა, გაჯლეჴა
თ. (წყვეტ. გაჯლიჴა) ჩურგვა ფშ., რქენა. ჯლეჴს თ. ჰრქენს.

ჯოგი
ჴ., ფშ. ცხენების გროვა (მხოლოდ), ერთმა ფშაველმა: იმერელმა მკითხა: ვისია ეგ ჯოგიო? მე მოვიხედე, მაგრამ ცხენები იქ ვერსად დავინახეო. მოჴ. ცხენის ჯოგი, ჴარის ჯოგი, საქონლის გროვა საზოგადოდ, გარდა ცხვრისა, ცხვრისა კი – ფარა.

ჯოლყი
მოჴ. ნ. ჩოლხი.

ჯონგა
ფშ. (ვაჟა, „ცრემლები“, 81, 10) ღონიერი, ჴარის სახელიც არის.

ჯონქა
ფშ. (ვაჟა, „ივერია“, 1886, № 280) ირმის მეტსახელი, ალერსის გამომხატველი.

ჯონჴრობა
ქვ. ფშ. ჩაფიქრება.

ჯორ-ი
მთ., მოჴ. ჯვარი.

ჯორაკა
ჴ. ჯორი.

ჯორელა ჴარი
ნ. ჯვარელა ჴარი.

ჯორობა
მთ. ჯვარობა, ხატობა. მიდიან ჯორობაშია. მეცა გამიშვი, მშობელო. ვინცა მიყვარდა, წავიდა, გაოჴრდი, წუთისოფელო (მთ.).

ჯორული
მთ., მოჴ. ჯვარული.

ჯორჯო
ჴ. Шейные позвонки.

ჯოყარი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.) „გამხმარი ბალახის ღერო“. ჯოყარი ჴ., თ. იგივე. ლექეშა მთ.

ჯოხი
ნ. რიკ-ჯოხაობა.

ჯოჴინტი
ფშ. კრიჟანგი.

ჯოჴმაჴი
წ. ფშ. დალეული აიარღი, ვთქვათ, ცული.

ჯრა
ნ. მიჯრა.

ჯუბა
(არაბ. جبة ჯუბბა) ნ. სადიაცო.

ჯუგი-ჯუგი-ჯუგი!
აგრე ქათმებს უხმობენ საკენკზე ერწოში.

ჯურა
თ. შვრიის ფქვილი.

ჯურვა
ნ. გაჯურვა.

ჯურუმი
(არაბ.) ჯარიმა, „დაშტრაფვა“ (ბეს.).

ჯუღურა
ფშ., თ. სახით უშნო. ჯუღურა ფშ. (არზ.-ჭყ.) „გაჯუღყრებული, ცხვირ-მოჭრილი ან ყურებ-დაჭრილი“. გაჯუღურებული მთ. ბეჩავი, წელმოწყვეტილი. ჯუღური მთ. კაცის სახელია.

ჯუჯა
ნ. ჯიჯო.

ჯღა
ნ. ჯღრდე. ჯღაბი მოჴ., ფშ., ჴ., თ. ზღარბი.

ჯღანი
ჴ. ბანდული, წვრილი ტყავის თასმით ძირ-გამოქსოვილი ქალამანი. „ჯღანის ანუ ჯღან-ფეჴის დამზადებაც უპირატესად საფეხნოში წარმოებდა“ (ჩაჩ. 24).

ჯღართვი
თ., ჭყრიალა ჴ. ჩხართვი.

ჯღირტ-ი, ჯღირტა
ჴ., თ. ნ. ჯღირტლა.

ჯღირტლა
მთ., მოჴ., ჯირყვალი, კანსა და ხორცს შუა გამაგრებული ხორცი, რომელიც გორავს. გაუჩნდება კაცს ყბას ქვეშ, იღლიაში და ბაყვებში. ჯღირტი, ჯღარტა ჴ., თ.

ჯღრდე
ფშ. (ვაჟა, 51, 14) ერთად მიყრილი კაპები, ხის ტოტზე. ნ. კირჩხა.

აკაკი შანიძე, მთის კილოთა ლექსიკონი

ლექსიკონში შესულია ის სიტყვები და განმარტებები, რომელიც ავტორმა მოიპოვა 1911 და 1913 წლებში ჩატარებული მივლინებების დროს.

აკაკი შანიძე, თხზულებანი, ტ. 1, თბილისი, 1984 წ.

ელექტრო ვერსია მოამზადა მანანა ბუკიამ

Don`t copy text!