მთის კილოთა ლექსიკონი

There are 51 names in this directory beginning with the letter პ.
პაპის-ყვერაი
მთ. დიყის მსგავსი მცენარეა, დიყზე დიდი იზრდება, მწარეა საჭმელად.

პატივი
(1): თქუნდა პატივი უკაცრავად თუ არ ვიყო. ხთის პატივი იგივე.

პატივი
(2) თ. ნ. ქისი.

პატიმარ-ი
გუდ., მოჴ., ჴ. ფეხმძიმე, ორსული. დაპატიმრებული მოჴ., დაორსულებული, ორსული. პატიმარი ჴ. ა) ფეხმძიმე, ორსული, ბ) ხატის მიერ „დატუსაღებული“ კაცი (თუ უშლის სადმე წასვლას). პატიმარე, დაპატიმრებული თ. დაწუნებული ქალი (რომელიც ვერ მოახერხებს გათხოვებას). ქმარი რომ დაიჭირონ და ციხეში ჩასვან, მაშინ მისი ცოლი პატიმარეა შინ. დაპატიმრებული ფშ. ა) დაკავებული, დაჭერილი (მაგ., ჭურჭელი), ბ) თაგვი რომ ჩავარდეს თაფლში, ერბოში ან სხვა რამეში და „გაუნათლავად“ არ იჭმებოდეს.

პაჭიჭი
ნ. სამუჴლე.

პაჭუა
მოჴ. (ყ. 375, 11 ქვ.), გუდ. ცხვირჩაზნექილი კაცი. ბარში ეძახიან ცხვირგაჭყლეტილ კაცსაო. შდრ. ნოღა. პაჭუა მთ. პატარა და ეშმაკი.

პევშ-ი
ჴ., თ., პევშა მოჴ. პევშვი თ. ორი ხელი ერთად მიდებული და თითები ოდნავ მოხრილი (წყლის ასაღებად პირის ბანის დროს). ნ. მქანე, ცალაი, ტავრო.

პეიტარი
მოჴ. მჭევრ-მეტყველი (?), ფშ. (იშვ.) ხელოვანი რამეში (არაბ. ბეჲტრ ბეითალი, ვეტერინარი).

პეპელ-ი
(1) თ.ღილი, ფოლაქი.

პეპელ-ი
(2) გუდ., მთ., მოჴ., ჴ., პეპელა ფშ. ფილტვების სატკივარი (უმეტესად ცხვრისა, საქონლისა), ჭაობიან ადგილებზე ძოვნით გაუჩნდებაო. პეპელაჸ თ. ცხვრის სატკივარი.

პეპელა
მოჴ. თხელი ქერის პური კეცზე გამომცხვარი.

პეპლ
იპეპლება ქათამი (ნ. კეთილობს).

პერ-ი
მთ. ნ. კატაში.

პირ-აქათელი
ჴ. მთას გადმოღმელი;

პირ-აღმა
ჴ. პირი რომ ზევით ჰქონდეს სიარულში; პირ-ქვა ჴ. პირი რომ ქვევით ჰქონდეს (ჴ. მას.).

პირ-ი
ნ. გულის პირი, ყანის პირი.

პირ-ი
იპირნა მთ., გამაპირა ჴ., პირი ქნა თ. მუწუკი გასქდა, უპირნა ჴორჴი, მთ., გუდ. მუწუკი გაუსქდა და ჩირქი გამოვიდა. უპირა მოჴ. იგივე.

პირ-იქით
ჴ. მთას გადაღმა. პირიქითელი ჴ. მთას გადაღმელი.

პირ-იქითელი
ჴ. მთას გადაღმელი (ჴ. მას.).

პირ-კომლიანი
ფშ. (რაზ.-ჭყ.), ჴ., თ. „თოფზე იტყვიან“. თოფის ეპითეტია.

პირ-მკრავი
ნ. პირ-ჭერილნი.

პირ-ოფლიანი
ფშ. ჩანჩალათი ადღეგრძელებენ ლაშარის ჯვრის პირ-ოფლიანთ, ე. ი. ომში ჩაჴოცილთ. ნ. ჩანჩალა.

პირ-სამჴსნელო
თ. მკვდრის დამარხვის შემდეგ საკლავს დაჰკლავენ და ჭამენ. ნ. ხარჯი.

პირ-საფევი
ფშ., გუდ. საფევი, პირ-საცობი, ნ. დაფევა, საფევი.

პირ-საშჭმელაჸი
თ. პირ-საფევი, პირ-საცობი.

პირ-საცემი
მთ., მოჴ. პირსაცობი.

პირ-ქვა
ჴ. ნ. პირ-აღმა.

პირ-ქვეთი
გუდ., მთ., მოჴ., ფშ.,ჴ., თ. მუწუკია ერთნაირი, გამოებმის იღლიაში, ფერდში, ბარკალში. ძირ-დიდაც მუწუკია, მაგრამ პირ-ქვეთი სხვაა. ძირ-დიდა დიდი გამოვა და იბარტყების, პირ-ქვეთს კი თავის ძირს აქვს.

პირ-ჩაღმ
ჴ. თავქვე (ჴ. მას.).

პირ-ჭერილი
გუდ. საიდუმლოს შემნახველი კაცი.

პირ-ჭერილნი
ჴ. როცა მკვდარს ასაფლავებენ, ორი კაცი და ერთი დედაკაცი (თუ მკვდარი დედაკაცია, ორი დედაკაცი და ერთი კაცი ), რომლებიც მეშაბათეთაგანი უნდა იყვნენ, ნაშუადღევამდი არაფერს ჭამენ, სანამ არ დამარხავენ მკვდარს. ნ. მეშაბათე.

პირიმზე
(ვაჟა, ჭყ.) „ყვავილია ერთნაირი, წითელი. ბაჩანას სიტყვით, ალპის ვარდი. თ. რაზიკაშვილის განმარტებით: წითელი ღერი აქვს, მშრალ კლდეზე იცის მოსვლა. იშვიათი საპოვნელია. ბედნიერის წამლათ ხმარობენ“. პირიმზე. „მთიულები ამ სახელს თამარ-დედოფალს უწოდებენ და წმინდანად თვლიან“ (ყ. 21, შენიშვნა). გუდამაყარში პირიმზის სახელზე სალოცავი („ხატი“) არის. ნუმც გაჯავრდება პირიმზე, ნუმც დამწყევლიან იანი. (ვაჟა, 72, 7 – 8). ამ ლექსის პირიმზეში ერთი გუდამაყრელი თამარ მეფეს გულისხმობდა. ფშავში ცნობილია პირიმზის ყვავილი.

პირის დაჭერა
მოჴ. აღება, აღების ღამე ჴორცის პირის დაჭერა ჴ., ყველის პირის დაჭერა ჴ., ცხრაჯერობა მოჴ. დიდმარხვის აღება (მხოლოდ). პირის დაჭერა ფშ. პირიანობა, სიტყვის არგატეხა.

პირის წამალი
ჴ. „თოფს რომ წამალს დაყრიან ჩახმახის ტაფაში“ (ბეს.). საპირისწამლე „წამლის ქისა“ (ბეს.).

პირმზითი
ფშ., გუდ., პირმზე თ., მზის პირი მთ. მოჴ., ჴ. ადგილი, რომელსაც მზე პირდაპირ უცქერის (ბაჩ. „ივერია“, 1887, № 2007).

პიტალო
პ. კლდე გუდ., მთ., მოჴ., ჴ. ა) შიშველიკლდე, უმცენარო. პიტალო ჴ., თ. ერთიანი მკვრივი (ვერცხლი კლდე). ნ. ფიწალო.

პლახი
მოჴ., ჴ. გრძლად გაპობილი ხე, შეშა (რუს. плаха), ნაჴეჩი გუდ., მთ., გალი მოჴ.

პოვნა
ნ. გულის პოვნა.

პოლორჭიკი
გუდ., ერწო, ფშ. (ვაჟა, 397, 1), ხარატული თ. ტიკის გამოხეულ ან გაჭრილ ალაგზე ჩაყენებული ხის მრგვალი ნაჭერი. გუდამაყარსა და მთიულეთში უფრო ხარატულს ეძახიან. „ორსავ ვიტყვით“ (მთ.), ე. ი. პოლორჭიკსაც და ხარატულსაცო. ნ. ხარატული.

პორნილა
ჴ. უჭმელობა, უჭმი.

პორნილაობა
ჴ. დიდმარხვის და შობის მარხვის პირველი დღე. მაშინ ჴევსურეთში არაფერს ჭამენ მთელი დღის განმავლობაში. შეიძლება მხოლოდ წყალი დალიონ და ისიც ბავშვმა.

პორნილაჸობა
თ. დიდმარხვის პირველი ორშაბათი. გაუთხოვარი ქალები და უცოლო ბიჭები მაშინ არას ჭამენ და არც სმენ: სიზმარში საბედოს ვნახავთო. ფშავში მხოლოდ დიდმარხვის პირველი ორშაბათია.

პოხ
პოხს ჴ. უსვამს (სცხებს) რაიმე ცხიმს (ერბოს, ზეთს, ქონს). ნ. საპოხი.

პოხილი
ჴ., თ. ხორცის ხარშვის დროს თავზე მოყენებული სიმსუქნე.

პრანწია
ჴ. ჩიტია. ნ. წიპრანა.

პრიშტავი
ჴ. პრისტავი, ბოქაული.

პტკველი
ფშ., მთ. ფეტვის ჩალა. ნ. ბრე.

პურ-ჭმული
ჴ., ჭამ-პურა ჴ. უჯამაგირო კაცი, რომელსაც აჭმევენ, ასმევენ, აცმევენ, ფულსკი არას აძლევენ. „ჭამ-პურაჸთ არს“ (თ.), საპურჭამიედ ფშ.

პურადა
მთ. (ჴადა), მჭადა მთ. (შონჩო) იგივეა რაც ამპურა (ნ.).

პურები დაქნა
მოჴ. პურები მოამზადა დასაცხობად.

პყარი
თ. მიწა. „პყარზე დგას სახლიო“, იტყვიან სახლზე, იატაკი რომ არ ექნება.

აკაკი შანიძე, მთის კილოთა ლექსიკონი

ლექსიკონში შესულია ის სიტყვები და განმარტებები, რომელიც ავტორმა მოიპოვა 1911 და 1913 წლებში ჩატარებული მივლინებების დროს.

აკაკი შანიძე, თხზულებანი, ტ. 1, თბილისი, 1984 წ.

ელექტრო ვერსია მოამზადა მანანა ბუკიამ

Don`t copy text!